Кіріспе

Британдық саясаткер, американдық ботаник.

Джеймс Генри Томас (3 қазан 1874 – 21 қаңтар 1949) – Уэльстік кәсіподақ жетекшісі және саясаткер. Ол бюджет ақпаратын жария етуге қатысты саяси дауға тартылған.

Кәсіптің алғашқы кезеңдері мен кәсіподақ қызметі

Томас Ньюпортта, Монмутширде, жас, үйленбеген ананың ұлы ретінде дүниеге келді. Оны әжесі тәрбиеледі және он екі жасында жұмыс істей бастады, көп ұзамай теміржол қызметкері болып жұмыс істеуге кірісті. Ол Теміржол қызметкерлерінің біріккен қоғамының лауазымды адамы болды және 1913 жылы теміржолдағы екі кішігірім кәсіподақпен бірігуді ұйымдастыруға көмектесті, осылайша Ұлттық теміржолшылар одағы (қазір Ұлттық теміржол, теңіз және көлік жұмыскерлері одағының бір бөлігі) құрылды. Томас 1916 жылы NUR бас хатшысы болып сайланды және 1931 жылға дейін осы қызметте болды. Томас 1919 жылғы ұлттық теміржол ереуілі кезінде бас хатшы болды, ол NUR және Локомотив инженерлері мен оттықшылар қауымдастығы бірлесіп ұйымдастырған, жалақыны төмендету ұсынысына қарсы сәтті аяқталған ереуіл болды. 1921 жылы Томас "Қара жұма" дағдарысында жетекші рөл атқарды, онда теміржол және көлік кәсіподақтары жалақыны төмендетуге қарсы тұрған Ұлттық шахтерлер одағына көмек көрсетпеді. 1926 жылғы жалпы ереуілге дейін Кәсіподақтар конгресі Томастан Стэнли Болдуиннің консервативті үкіметімен келіссөздер жүргізуді сұрады, бірақ келіссөздер сәтсіз аяқталып, ереуіл жалғасты.

Саяси мансап

Томас өзінің саяси мансабын Лейбористік партияның Суиндон қалалық кеңесінің мүшесі ретінде бастады. Ол 1910 жылы Дерби округінен Парламент депутаты (Парламент мүшесі) болып сайланды, Ричард Беллді алмастырды. 1918 жылғы жалпы сайлауда қайта сайланды және Парламенттік Лейбористік партия төрағасы, сонымен қатар Оппозиция жетекшісі лауазымдарына үміткер ретінде қарастырылды. Бірақ ол NUR басқаруға көңіл бөлгендіктен, бұл ұсыныстан бас тартты, ал лауазым Уильям Адамсонға берілді. 1924 жылы Рамзи Макдональд басқаратын Лейбористік үкіметте Отарлар жөніндегі мемлекеттік хатшы болып тағайындалды. 1929 жылғы екінші Лейбористік үкіметте Макдональд Томасты Сыртқы істер министрі етіп тағайындауды жоспарлады, бірақ бұл лауазымға Артур Хендерсон да үміткер болды. Томас Lord Privy Seal болып тағайындалды, оның міндеті жұмыспен қамту мәселелеріне жауапкершілік жүктелуі болды. Ол Освальд Мосли басқаратын кіші министрлер ұсынған Мосли меморандумына келіспеді. Бұл меморандум 1930 жылы соғыстар арасындағы жұмыссыздық пен кедейлікті шешу үшін қоғамдық жұмыстар бағдарламаларын және Империялық преференцияны автоархиялық сауда блогына кеңейтуді ұсынды. Мосли осыдан кейін Кабинеттен кетіп, оның орнына Томас Доминиондар жөніндегі мемлекеттік хатшы болып тағайындалды. Томас бұл лауазымын Макдональдтың Ұлттық үкіметінде (1931–1935 жж.) сақтап қалды. Ұлттық үкіметке қосылғаны үшін ол Лейбористік партиясынан және NUR-ден қуылды. 1931 жылғы Ұлттық үкіметтің алғашқы айларында ол тағы да Колониялар хатшысы қызметін атқарды. Оның шешуі керек болған мәселелердің бірі – Австралиялық крикет командасының «bodyline» тактикасы болды, ол оның ең қиын сынақтарының бірі болды деді. Томас 1935 жылдан 1936 жылдың мамыр айына дейін Колониялар жөніндегі мемлекеттік хатшы болып қызмет етті, содан кейін саясаттан кетуге мәжбүр болды. Ол биржалық спекулянттармен араласқаны және бюджетте жоспарланған салық өзгерістері туралы айқын меңзеулер жасағаны анықталды. Мысалы, гольф ойнап тұрғанда, ол «Тей-ау!» деп айқайлады, бұл шайға салынатын баж салығының өсуі туралы ұсыныс ретінде қабылданып, түсінілді.

