Кіріспе
2004–2006 жылдарғы Ирактың уақытша конституциясы. Ирак мемлекетінің ауыспалы кезеңдегі әкімшілік заңы (قانون إدارة الدولة للفترة الانتقالية), сондай-ақ Ауыспалы әкімшілік заңы немесе TAL деп те аталады, 2003 жылғы Ирак соғысынан кейін Ирактың уақытша конституциясы болды. Оған 2004 жылғы 8 наурызда Ирактың Үкіметші Кеңесі қол қойды. Бұл заң 2004 жылғы 28 маусымда Коалициялық Уақытша Әкімшіліктен (АҚШ Қорғаныс министрлігінің бөлімшесі) билікті тәуелсіз Ирак үкіметіне ресми түрде тапсырғаннан кейін күшіне енді. Заң 2006 жылдың мамыр айында жаңа үкімет құрылғанға дейін қолданыста болды, содан кейін ол 2005 жылғы 15 қазанда халық референдумы арқылы бекітілген тұрақты конституциямен алмастырылды. TAL-ды негізінен Буш әкімшілігі тағайындаған он адамнан тұратын комиссия, АҚШ және Біріккен Ұлттар Ұйымының өкілдерінің кеңесімен әзірледі.
The Law of Administration for the State of Iraq for the Transitional Period (قانون إدارة الدولة للفترة الانتقالية), also called the Transitional Administrative Law or TAL, was Iraq's provisional constitution following the 2003 Iraq War. It was signed on March 8, 2004 by the Iraqi Governing Council. It came into effect on June 28, 2004 following the official transfer of power from the Coalition Provisional Authority (a division of the United States Department of Defense) to a sovereign Iraqi government. The law remained in effect until the formation of the government in May 2006, when it was superseded by the permanent constitution that had been approved by referendum on October 15, 2005. The TAL was principally drafted by a ten man committee appointed by the Bush Administration with advice from the United States and United Nations personnel.
Саяси құрылым
Конституция 2005 жылдың 30 қаңтарында сайланған Уақытша Ұлттық жиналысты көздейді. Өкімет – демократиялық республика болып табылады және үш жекеленген билік тармағынан тұрады. Сайланған Ұлттық жиналыс – 275 сайланған мүшесі бар біржарлы заң шығару органы. Мүшелер жиналыстың төрағасын, дауыс беру құқығы жоқ спикер ретінде қызмет ететін, және екі орынбасарын сайлады. Жиналыс – ел үшін заң шығару мақсатында заң жобаларын ұсыну және қабылдауға міндетті басты заң шығарушы орган. Сондай-ақ жиналыс екі орынбасармен бірге "Ирактың егемендігін көрсететін және елдің маңызды мәселелерін қадағалайтын" Мемлекет Президентінен тұратын Президенттік Кеңесті сайлады. Кеңес үкіметтің атқарушы билігін білдіреді және жиналыс қабылдаған заңдарға вето қою құқығына ие. Жиналыс үштен екі көпшілік дауыспен Кеңестің шешімін жоққа шығара алады. Президенттік Кеңес Ирак Премьер-Министрін және министрлер кабинетін (Ирак Министрлер Кеңесін) тағайындайды, олардың барлығы жиналыс тарапынан бекітілуі керек. Премьер-Министр және оның кабинеті үкіметтің күнделікті жұмысын, соның ішінде қарулы күштерді бақылауды жүзеге асырады. Жиналыс сенімсіздік дауысы арқылы Премьер-Министрді қызметтен босатуға құқылы.
Өтпелі кезең
Уақытша әкімшілік заңда егемендікті беруден кейін тұрақты конституцияны жазу және қабылдау үшін қадамдар нақты көрсетілген. 2-бапта Ұлттық жиналысқа сайлау 2005 жылдың 31 қаңтарынан кешіктірілмей өткізілуі керек деп айтылған. 61-бапта Ассамблея 2005 жылдың 15 тамызына дейін тұрақты конституция жазуы тиіс. Тұрақты конституция жобасы 2005 жылдың 15 қазанына дейін Ирак халқына референдумға ұсынылады. Уақытша әкімшілік заңға сәйкес, тұрақты конституция, егер Ирак сайлаушыларының көпшілігі мақұлдаса және кез келген үш облыстағы сайлаушылардың үштен екі бөлігінен аспаса, қабылданады. Бұл талап аятолла әл-Систани тарапынан сынға ұшырады, себебі үш көпшілікті суннит мұсылман облысында оны қабылдамаса, азаматтық соғысқа алып келуі мүмкін еді. 61-бапта конституцияны әзірлеу процесін алты айға дейін ұзарту қарастырылған. Егер конституция қабылданбаса немесе Ұлттық жиналыс келісімге келе алмаса, Ұлттық жиналыс таратылып, жаңа сайлаулар өткізілуі керек еді.
Сот жүйесі
Жергілікті сот судьяларын жергілікті билік органдары мен олардың "құқықтық кеңестері" тағайындайды, ал Жоғарғы Сотты Федералды үкімет тағайындайды. Жоғарғы Сотта тоғыз мүше болады және ол конституцияға қайшы келетін заңнаманы жоққа шығару өкілеттігіне ие. Конституция сонымен қатар адам құқықтары және соғыс қылмыстары сияқты жаңадан туындаған мәселелерді зерттеу және шешу үшін бірнеше "Ұлттық комиссиялар" құрады.
Курдистан және жергілікті билік
Өтпелі конституция Ирак Курдистанының қазіргі үкіметін күрдтердің заңды үкіметі деп мойындайды және оған жаңа федеративтік мемлекет құрамында әрекет етуге мүмкіндік береді. Ирак 18 әкімшілік облысының әрқайсысына әкімдер мен облыстық кеңестерді, сондай-ақ әрбір қалаға сайланған қала әкімдері мен қалалық кеңестерді сайлады. Сайлаулар Ұлттық жиналыс сайлауларымен бірдей күні өтті.
Бағатизмнен арылу
Баас партиясының бұрынғы мүшелері, лауазымға түсуге ниеттенетіндер, партияны ашық түрде қаралайтын және олардың ұйыммен немесе оның идеологиясымен ешқандай байланысы жоқ екенін растайтын құжаттарға қол қоюға міндетті.
Мұнайдан түсетін түсімдер
Ирактың табиғи ресурстары Ирактың барлық аймақтары мен облыстарының барлық халқына тиесілі екені нақты айқындалған. Оларды басқару аймақтық үкіметтермен және облыс әкімшіліктерімен кеңесуді талап етеді. Ұлттық бюджет арқылы сатылуынан түсетін кірістер елдегі халық санына пропорционалды түрде тең бөлінуі керек, сондай-ақ "бұрынғы режим бұл кірістерден заңсыз айырған аймақтарға тиісінше назар берілуі тиіс".