Пон-а-Муссон тарихы: Жезуит академиясынан өнеркәсіп орталығына дейін
Pont-à-Mousson
1572 ж. Пон-а-Муссондағы иезуит университеті негізделді. Реформация кезіндегі діни соғыстар, католиктердің қарсыласуы, университет дамуы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Қазіргі заманның алғашқы кезеңдері
1572 жылы Лотарингиялық Кардинал Карл Понт-а-Муссон қаласында иезуит университетін құрды. Германия тіліндегі елдерде протестанттық революция күшейіп, әлі де Киелі Рим империясының бір бөлігі болып табылатын шығысқа қарай, ал Лотарингия герцогтігі батыста күшейіп келе жатқан Франция мемлекетінің қысымына ұшыраған кезде, герцогтік Контрреформация тарапынан дін соғыстарына қатысты. Қасиетті Тақ тарапынан жарияланған Триденттік стратегия «Рим-католик тірегін» құруды көздеді (кейде Франция мен Габсбург империясы арасындағы, Лотарингияны қоса алғандағы территориялардан «Лотарингиялық ось» деп аталды). Он жетінші ғасырда Понт-а-Муссон университеті тез өсіп, шамамен 2000 студентке жетті. Теология, гуманитарлық ғылымдар, құқық және медицинаны қамтитын төрт факультет болды. Студенттер Батыс және Орталық Еуропаның түкпір-түкпірінен келді. Уақыт өте келе Мозель өзенінің оң жағалауында орналасқан, иезуиттердің ықпалында болған Сен-Мартин ауданының студенттері мен сол жағалаудағы Сен-Лоран ауданындағы студенттер арасында бәсекелестік туды, соңғысы екі студенттік топтың да шулысы саналды. Бәсекелестік «Понти Муссони» және «Муссипонти» деп аталған қарсыластар қатысқан «баспагерлер шайқастары» кезінде өршіді. «Муссипонти» жеңіске жетті, және осы аймақтағы қала тұрғындары осыдан кейін «Муссипонтендер / Муссипонтиндер» деп аталды.
In 1572 Cardinal Charles of Lorraine established a Jesuit university at Pont à Mousson. With the Protestant Revolution building in the German speaking lands, still part of the Holy Roman Empire, directly to the east, and the Duchy of Lorraine vulnerable to pressure from an increasingly assertive French state directly to the west, the Duchy participated in the wars of religion on the side of the Counter Reformation. The Tridentine strategy promulgated by the Holy See involved the creation of a "Roman Catholic backbone" (sometimes termed the Lotharingian axis from the territories, including Lorraine, between France and the Habsburg Empire). During the seventeenth century the university of Pont à Mousson grew rapidly until there were about 2,000 students. There were four faculties covering theology, the arts, law and medicine. Students were drawn from across western and central Europe. Over time a rivalry grew up between students in the St Martin district, located on the right bank of the river Moselle and dominated by Jesuits, and the left bank students based in the St Laurent quarter and considered the rowdier of the two student tribes. Rivalry peaked with the violent "printers' battles" when the rival factions were known respectively as the "Ponti Mussoni" and the "Mussiponti". The "Mussiponti" won, and in the region the inhabitants of the town became known thereafter as "Mussipontains/Mussipontines".
18-19 ғасырлар
Лотарингия герцогтігі 1766 жылы герцог Станислав Лесчинскийдің қайтыс болуына байланысты француз мемлекетінің құрамына кірді, ал 1769 жылы Людовик XV иезуит академиясын Нанси қаласына көшірді. Пон-а-Муссонда қалған жалғыз маңызды білім беру орны – әскери оқу мектебі болды. Қала көркем өнер орталығы ретінде дамуын жалғастырды, алайда оңтүстіктегі Эпинал қаласымен бұл сала бойынша бәсекелестікке түсті. Пон-а-Муссонның мәдени дамуына қағаз массасынан жасалған бұйымдар фабрикасы да үлкен үлес қосты. 1790 және 1795 жылдар аралығында аймақтың астанасы болды, бірақ одан кейінгі соғыстарда ауыр қирауларға ұшырады және 1814 және 1815 жылдары шетелдік оккупацияға түсті. Франко-прусс соғысы кезінде қалада қатыгез көше шайқастары болды. 1856 жылы Лотарингия кәсіпкерлерінің тобы Марбаше темір кенішін игеру және осы кенді құйма темір өндірісіне пайдалану үшін Pont à Mousson компаниясын құрды. Ксавье Роге компания директоры болып тағайындалды. 1862 жылы жоғары инвестициялық шығындарды жабуға жеткілікті капитал болмағандықтан кәсіпорын таратылды. Роге Саар аймағында капитал жинап, бизнесті қайта іске қосты, өнімнің көп бөлігін Арден және Шампань аймақтарындағы металлургиялық зауыттарға сатты. 