Кіріспе

1965 жылғы негізгі қатынастарды орнату шарты

Жапония мен Корея Республикасы арасындағы негізгі қатынастар шарты (жапонша: 日韓基本条約 (Никан Кихон Джояку); hangul=한일기본조약) 1965 жылдың 22 маусымында қол қойылды. Ол Жапония мен Оңтүстік Корея арасындағы негізгі дипломатиялық қатынастарды белгіледі.

Өмірбаян

Корея Сан-Франциско келісім-шартына қол қоймағандықтан, Жапонияның репарацияларын көздейтін 14-баптың ережелерінен пайда көре алмады. Дегенмен, осы келісімнің 21-бабына сәйкес, Корея мүлік және талаптарды реттеуді қарастыратын 4-бапқа қатысты уәкілеттікке ие болды. Келісім – Оңтүстік Корея мен Жапония арасында 1951 жылдың қазанынан 1965 жылдың маусымына дейін дипломатиялық қатынастарды жаңару мақсатында өткен екіжақты келіссөздер сериясы, "Корея-Жапония келіссөздерінің" нәтижесі болды. Осы 14 жыл ішінде барлығы жеті рет келіссөздер жүргізілді. 1974 жылы Нобель бейбіт сыйлығының лауреаты Эйсаку Сато өз сөзінде Жапония мен Оңтүстік Корея арасындағы Негізгі қатынастар туралы келісімді айрықша атап өтті. Ол екіжақты келісімге қол жеткізуге бағытталған ұзақ келіссөздердің маңызды аспектілері ретінде "теңдік пен өзара тиімділік рухы және жақын көршілермен достық қарым-қатынас орнатуға ұмтылудың реалистік тәсілі" деп сипаттады. 2018 жылдың қазан айында Корея Жоғарғы соты Mitsubishi Heavy компаниясын мәжбүрлі еңбекке тартылғандардың құрбандарына өтемақы төлеуге міндеттеді. Компания бұл бұйрықты орындамады, ал Жапония тарапы бұл мәселе 1965 жылғы келісім арқылы шешілгенін мәлімдеді. Жапон үкіметі осы шешімнің, сондай-ақ 2021 жылдың қаңтарында корейлік жұбаныш әйелдеріне (мәжбүрлі сексуалдық құлдық) қатысты Жапонияның позициясы бойынша қабылданған шешімнің 1965 жылғы келісімді бұзу болып табылатынын тұжырымдады.

Өтемақылар

Оңтүстік Корея халқы Жапонияның жапон отаршылдығы кезінде зардап шеккен корей азаматтарына өтемақы төлеуі керек деген талапты үнемі қойып келеді. Жапон үкіметі 1965 жылғы келісім бойынша мәселені мемлекеттер арасында шешкенін айтып, бұл талапқа келіспейді. Оңтүстік Корея үкіметі 1965 жылғы келісімнің мақсаты Жапонияның соғыс қылмыстары мен адамзатқа қарсы қылмыстарына байланысты жеке талаптарды реттеу емес екенін, келіссөздер кезінде ұсынылған құжаттар мұны көрсетеді. Атап айтқанда, құжаттарда Жапонияның халықаралық заңдарды бұзуынан туындаған жеке зиянға байланысты талаптар нақты түрде алынып тасталған. БҰҰ-ның Адам құқықтары жөніндегі комиссиясы Оңтүстік Корея үкіметінің позициясын қолдап, «қылық әйелдері» мәселесін адам құқықтары мәселесі деп санайды; 1965 жылғы келісім тек мүліктік талаптарды реттеген, жеке зиянды емес. 2005 жылдың қаңтар айында Оңтүстік Корея үкіметі келісімге қатысты 1200 беттік дипломатиялық құжаттарды жариялады. 40 жыл бойы құпия сақталған бұл құжаттарда Жапон үкіметінің корей азаматтарына тікелей өтемақы төлеуді ұсынғаны, бірақ Оңтүстік Корея үкіметінің азаматтарына өтемақы төлеуді өздері қабылдап, құрбандардың атынан барлық қаржыны алғаны көрсетілген. Оңтүстік Корея үкіметі отарлық кезеңде жұмыс күшіне және әскерге шақырылған 1,03 миллион корей үшін 364 миллион доллар өтемақы талап еткен, бұл әрбір тірі қалғанға 200 доллар, қаза тапқанға 1650 доллар және жарақат алғанға 2000 доллар мөлшерінде болған. Оңтүстік Корея Жапониядан 800 миллион доллар грант және жеңілдетілген несие алғаннан кейін, үкіметтік немесе жеке деңгейде қосымша өтемақы талап етпеуге келісті. Бұл қаржы әлеуметтік инфрақұрылымды дамытуға, POSCO компаниясын құруға, Кёнбу тас жолын және Соянг су тоғанын салуға, сондай-ақ жапондық компаниялардан технологияны алуға жұмсалды. Сондай-ақ, 1975-1977 жылдар аралығында мәжбүрлі еңбекке тартылғандарға өтемақы төлеу үшін әрбір қаза тапқанға 300 000 вон жұмсалғаны белгілі.

Жалпы және келтірілген сілтемелер

Хук, Гленн Д. (2001). Жапонияның халықаралық қатынастары: саясат, экономика және қауіпсіздік. Лондон: Рутледж. ; ; Lundqvist, Stig және басқалар. (1997). Нобель лекциялары, соның ішінде таныстыру сөздері және лауреаттардың өмірбаяндары. 1971–1980 жылдар. Сингапур: Дүниежүзілік ғылыми. ; ; .