Кіріспе

Бриджетин орденінің ерлер мен әйелдердің бірлескен монастыры – Сион аббаттығы, сонымен қатар жай ғана Сион деп аталды, Бриджетин орденінің ерлер мен әйелдердің бірлескен монастыры болды, бірақ ол өмір сүрген кезеңінің барлығында тек әйел аббаттарға ие болды. Ол 1415 жылы құрылған және 16 ғасырда бұзылғанға дейін Миддлсекс графтығындағы Айлворт приходының шегінде Темза өзенінің сол (солтүстік) жағалауында, қазіргі Сион Хаус сарайының орнында немесе оған жақын жерде орналасқан. Ол Киелі кітаптағы «Дауыт қаласы, яғни Сион» (1 Патшалар 8:1) деп аталды, ол осы атпен белгілі Сион тауында салынған. Аббаттық таратылған кезде Англиядағы ең бай діни орын болды. Сион аббаттығы монахтар үшін және монахтар үшін жеке жинақтары бар үлкен кітапхананы ұстады. Сиендік Екатеринаның «Құдайлық аян туралы диалог» атты еңбегі аббаттық үшін ағылшын тіліне аударылғанда, оған «Сион бағы» деген жаңа атау берілді және монахтарға арналған жеке алғысөз қосылды.

Өмірбаян

Сион аббаттығы Генрих V патшаның «Патшаның Ұлы жұмысы» аясында салынды, бұл жұмыс Шин сарайына (1501 жылы Ричмонд сарайы деп қайта аталды) бағытталған еді. Шиннің патшалық елордасы оң жақта (оңтүстікке қарай), Суррей графтығында, Темза өзенінің жағалауында орналасқан, ал қарсы жағында Твикенхэм приходы және Миддлсекс графтығындағы Ислеворт патшалық елордасы болды. Шин соңғы Плантагенет патшасы Ричард II (1377–1399) және оның сүйікті әйелі Богемиялық Аннаның сүйікті резиденциясы еді. Анна 1394 жылы обадан қайтыс болғаннан кейін, Ричард олардың үлкен бақыт тапқан жерін қарғап, сарайды толығымен қиратты. Оның тағын туысы Генрих Болингброк, Ланкастер герцогы басып алды, ол Генрих IV (1399–1413) ретінде таққа отырды. Ол 1400 жылы Ричардты өлтіруге қатысқан деп айыпталды, сондай-ақ Йорк архиепископы Ричард ле Скроптың өліміне де қатысы бар еді. Генрих 3 монастырь салып, өзінің кінәсін өтеуге ант берді, бірақ ол антты орындамай қайтыс болды. Генрих IV бұрынғы сарайды ұнатпады, бірақ оның ұлы Генрих V (1413–1422) оны қайта құруды Ланкастер және Плантагенеттер әулеттері арасындағы династиялық байланысты нығайту құралы ретінде қарастырды, бұл заңдылыққа толық сенімділік білдірді. Сонымен қатар, ол әкесі уәде берген үш монастырды бір үлкен, көп кампусты жобада біріктіруді шешті, бұл жоба «Патшаның Ұлы жұмысы» деп аталды. Осылайша «Ұлы жұмыс» 1413–14 жылдары қысында басталды, оған жаңа Шин сарайы және жақын жердегі үш монастырь кірді:
Целестин орденінің монастыры. Бұл монастырь, мүмкін, Ислеворт елордасында орналасқан. Онда француз монахтары болды, олар Генрих V Франциямен соғысқаннан кейін, шамасы 1415 жылы Аженкур шайқасында болғаннан кейін оған дұға етуден бас тартты. Сондықтан король оны құрылғаннан кейін дереу таратып жіберді. Бұл монастырь 1431 жылы Сион монастыры көшіп келген Ислеворттағы жерді иеленген болуы мүмкін. Шиндегі Бейтлехемдегі Исаның үйі, Картузиан ордені (1414). Жаңа сарайдың солтүстігінде, Шин елордасының ішінде салынған. Сент-Сәуесқой және Сент-Бригита монастыры, Сент-Августин ордені (1415). Осы мақаланың тақырыбы – Сион монастыры. Бұл монастырьдың алғашқы және түпкілікті орны, шамасы, Шин сарайының батысында, өзеннен өте, Темзаның сол жағалауында, Твикенхэм елордасында болған.

