Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қылқан немесе арқанмен жүру шеберлігі.
Skill of walking along a taut wire or rope
Қылқанмен жүру, сондай-ақ фунамбулизм деп те аталады, бұл жұқа қылқан немесе арқанмен жүру дағдысы. Ол түрлі елдерде ұзақ тарихы бар және көбінесе циркпен байланысты. Қылқанмен жүруге ұқсас дағдылардың ішінде бос арқанмен жүру және слаклайнинг бар.
Tightrope walking, also called funambulism, is the skill of walking along a thin wire or rope. It has a long tradition in various countries and is commonly associated with the circus. Other skills similar to tightrope walking include slack rope walking and slacklining.
Түрлері
Тайтвайр – екі нүкте арасында керілген сыммен жүріп, тепе-теңдікті сақтау өнері. Оны тепе-теңдік құралын (шатыр, желдеткіш, тепе-теңдік таяқшасы және т.б.) пайдалану арқылы немесе тек денеңізді тепе-теңдікке келтіре отырып, "қолсыз" орындауға болады. Әдетте, тайтвайр өнернамалары биді немесе заттармен жұмыс істеуді қамтиды. Заттармен жұмыс істеуге түрлі реквизиттер кіреді, мысалы, доптар, сақиналар, шляпалар немесе таяқтар. Тайпвайрмен жүрушілер тіпті жолаушылары бар арбаларды, баспалдақтарды және жануарларды өнернамаларында пайдаланған. Тепе-теңдікті сақтау үшін орындаушының салмақ орталығын тірек нүктесінің – әдетте аяқтарының – үстінде ұстау қажет. Highwire – бұл тайтвайрдің бір түрі, бірақ ол әлдеқайда биіктеп орындалады. Тайпвайрдің highwire-ге айналуының ресми биіктігі жоқ болғанымен, әдетте 20 футтан (6 метрден) биік сымдар highwire деп есептеледі. Skywalk – биіктігі мен ұзындығы зор highwire-дің бір түрі. Skywalk биік ғимараттардың, шатқалдардың, сарқырамалардың немесе басқа да табиғи және адам жасаған құрылыстардың арасында ашық ауданда орындалады.
Tightwire is the skill of maintaining balance while walking along a tensioned wire between two points. It can be done either using a balancing tool (umbrella, fan, balance pole, etc.) or "freehand", using only one's body to maintain balance. Typically, tightwire performances either include dance or object manipulation. Object manipulation acts include a variety of props in their acts, such as clubs, rings, hats, or canes. Tightwire performers have even used wheelbarrows with passengers, ladders, and animals in their act. The technique to maintain balance is to keep the performer's centre of mass above their support point—usually their feet. Highwire is a form of tightwire walking but performed at much greater height. Although there is no official height when tightwire becomes highwire, generally a wire over 20 feet (6 m) high are regarded as a highwire act. Skywalk is a form of highwire which is performed at great heights and length. A skywalk is performed outdoors between tall buildings, gorges, across waterfalls or other natural and man made structures.
Арқандар
Егер арқанның "жатылуы" (құрамындағы жіптердің бағыты, арқанның "бұрылуы") бір жаққа болса, арқан созылғанда және босағанда өзінің бойымен бұрылып қалуы мүмкін. Тығыз арқанмен жүргенде мұндай жағдай қауіпті, тіпті апатқа әкелуі мүмкін. Осы мәселені шешу үшін арқанның өзегін болат кабельден жасап, оны сыртқы қабаттардың бағытына қарама-қарсы бағытта орналастыруға болады, сонда бұрылу күштері бір-бірін теңестіріп алады.
If the "lay" of the rope (the orientation of the constituent strands, the "twist" of a rope) is in one direction, the rope can twist on itself as it stretches and relaxes. Underfoot, this could be hazardous to disastrous in a tightrope. One solution is for the rope core to be made of steel cable, laid in the opposite direction to the outer layers, so that twisting forces balance each other out.
