Кіріспе

Топтық атрибуция қатесі – адамдардың топтың жеке мүшесінің қасиеттері бүкіл топты бейнелейді немесе топтың шешімінің нәтижесі жеке мүшелерінің пікірлерін көрсетуі тиіс деген сенімге бейімделуіне байланысты қате. Бұл қатеге сыртқы ақпараттың керісін көрсететін жағдайларда да адамдардың сене беруі тән. Топтық атрибуция қатесі негізгі атрибуция қатесімен салыстырылатын атрибуцияға қатысты бұрмалаушылықпен ортақ. 2001 жылы Корнель және авторлар тобы жүргізген қосымша зерттеулер қауіпті топтардың экстремистік және біртекті деп қарастырылатынын көрсетті.

Этимология

Топтық атрибуция қатесі 1985 жылдан бастап Скотт Т. Эллисон мен Дэвид М. Мессик 1970-1985 жылдар аралығында жүргізілген көптеген зерттеулерді қарастырғаннан кейін термин ретінде қолданыла бастады. Бұл зерттеулер түрлі атрибуциялық бұрмалаушылықтарды жеке тұлғаға екі нәрсеге байланыстырады: 1) жеке тұлғаның өзінің мінез-құлқына немесе 2) жеке тұлғаның мүшесі болып табылатын топтың нәтижелеріне. Алғашқысы негізгі атрибуция қатесі деп белгілі, ал екіншісі – топтық атрибуция қатесі.

Адамның дамуы топқа қатысты түсінігі

Сәбилер ең алдымен басқа балаларды жынысқа бөліп санау арқылы жіктеу қабілетін дамытады. Содан кейін, тері түсінің айырмашылығы олардың түрлі топтарды ажырату қабілетіне ықпал ете бастайды. Осының салдарынан, нәсілге немесе жынысқа қарай түрлі топтардың мүшелеріне қатысты топқа жатқызуға бейімділік, олардың басқаларды бағалау қабілетіне әсер етеді. Мысалы, "барлық ұлдар зорлық-зомбылыққа бейім" деген сенімдегі балалардың көзқарасы, осы топтың (ұлдардың) мүшелеріне қатысты жіктеу мен жалпылаудың қаншалықты күшті әсер ететінін көрсетеді.

Әртүрлі атрибуциялау қателеріне байланысты

Негізгі атрибуция қатесі топтық атрибуция қатесіне ұқсас, екеуі де адамның іс-әрекеттерінің сол адамның жеке пікірлерін көрсетеді деген сенімге бейімділікті білдіреді, тіпті қолда бар мәліметтер осы іс-әрекеттердің сыртқы жағдайлардың нәтижесі екенін көрсетеді. Топтық атрибуция қатесі мен түпкілікті атрибуция қатесінің екеуі де адамның өзінің тобы мен басқа топтарға қатысты әртүрлі алдын ала пікірлерге келуге бейімділігін бөліседі. Адамдар өз тобының жетістіктеріне оң баға береді, ал басқа топтың мүшелеріне қатысты теріс баға береді.