Кіріспе

Грекиялық әнші Стелиос Казанцидис (грек. Στέλιος Καζαντζίδης; 29 тамыз 1931 – 14 қыркүйек 2001) – Грецияның ең көрнекті әншілерінің бірі. Оның түбі Понтия және Кіші Азияға дейін жетеді. Грек халық музыкасының, немесе Лаиконың жетекші орындаушысы болған ол, Грецияның көптеген белгілі композиторларымен бірлесіп жұмыс істеді.

Өмірбаян

Қазанзидис Грекияның Афина қаласындағы Неа-Ионияда дүниеге келген. Ол Хараламбос Казанцидидің (Понтиялық тегі Ордудан) (грекше Κοτύωρα Kotyora) және Грекияның Алания қаласынан (грекше Κορακήσιον Korakesion) шыққан Гестимани Казанцидидің тұңғыш ұлы болды. Ол қазіргі оңтүстік Түркияда орналасқан және Грек-түрік соғысы (1919–1922) салдарынан Грекияға көшіп келген. 13 жасында жетім қалды, өйткені оның әкесі, грек қарсыласының мүшесі, 1947 жылы Грек азаматтық соғысы кезінде оңшыл жауынгерлердің қолынан қаза тапты. Бұл Қазанзидиді жұмыс істеуге мәжбүр етті, ол Омония алаңында жүк тасушы, содан кейін мемлекетаралық автобус компаниясында, ашық базарларда қуырылған қаштан сатушы және Неа-Иония тоқыма фабрикасында жұмыс істеді. Оның өмірі Периссос жұмысшы ауданындағы фабрика иесінің оған гитара сыйлағаннан кейін өзгерді. Ол ұзақ уақыт бойы музыкамен айналысты. 1950-ші жылдардың басында Кифиссия түнгі клубында алғаш рет өнер көрсетті және көп ұзамай, 1952 жылдың шілдесінде Колумбия студиясында Апостолос Калдарас жазған "Мен суға жүзуге барамын" (Για μπάνιο πάω) әнімен алғашқы студиялық жазбасын жасады. Ән жақсы қабылданылмады, бірақ ол көп ұзамай Джаннис Папаиоаннудың "Қаптар" (Οι βαλίτσες) әнін жаздырып қайтадан тырысты. Бұл ән көптеген хиттердің біріншісі болды және жаңа танымалдығымен ол "Theios", "Mpertzeletos" және "Rosignol" сияқты сол кездегі ең ірі клубтарда өнер көрсетуге бастады. Мансабы дамыған кезде, Қазанзидис грек музыкасының ең ірі өкілдерімен, соның ішінде Манолис Хиотис, Манос Хаджидакис, Микис Теодоракис және Ставрос Хархакоспен ынтымақтастыққа түсті. Оның мансабындағы маңызды оқиға – және соғыстан кейінгі Грекияның музыкалық өмірі үшін үлкен маңызы бар оқиға – композитор Василис Цицаниспен ынтымақтастығы болды. 1956 жылдан бастап бірнеше жаңа әндер мен Цицанистің ескі әндерінің жаңа интерпретациясы пайда болды. Қазанзидис "Синнефиасмени Кириаки", "Баксе Цифлики" және "Та Кавуракия" сияқты ребетико классикасын орындап, танымал етті. Бұрын көпшілікке белгісіз болған осы және басқа да әндер кенеттен сүйікті әндерге айналып, ізделіс тудырды. Бірнеше жылдан кейін Қазанзидис өзінің жеке музыкалық стилін, ребетикадан бастап үнді музыкасына дейінгі әсерлерді дамыта бастады. Бұл жаңа бағыт үлкен жетістікке ие болды және грек халық музыкасының кейінгі дамуының үлгісіне айналды. Мысалы, Қазанзидидің туындысы "Мантубала" ол көрген үнді актрисасы Мадубаладан әсер алған. Бұл Грекияда 100 000 данадан астам сатылған алғашқы жазба болды, бұл елдің жалпы халқы (сол кезде) шамамен 7,5 миллион адамды құраған еді. Стелиос Қазанзидис 1964 жылдың 7 мамырында Маринеллаға үйленді және олар Германия мен АҚШ-та бірге гастрольде болды. Олардың екеуі аңызға айналған дуэт болды. 1965 жылы мансабының шыңында Қазанзидис түнгі клубтарда өнер көрсетуді тоқтатуға шешім қабылдады. Келесі он жыл бойы ол тек студиялық альбомдар шығарды. 1966 жылдың қыркүйегінде ол Маринелладан ажырасып, келесі жылы Philips компаниясы үшін соңғы дуэттерін ("Mi Mou Lete Gia Aftin", "Apopse Se Eho Stin Agalia Mou" және "I Kardia Tis Manas") жазды. Маринелланың кетуінен кейін Лица Диаманди 1968 жылы оның негізгі әйел гармониялық вокалисі болды. "Стелиос Қазанзидис" деп аталатын альбом (көбінесе мұқабасының суретіне байланысты "балондар альбомы" деп аталады) – бұл өтпелі альбом. Маринелла кейбір әндерде ("Pame Tsarka" - Цицанистің "Bakse Tsifliki" әнінің жаңартылған нұсқасы) және Диаманди басқаларында ("Efiye Efiye" хиті) ән шырқады. 1968 жылы Қазанзидис жаңадан келген Христос Николопулос жазған "Nyhterides Ki Arahnes" әнін жазды; ән дереу табысқа жетті. Осы альбомның жалғасы болған Ena Gramma-да "Sto Trapezi Pou Tha Pino", "Pare T' Ahnaria", "Tha Kopso to Telefono" және "Kai Oi Andres Klene" сияқты хиттер болды. Маринелла "Oi Andres Den Klene" (ерлер жыламайды) әнін шығара отырып, соңғы әнге "жауап" берді. 1973 жылы әнші-жазушы Акис Паноумен бірлесіп, алты әнді қоса алған альбом шығарды, оның ішінде ең үлкен хиті "I zoi mou oli", ал 1974 жылы Микис Теодоракис жазған "Стин Анатоли" әнін жазды. Келесі жылы ол өзінің ең үлкен хиттерінің бірі "Ипархо" әнін жазды. Қазанзидис грек музыка индустриясын тағы да дүр сілкіндірді, ол жазбаны тоқтату туралы шешімін жариялады. Ол өз лейблін "колониалды" келісімшарттарда айыптады және жаздырудан демалыс алды. 1987 жылы ол 12 жылдан кейін алғаш рет қайтадан жазды. "Ο Dromos Tis Epistrofis" (Ο Δρόμος της Επιστροφής) 200 000 дана сатылып, коммерциялық жетістікке қол жеткізді. Ол өмірінің соңына дейін әдетте пластинкалар шығарып жүрді. Қазантидис халық музыкасы бойынша еңбектерінен басқа, Понт музыкасымен бірге Chrysanthos Theodoridis-пен, ең ұлы Понт әншісі, ән жазушысы және лирика авторымен бірге төрт жазба жасады.