Биомеханика
Акробаттар өз салмағының орталығын тіректің үстіне тікелей орналастыра отырып, тепе-теңдікті сақтайды, яғни салмағының көп бөлігін аяқтарына, қолдарына немесе оларды ұстап тұру үшін қолданатын дененің басқа бөліктеріне ауыстырады. Олар жерде, аяқтары қатар тұрғанда, тіректің негізі бүйірлік бағытта кең, ал сагитталь (алдыңғы-артқы) бағытта тар болады. Жоғары сымда жүретіндер үшін олардың аяқтары бір-біріне параллель орналасады, сымға басқанда бір аяғы екіншісінің алдында болады. Сондықтан, сымда жүрушінің дірілі (тербелісі) жаққа-жаққа болады, олардың бүйірлік тірегі күрт азайғандықтан. Екі жағдайда да, қатар тұрғанда немесе параллель орналасқанда, білезік – айналу нүктесі болып табылады. Сымда жүруші тепе-теңдікті сақтау үшін таяқ қолдануы мүмкін немесе қолын денесіне перпендикуляр созып, таяқтай ұстайды. Бұл техника бірнеше артықшылықтар береді. Ол массаны айналу нүктесінен алыстатып, осылайша инерция моментін арттырады. Бұл бұрыштық үдеуді азайтады, сондықтан орындаушыны сым үстінде бұру үшін үлкен момент күші қажет болады. Нәтижесінде, құлау ықтималдығы төмендейді. Сонымен қатар, орындаушы таяқты айналдыру арқылы дірілді түзетуге болады. Бұл денеде тең және қарама-қарсы момент күшін тудырады. Сымда жүрушілер әдетте өте жұқа және икемді, былғары табаны бар, толық ұзындығы бар матадан жасалған аяқ киім киеді, бұл аяқтарды сызаттар мен көк дерттен қорғайды, сонымен бірге аяқтың сымға иіліп жатуына мүмкіндік береді. Көбінесе, әуесқойлар, хоббимен айналысушылар немесе тәжірибесі аз сымда жүрушілер сымды бағай шаңырақ пен екінші саусарасының арасына қысып, жалаң аяқпен жүреді. Бұл көбінесе арқанды пайдаланғанда жасалады, өйткені жұмсақ және жібектей талшықтар қатты және абразивті тоқылған сымға қарағанда жалаң аяққа аз ауырлық түсіреді.
Acrobats maintain their balance by positioning their centre of mass directly over their base of support, i. e. shifting most of their weight over their legs, arms, or whatever part of their body they are using to hold them up. When they are on the ground with their feet side by side, the base of support is wide in the lateral direction but narrow in the sagittal (back to front) direction. In the case of highwire walkers, their feet are parallel with each other, one foot positioned in front of the other while on the wire. Therefore, a tightwire walker's sway is side to side, their lateral support having been drastically reduced. In both cases, whether side by side or parallel, the ankle is the pivot point. A wire walker may use a pole for balance or may stretch out his arms perpendicular to his trunk in the manner of a pole. This technique provides several advantages. It distributes mass away from the pivot point, thereby increasing the moment of inertia. This reduces angular acceleration, so a greater torque is required to rotate the performer over the wire. The result is less tipping. In addition, the performer can also correct sway by rotating the pole. This will create an equal and opposite torque on the body. Tightwire walkers typically perform in very thin and flexible, leather soled slippers with a full length suede or leather sole to protect the feet from abrasions and bruises, while still allowing the foot to curve around the wire. Though very infrequent in performance, amateur, hobbyist, or inexperienced funambulists will often walk barefoot so that the wire can be grasped between the big and second toe. This is more often done when using a rope, as the softer and silkier fibres are less taxing on the bare foot than the harder and more abrasive braided wire.
Метафоралық мағынада
Фунамбулизм сөзі немесе арқанмен жүру деген тіркес нақты акробатикалық қимылдарға қатысы жоқ, метафоралық мағынада да қолданылады. Мысалы, саясаткерлер екі қарама-қарсы пікірді теңдестіруге тырысқанда, келісімге келуге шамасы келмейтін жағдайда, "арқанмен жүріп" жатыр делінеді. Бұл термин сатирикалық немесе сыншыл контексте де қолданылуы мүмкін. Николас Талеб "Қара құйрық" кітабында осы тіркесті пайдаланады: "Фунамбулизммен айналысудың немесе көрермендерге арналған спорттың құрметі бар". Талеб ғылыми зерттеулердің орнына халыққа жақсы көрінуге тырысатын ғалымдарды және эмпирикалық зерттеулердің кең саласын зерттеудің орнына, белгілі бір, тар жолмен жүретіндерді сынап бағалайды.
The word funambulism or the phrase walking a tightrope is also used in a metaphorical setting not referring to any actual acrobatic acts. For instance, politicians are said to "walk a tightrope" when trying to balance two opposing views with little room for compromise. The term can also be used in satirical or acidic contexts. Nicholas Taleb uses the phrase in his book The Black Swan. "You get respect for doing funambulism or spectator sports". Taleb is criticising scientists who prefer popularism to vigorous research and those who walk a fixed and narrow path rather than explore a large field of empirical study.