Қор

Сион аббаттығының алғашқы тасын 22 ақпан 1415 жылы Лондон епископы Ричард Клиффордтың куәлігінде король Генрих V өзі салды. Корольдің негіздеу жарғысына қол қойылғанға дейін 9 күн өткен соң, 1415 жылғы 3 наурызда Вестминстерде қол қойылды. Бұл бастапқы учаскенің нақты орны белгісіз, бірақ ол әрине Твикенхэм приходында орналасқан, оның ең солтүстік жағалауы Шин сарайының қарсы жағында, Темза арқылы батысқа қарай қараған. Оңжиердің сөзіне сүйенсек, оның 1840 жылы жарияланған кітабында бұл жер Айльса маркизінің меншігінде болған, бұрын Айлворт саябағы немесе Твикенхэм саябағы деп аталған шалғындарда жатқан. Учаске өлшемдері жарғыда көрсетілген және трапеция пішіндес болып көрінеді, оның ең ұзын жағы өзенге қараған: "Миддлсекс графтығындағы Твикенхэм приходындағы Айлвортқа тиесілі біздің жеріміздің белгілі бір учаскесінде, Твикенхэмге қарайғы далада солтүстік жақтағы тастан оңтүстік жақтағы тасқа дейін 1938 фут ұзындығы және оңтүстікке қарайғы ені солтүстік жақтағы тастан Темза суына дейін 960 фут. Темза жағалауы бойындағы ұзындығы, солтүстік жақтағы жағалауда орналасқан тастан оңтүстік жақтағы тасқа дейін 2820 фут. Солтүстік жақтағы тастан Темза суына дейінгі ені 980 фут."

Номенклатура

Құрылтай жарғысында былай делінген: «Біз оны барлық келешек ұрпақтар бойы "Аққасиетті құтқарушы және Сиондық Аққасиетті Бриджит монастыры, Аққасиетті Августин орденінен" деп атауға қатыстымыз және жарлық етеміз». (Түпнұсқа латын тілінде – Monasterium). 1431 жылғы петициясында әйел абыстай және монастырь бұл атауды "Аққасиетті құтқарушы және Аққасиетті Мария, Күңдіз және Сиондық Аққасиетті Бриджит монастыры, Аққасиетті Августин және Аққасиетті құтқарушы орденінен" деп сәл өзгеше айтқан. Сионның реформацияға дейінгі соңғы абысыны Агнес Джорданның жерлеу тақтасы оны "кейде Сион монастырының абысыны" деп сипаттайды.

Киелі кітаптағы Сион

Латын тіліндегі Киелі кітапта Сионға қатысты көптеген сілтемелер бар, ағылшын тіліндегі «Сион» деп аталады, олардың көбі Ескі Келісімде кездеседі. Сион тауы – Иерусалимнің бекінісі болды, оны Дәуіт шамамен б.з.д. 1000 жылы ебустіктерден басып алды, бұл II Самуил кітабының 5:7 аятынан белгілі: «Дәуіт Сион бекінісін алды, ол – Дәуіт қаласы». Дәуіт, Израильдің екінші патшасы, өзінің Израиль патшалығының астанасын осы жерде құрды, ал оның ұлы Сүлеймен сол бекіністе Құдайдың мекені болған ғибадатхананы салды (II Самуил 7:6). Осылайша, ол яһуди дінінің ең қасиетті орны және христиандар үшін де өте құрметті. Забур 87:2 былай дейді: «Жаратқан Ие Сион қақпаларын жақсы көреді», ал Жоел 3:17 былай дейді: «Мен – сендердің Құдайларың, қасиетті Сион тауында тұратын Жаратқан Иемін». Римдіктер 70 жылы яһуди ғибадатханасын қиратты, ал 622 жылы Исламның пайда болуынан және 636 жылы Мұсылмандардың қасиетті жерді басып алуынан кейін, мұсылмандар Сион тауында «Құмбаттас» деп аталатын мұсылман ғибадатханасын салды, ол бүгінге дейін тұр. 1099 жылы крестшілер Иерусалимді христиандар үшін қайтарып алды, ал Темплиерлер ордені ескі яһуди ғибадатханасының жанында дөңгелек шіркеу салды. Бір ғасырдан кейін мұсылмандар Иерусалимді қайта басып алғаннан кейін, бұл орын ресми түрде яһудилер мен христиандардың дұғаларына қол жетімсіз болды.

Кезектілігі

Монастырь Әулие Августин орденімен құрылған, «құтқарушы» деп аталады, бұл діни орденнің тұрақты ережелеріне (яғни, қағидаларына) сәйкес келеді. Аталған Бриджиттен құлшынып, құрылып, бекітілген. Бұрынғы жарғыда негіздің, ең қасиетті Бриджиттің құрметіне арналғаны айтылған, ол, жеткілікті дәлелдермен расталғандай, құдайдан шабыт алып, өзінің атымен діни орден құрған және кез келген елде осы діни орденнің монастыры құрылса, сол жерде оның аралығымен бейбітшілік пен тыныштық мәңгілікке орнатылатынын жұмақтан алған. Бриджит – көреген, ол қайта тірілген Исаны, оның жараларын көрсетіп көрген деп есептеледі. Бриджит ордені – Әулие Августин орденінің өзгелген түрі, олар Мәсіхтің құмарлық шегуіне және Құдай ана Мәрияның құрметіне ерекше назар аударған. Бриджит монахтарын алғаш рет Англияға Швециядағы Вадстена монастырынан (Ваштейн) Генри Лорд Фиц Хью алып келді, ол Генри V-ке орденге жоспарланған үш жаңа монастырьдың біреуін беруді ұсынды. Швециядағы Вадстена монастырынан абыстай Гердека Хартлевсдоттер жіберген Бриджит монахтары Анна Карлсдоттер, Кристина Финвицдоттер, Кристина Эсбьорнсдоттер және Анна Эсбьорнсдоттер болды.