1866 жылы Роге Англияға сапар шегіп, құйма темірден жасалған су құбырларына жаңа және перспективалы нарық бар екенін білді. Ол компанияны құбыр өндірісіне шоғырландырды және 1871 жылдан кейін қалалар сумен жабдықтауға үлкен инвестициялар жасаған кезде сұранысқа ие болды. Ол құбырларды тік қалыптарда құюдың ағылшын әдісін қабылдады. Оның орнын Камиль Кавалье басты, ол орташа көлемдегі құйма темір құбыр өндірушісін алыпқа айналдырды, әрқашан құбыр жасауға баса назар аударды. 1900 жыл мен 1913 жыл аралығында жылдық құйма темір өндірісі 80 000 тоннадан 183 000 тоннаға дейін өсті. Кейіннен Saint Gobain PAM деп аталған компания бүгінгі күнге дейін ауыз су, суару және кәріз жүйелері үшін арналған сопақ құйма темір құбырлар мен фитингтерді өндіріп келеді. 2016 жылы 160 жылдығын тойлаған Pont à Mousson зауыты қаланың ең ірі жұмыс берушісі болып табылады, орташа есеппен 1000-ға жуық қызметкер екі зауытта, ғылыми-зерттеу орталығында және компанияның бас кеңсесінде жұмыс істейді.
The Duchy of Lorraine became French following the death in 1766 of Duke Stanisław Leszczyński, and in 1769 Louis XV had the Jesuit Academy transferred to Nancy. The only notable educational establishment remaining at Pont à Mousson was a military training school. The town continued to flourish as a centre of the visual arts, however, rivalling Épinal to the south in this respect. A papier mâché factory also contributed to the cultural development of Pont à Mousson. It was the regional capital between 1790 and 1795, but underwent extensive destruction in the ensuing wars, and was subject to foreign occupation in 1814 and 1815. During the Franco Prussian War it experienced severe street fighting. The Pont à Mousson Company was created in 1856 by a group of Lorraine businessmen to operate the Marbache iron mine and to use the ore to manufacture cast iron. Xavier Rogé was the manager. In 1862 the enterprise was liquidated due to lack of sufficient capital to cover the high investment expenses. Rogé managed to raise capital in the Saarland and restart the business, selling most of its production to forges in the Ardennes and Champagne. In 1866, Rogé visited England and became aware of the new and promising market for cast iron water pipes. He focused the company on pipe production, and found a ready market when cities began to make large investment in water supply after 1871. He adopted the English method of casting pipes in vertical rather than horizontal moulds. He was succeeded by Camille Cavallier, who transformed the moderately sized cast iron pipe manufacturer into a giant, always concentrating on making pipes. Annual cast iron production rose from 80,000 to 183,000 tons between 1900 and 1913. The company, later known as Saint Gobain PAM is still producing ductile cast iron pipes and fittings for drinking water, irrigation and sewage applications. The plant of Pont à Mousson, having its 160th anniversary in 2016, is the largest employer in the city, with an average 1000 employees spread among two plants, a research center and the headquarters of the company.
20 ғасыр
Понт-а-Муссон және оның төңірегіндегі аймақ маңызды өзен арқылы өтетін стратегиялық тұсқа орналасқан. Француз-неміс соғыстарының, әсіресе Бірінші дүниежүзілік соғыстың Bois le Prêtre, Croix des Carmes және Grand Couronné шайқастары қатал ұрыстарды еске түсіреді. 1944 жылы қала тағы да қирауға ұшырады, бірақ генерал-лейтенант Джордж С. Паттон басқаратын АҚШ-тың үшінші армиясы, жергілікті қарсылық қозғалысының көмегімен, оны азат етті. 1921 жылы президент қалаға Croix de guerre орденін табыс етті, ал одан кейін жергілікті депутат Дезире Ферриге Легион д'онёр ордені берілді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Понт-а-Муссон қайтадан құрметке ие болды, бұл жолы Croix de Guerre орденімен марапатталды.
Strategically positioned at an important river crossing, Pont à Mousson and the surrounding region saw terrible fighting during the twentieth century wars between France and Germany. In the World War I fighting at Bois le Prêtre, Croix des Carmes, and Grand Couronné are names that recall savage fighting between French and German soldiers. The town suffered further destruction in 1944, before being liberated by the U. S. Third Army under the command of Lieutenant General George S. Patton, supported by an active local resistance movement. In 1921 the President personally presented the town with the Croix de guerre, and shortly after this Désiré Ferry, the local deputy, was awarded the Légion d'honneur. After World War II, Pont à Mousson was again honoured, this time with the Croix de Guerre.