Шетелдік аудитория

Израильде ол музыкалық икона болды. Оның көптеген әндері иврит тіліне аударылып, елдің жетекші әншілері орындады. Израиль радиосының хабаршысы Ярон Энош өзінің бағдарламаларында грек музыкасын жиі ойнайтын, әншінің қуаныш пен қайғыны біріктіретін қабілетін былай сипаттады: "Музыканың міндеті – барлық сезімдерге тию: Казанцидис осыны істей білді, ол барлық ішектермен ойнады". Израильге көшіп келген грек яһудилері үшін Казанцидис – "қайсысы болса да, жақсылық па, жамандық па, қалдырып кеткен әлемнің дауысы" еді. Радио "Агапи" станциясының операторы: "Казанцидис – халықтың, шаршағандардың, қанаушылыққа ұшырағандардың, адасқандардың дауысы еді. Сонымен қатар, босқындар мен эмигранттардың да дауысы". Казанцидис түрік тілінде де ән айтқан. Оның "Бекледим да Гелмедин" ("Мен күттім, бірақ сен келмедің") әні "Қанды Рождество" (1963) оқиғасынан кейін радиода жиі ойналды. Бұл Түркиядан әскери көмек күткен, бірақ оны ешқашан алмаған Кипр түрктерін қынжылту үшін жасалды. 1970-1980 жылдары Казанцидис сияқты көптеген грек әртістерінің жазбалары Нью-Йорк негізді P.I. (Peters International) лейблы арқылы АҚШ-тағы грек диаспорасы үшін шығарылды. Минос та Израильдегі жергілікті нарық үшін Казанцидис жазбаларын шығарды.

Өлім

Қазанзидис 2001 жылдың 14 қыркүйегінде ми ісігінен қайтыс болды. Оның қазасы Грекия үшін ауыр соққы болды, оның өмірі мен шығармашылығына арналған көптеген некрологтар осыны куәландырды. Қазанзидиске Афинадан 26 шақырым қашықтықтағы Елефсина қаласының көшелерімен мемлекеттік жерлеу рәсімі жасалды, ол Грекия телеарналарынан тікелей эфирде көрсетілді. Оның музыкасын бүкіл әлемдегі грек диаспорасы да жақсы көріп, соғыстан кейінгі қиын жылдары олардың сезімдерін жеткізді. 2010 жылы оның құрметіне Грекия пошта маркасы шығарылды.

Жинақ альбомдардағы бейнелері

Рецина мен Бузуки No. 2 және #3 (HMV, Грекия)
Greek Serenade (Capitol, АҚШ) "Vraho Vraho ton Kaimo Mou" және "O Kyr Antonis" әндерін қамтиды.
Nina "Custom Series" (Nina, АҚШ) 1950-ші жылдардың соңында әртүрлі орындаушылардың грек хиттерінен жасалған жинақ, алты дискке бөлінген. Бірінші төртеуінде Казанцидис әндері жоқ, бірақ ол соңғы екеуінде "Tha Vro Moumouri Baglama" және "Enoho Chryma" әндерімен қатысады.
"The wire" және "барлық бөлшектер маңызды" – оның "Efuge, efuge" тақырыбымен.

Қаптама нұсқалары және байланысты

Поли Паноу "Тілдің қайғысы" ("Жақсылардың әні") синглін жазған Казанзидис. Ол "Ap' To Pono Tha Pethano" синглінің B жағында орналасқан. 1970-1980 жылдары Казанзидиспен бірге жұмыс істеген Христос Николопулос, бузукимен жеке жазбалар шығарды. Израильдік әнші Давико "Яссу Казанциди" атты альбомды жариялады. Әндер грек және иврит тілдерінің қосындысынан тұрады. "Efiye Efiye" үлгі ретінде алынып, J Love ("19 трек") және Action Bronson ("Eastern Promises") әндерінде пайдаланылды. Израильдік әнші Зохар Арговтың "Елинор" атты хиті болды, ол "Yparho" әнінің иврит тілінде жазылған жаңа сөздермен қайта жазылған нұсқасы. Димитрис Митропанос, тағы бір белгілі грек әншісі, Казанзидистің "Gyrizo Ap' Tin Nychta" әнін екі рет орындады – студиялық және тікелей орындаулары Грецияда хитке айналды.