Жеке өмір

Томас 1924 жылы Ньюпорттың еркіндік иесі атанды. 2011 жылдың мамыр айында осы оқиғаны құттықтау үшін оған сыйланған жәшік Ньюпорт мұражайы үшін аукционда сатып алынды. Ол қарапайым өкіл болғанымен, қоғамның барлық топтарымен оңай тіл табысатын репутацияға ие болды. Еңбек партиясының министрлері арасында ол V Георгийдің ең жақын адамы болды. Уинстон Черчилль Томас Колония хатшылығынан кеткен кездегі сөзінен көз жасына алған деген әңгіме бар; ал король VIII Эдуард Томас корольге өкілеттік мөрлерін қайтарғанда: "Құдайға шүкір, сіздің әкеңіз мұны естімеді" дегенін еске алды. Томас әдемі киінетін адам ретінде белгілі болды және карикатурашы Дэвид Лоу оны "Лорд Смокинг" деп салды. Парламенттен кеткен соң Томас British Amalgamated Transport Ltd компаниясының төрағасы қызметін атқарды.

Өлім

Ол 1949 жылы Лондон қаласында 74 жасында қайтыс болды. Голдерс Грин крематорийінде кремацияланғаннан кейін оның күлі Суиндон қаласына жерленді. Оның ұлы Лесли Томас консерватор партиясының парламент депутаты болды.

Әдебиеттік сілтемелер

Томас Дороти Л. Сайерстің 1932 жылы жарық көрген «Оның денесі бар» атты детектив романында еске алынады. Томастың смокинг кию әдеті, термодинамиканың екінші заңынан өзгеше, сәтсіздікке ұшырауы мүмкін нақтылық ретінде айтылады, ол бұл істі метафоралық тұрғыдан басқаратын сияқты. «Лорд Питер Уимси» телеспектаклісінде, 1975 жылы BBC One арнасында Дороти Л. Сайерстің 1931 жылғы «Бес қызыл ишарат» романы бойынша қойылған түсірілімде Томас фондық диалогтың бір бөлігінде айтылады. Шотландиялық теміржол жұмысшысы ашуланып былай дейді: «Осыны социалистік үкімет деп айтасыздар ма? Жұмысшы адам үшін жағдай бұрынғыдан да қиын, ал Джимми Томас өзін капиталистерге толығымен сатқан!» Ол Норман Лонгтің 1932 жылғы «Челси кубокты жеңіп алған күні» атты әзіл әнінде де еске алынады. Ерекше және мүмкін емес нәрселердің осы күні болуы мүмкін екенін көрсететін түсте: «Де Валера Джим Томасқа ескерткіш орнатады, Челси кубокты жеңіп алған күні» деген сөз қолданылады. Ол А. МакАртур мен Х. Кингсли Лонгтің «No Mean City» кітабында былай делінеді: «Содан кейін ол Дж. Х. Томас сөйлеген сөздерінен үзінділерді оқып, теміржолшылардың осындай білікті басшысы болған екенін мәлімдеді» (89-бет).