Кіріспе
1986-1994 жылдар аралығындағы еркін сауда келіссөздері сериясы. Уругвай раунды – 1986 жылдан 1993 жылға дейін Тарифтер мен сауда туралы жалпы келісім (GATT) аясында өткізілген көпжақты сауда келіссөздерінің (MTN) 8-ші раунды, және ол 123 елді "келісім жасасушы тараптар" ретінде қамтыды. Бұл раунд Дүниежүзілік сауда ұйымының құрылуына әкелді, ал ГАТТ ДСҰ келісімдерінің маңызды бөлігі болып қала берді. Раундтың кең ауқымды мақсаты – бұрын либералдау қиын деп есептелген (ауыл шаруашылығы, тоқыма) және жаңадан маңызды болып келе жатқан (қызмет көрсету саудасы, зия ке́ршілік меншік, инвестициялық саясат, сауда бұрмалаушылықтары) салаларға ГАТТ сауда ережелерін кеңейту болды. Раунд 1995 жылы күшіне енді, мерзімі 2000 жылға дейін (дамушы елдер үшін 2004 жылға дейін) созылды және жаңа құрылған Дүниежүзілік сауда ұйымының (ДСҰ) басқаруымен жүзеге асырылды.
The Uruguay Round was the 8th round of multilateral trade negotiations (MTN) conducted within the framework of the General Agreement on Tariffs and Trade (GATT), spanning from 1986 to 1993 and embracing 123 countries as "contracting parties". The Round led to the creation of the World Trade Organization, with GATT remaining as an integral part of the WTO agreements. The broad mandate of the Round had been to extend GATT trade rules to areas previously exempted as too difficult to liberalize (agriculture, textiles) and increasingly important new areas previously not included (trade in services, intellectual property, investment policy trade distortions). The Round came into effect in 1995 with deadlines ending in 2000 (2004 in the case of developing country contracting parties) under the administrative direction of the newly created World Trade Organization (WTO).
Тарих
Бас директордың кеңсесі 1986 жылдың шілде айында Женевада ілгерілеуге мүмкіндік беру үшін жаңартылған құжаттар жинағын дайындады. Төменде сипатталғандай, кезең 1986 жылдың қыркүйек айында Уругвайдың Пунта-дель-Эсте қаласында басталды, одан кейін Женева, Брюссель, Вашингтон (АҚШ) және Токиода келіссөздер өтті.
Өмірбаян
1986 жылғы Министрлік декларациясында құрылымдық кемшіліктер және кейбір елдердің саясатының әлемдік саудаға тигізетін әсері сияқты мәселелер анықталды, оларды ГАТТ басқара алмады. Осы мәселелерді шешу үшін 1986 жылдың қыркүйек айында Уругвайдағы Пунта-дель-Эстеде ГАТТ-тың сегізінші раунды (Уругвай раунды деп белгілі) басталды. Бұл сауда бойынша жасалған ең ірі келіссөздер мандаты болды: келіссөздер сауда жүйесін қызмет көрсету және зияткерлік меншік сияқты бірнеше жаңа салаларға кеңейтуге, сондай-ақ ауыл шаруашылығы мен тоқыма өнеркәсібі сияқты сезімтал секторларда сауданы реформалауға бағытталды; барлық бастапқы ГАТТ ережелері қарауға ұсынылды. Раунд 1990 жылдың желтоқсанында аяқталуы тиіс еді, бірақ АҚШ және ЕО ауыл шаруашылығы саудасын реформалау жолдары туралы келісе алмады және келіссөздерді ұзартуға келісті. Соңында, 1992 жылдың қарашасында АҚШ және ЕО көптеген келіспеушіліктерін «Блэр Хаус келісімі» деп аталатын келісім арқылы шешті, ал 1994 жылдың 15 сәуірінде келісімге 123 қатысушы мемлекеттердің көпшілігінің министрлері Марокконың Марракеш қаласында өткен отырыста қол қойды. Бұл келісім ГАТТ жүйесін алмастырған Дүниежүзілік сауда ұйымын құрды, ол 1995 жылғы 1 қаңтарда күшіне енгеннен кейін жұмыс істей бастады. Дамушы елдердің (ГАТТ) ұстанымы «Бразилияның ГАТТ-тың Уругвай раундындағы ұстанымы: қызмет көрсету мәселесіне ерекше назар аударған Уругвай раундындағы Бразилияның ұстанымының эволюциясы» кітабында толық сипатталған. Бұл кітапта қызмет көрсету мәселесі бойынша пікір таластар, сондай-ақ дамушы елдердің «Жаңа мәселелер» деп аталатын мәселелерге қарсылығы жайлы айтылған.
Қорытынды және қол қою
1994 жылдың сәуірінде Маракеш қаласында 20 келісімге қол қойылды, бұл – "Маракеш келісімі" деп аталады.
Сын
Oxfam сияқты ұйымдар Уругвай кезеңін дамушы елдердің қажеттіліктеріне жеткіліксіз назар бөлгені үшін сынады. Бұл сынның бір аспектісі – бай елдердің өнеркәсіптеріне тым жақын адамдар, мысалы, Cargill компаниясының бұрынғы атқарушы директоры Дэн Амстуц, Уругвай кезеңінің ауыл шаруашылығы және басқа да мәселелер бойынша тілінің жасалуында маңызды рөл атқарды. ДСҰ-ның жалпы сипатындай, Health Gap және Global Trade Watch сияқты үкіметтік емес ұйымдар (ҮЕҰ) да осы кезеңде интеллектуалдық меншік және өнеркәсіптік тарифтер бойынша келісілгендерді саясат жүргізуге және адамдардың қажеттіліктеріне тым көп шектеулер қойды деп сынады. Бір мақалада дамушы елдердің ДСҰ келіссөздеріндегі тәжірибесінің жетіспеуі, сондай-ақ дамушы экономикаларға өнеркәсіптік елдер ДСҰ-ның жаңа салаларындағы талаптарының қандай әсер ететіні туралы білімнің болмауы; ГАТТ/ДСҰ-ның ірі державасы АҚШ-тың күшейген саудагерлік көзқарасы; ДСҰ құрылымы ГАТТ-тың консенсус арқылы шешім қабылдау дәстүрін тиімсіз етіп, елдерге статус-квоны сақтауға мүмкіндік бермеді – осы тепе-теңсіздіктің себептері деп айтылады.