Кіріспе

Американдық джаз дауылпаңы (1936–2017)

Джеймс Марселл Артур "Санни" Мюррей (21 қыркүйек 1936 – 7 желтоқсан 2017) – американдық музыкант, және еркін джаз стиліндегі дауылпақ ойнаудың пионері болған.

Стиль

Мюррей барабаншының дәстүрлі рөлінен, уақытты сақтаушы қызметінен, таза текстуралық ойнауға көшуді бастағандардың бірі болды. Вал Вилмер былай жазды:

Мюррейдің мақсаты – солисті уақтың шектеулерінен толық босату, ал осы мақсатқа жету үшін ол үздіксіз дауылдайтын перкуссияны құрды. Оның тұжырымы негізгі тұрғысынан цимбалдың жиегіндегі үздіксіз соққылы таяқшалар, тұзаққа қарсы ретсіз стаккато шабуылдары, спазмодиялық бас-барабан акценттері және тұрақты, бірақ метрономдық емес, хай-хэттің (hi-hat) қолданылуына сүйенді. Ол аузын ашып ойнайтын, үнемі ағылып жатқан зарлы дыбыс шығаратын, ол перкуссияның жалпы фонымен үйлесетін. [H] Оның ойнауы көбінесе солистің не істеп жатқанымен байланысы жоқ сияқты. Дегенмен, ол солистің артында жылтыр жамылғы құрып, оған қалаған бағытта қозғалуға мүмкіндік берді. Джон Литвейлер Мюррейдің Альберт Айлермен бірлескен жұмысы туралы былай деп жазды: «Санни Мюррей мен Альберт Айлер тек такт сызықтарын бұзған ғана емес, оларды мүлдем жойды». Амири Барака Мюррейдің ойнауын былай сипаттады:

Соннидің ойнағанын қадағалағанда, ол барабанның үстінен және астынан секіріп, тікелей оның денесінің, музыкадағы физикалық күшінің куәсі боласың. Ол тек барабан соққысы емес, энергияны басқаратын, оны осы бағытта, сол бағытта бағыттайтын дирижер. Бірде цимбалға сызып, бірде оны күшпен ұрады. Екі аяғы да бас-барабанға тікелей бағытталған. Оның ролдары мен жарылыстары – денедегі рухтың сезімінен туған нәтиже. Ол «табиғи дыбыстарды», табиғи ырғақтарды қалайды. Барабан – оның денесінен ағып өтіп, құйылатын энергияның реакторы және көрінісі. Ритм – оқиға ретінде. Табиғи акцент ретінде. Оның аспабының артында, өзінің тағы бір әдемі аспабымен – дауысымен зарлағанын естисіз. Сезімнің дыбысы. Зар, денедегі спазм сияқты, ауыр ішекті аспап сияқты, барлық басқа дыбыстарды дұғаға көтереді. Автор Норман К. Вайнштейн былай деп жазды:

[Мюррей] барабан жиынтығының рөлін түбірінен өзгертеді, жиынтықты кинетикалық мүсін ретінде қарастырады. Барабан – ол билейтін мүсін, барабан жиынтығына африкалық ритуалдық барабандар сияқты құдіреттілік сыйлайды. Барабанның айналасында билеу арқылы, оның алдында тығырықтап отырмай, ол барлық беттермен байланыс күшін арттырады, тек барабан терісімен ғана емес, металл мен ағашпен де. Оның тәсілінің физикалық күші, дәстүрлі позаны қолданатын ойнаушыларға қарағанда кең ауқымды тембрлерді қамтамасыз етеді. Мюррейдің жылдам биі бірнеше барабаншының бір уақытта ойнап жатқандай сезім тудырады, бұл Дюшанның жалаңаш әйелін баспалдақтан төмен түсіріп, жарықпен ойнаған сияқты, дірілдеу эффектісін тудырады. Мюррейдің цимбалдың соққылары мен вокалының байлығы оның барабан шабуылдарымен, әсіресе бас-барабандағы дыбыстық татуировкаларымен күшейтіледі. Оның ерекше дарыны – жоғары жиілікті цимбалдардың дыбыстарын жердің зарлы бас-барабан дыбыстарымен үйлестіру. Ол дәстүрді сақтайтын африкалықтың бағалайтын уақыт сезімін жасайды, Timex сағатымен өлшенбейтін, цимбалдың метрономдық қайталауларымен қалыптаспайтын, ақын Блейк түсінгендей, артерияның соғуында табиғатта кездесетін уақыт. Мюррей өзінің барабан жиынтығына ерекше көзқарасын дамытуда Герман Гельмгольцтің ықпалын мойындады, «Гельмгольц маған қажетті техниканы берді» деді. Мюррей өзінің музыкалық мақсаттарын былай сипаттады: «Мен барабан сияқты естілу үшін емес, табиғи дыбыстар үшін жұмыс істеймін. Кейде мен машина қозғалтқыштарының немесе шынының сыңғырлап жарылуы сияқты дыбыстар шығаруға тырысамын. Бұл тек барабандардың дыбысы ғана емес, сонымен қатар машиналардың соқтығысуы, жанартаудың атқылауы және аспанның күркіреуі сияқты дыбыстарды да қамтиды». Бір кезде ол «адам дауысына, ырғаққа, айқайға, күлімдеуге және жылауға көбірек ұқсайтын» басқа да барабан жиынтығын жасауға тырысты.