Кеңейту және көшіру

1431 жылға дейін аббат және монастырь король Генрих VI-дан (1422–1461) патент хаттары арқылы рұқсат алды, ол негізін қалаушының ұлы және Сионға ерекше ықылас көрсетіп, бірнеше үсыныстар мен растауларды тікелей бірінен соң бірі жасады, монастырды өздері таңдаған жаңа орынға, шамамен бір жарым шақырым төменге, Ислеворт приходының өзен жағалауындағы жерге көшіруге. Бұл жер 1422 жылдан бері монастырьдің меншігінде болды, сол жылы Генрих V Парламент актісі арқылы Ислеворт иелігін Корнуолл герцогтігінен бөліп, Сионға берген болатын. Көшудің себебі кеңірек орын алу еді, бұл патенттік хаттардан анық көрінеді: «Аталған аббат және монастырь өте кішкентай және шектеулі өлшемдері бар монастырьда көптеген адамдардың жайсыз ғана емес, қауіпті жағдайда екенін білдіретін қарапайым өтінішін ұсынды, сондықтан аталған аббат пен монастырь Ислеворт иелігіндегі олардың приорлығының жанындағы, олар үшін жақсырақ, салауаттырақ және пайдалырақ орынды таңдады». Бұл жағдайдың қауіптілігі өзенге жақын болуынан немесе монастырь тұрғындарының жыныстық араласуынан туындаған рухани қауіптен болуы мүмкін.

Тарату

Генрих VIII 1534 жылы Риммен байланысты үзу туралы шешім қабылдағаннан кейін, Сионның көптеген тұрғындары Генрихтің Англия шіркеуіндегі билігіне жағымды пікір білдірді, тіпті басқа монастырлардан келген монахтарды да солай істеуге ықпал етті. Бірақ көптеген адамдар патшаның жаңа титулын мойындаудан бас тартты. Кейіннен қасиетті деп жарияланған, діни ғылымның көрнекті докторы Ричард Рейнольдс атты Сион монахының іс-әрекеттерінен кейін король Сионды ерекше кек алу нысаны етті. Рейнольдс Сионда патшаның Жоғарғы Басшылығын қабылдауына қарсы ең басты қарсыласы болған сэр Томас Мор мен «Кенттің қасиетті келіншегі» Элизабет Бартонның кездесуін ұйымдастырды, онда Мор өзінің қарсылығын одан әрі күшейткен, құдайдан келген аянмен рухтандырылды. Томас Кромвель, патшаның таратуды жүзеге асырушы министрі, билікті мойындау туралы мәлімдеме алу үшін жеке өзі Сионға келді, бірақ алдыңғы есіктің торынан бір монахтың қарсылығына тап болды. Ол екі өкілі, Томас Бедилл мен Мастер Лейтонды, корольдің жаңа мәртебесін монахтар мен қарындастардан қабылдау үшін қалдырды. Бедилл «Бауырлар сіздер кеткен кездегідей, өз қасарыстылығында тұрды» деп хабарлады. Екеуі Лондон епископына жіберілді, Сион оның епархиясында болды, көрінетін түрлену курсына, ал Англия шіркеуінің екі дін қызметкері ерекше қарсылық көрсеткен екі Сион монахтарын, Уитфорд пен Литтлді түрлендіру үшін әкелінді. Келесі күні король өзі төрт Англия шіркеуінің дін қызметкерін осы мақсатта Сионға жіберді, бірақ нәтижеге қол жеткізе алмады. Агент Бедилл содан кейін қарсылық көрсеткен Уитфордты монастырь бағында серуендеуге алып, оны «жақсы сөздермен де, жаман сөздермен де» түрлендіруге көндіруге тырысты. Содан кейін ол шантажға жүгінді, Уитфордты «мойындау кезінде әртүрлі әйелдерге ұятсыз сөздер айтқандығымен» айыптап, оны «әлемнің үлкен ұятына» душар етуі мүмкін екенін мәлімдеді. Бірақ ол өзгере қоймады, себебі «ұялмастан қара маңдайлы» болды. Уитфорд пен Литтлдің монастырьдан тыс адамдардың мойындауларын тыңдағанда, қабырғадағы тесіктен, корольдің Жоғарғы Басшылығы және оның ажырысуы мен қайтадан үйленуі туралы айыптағандары туралы хабарланды, сондықтан Кромвельге мойындау торышын кірпішпен қалау ұсынылды. Бірақ қарындастар оңайырақ көндірілді және Лондон епископы мен олардың жеке еркек мойындаушысының қатысуымен Сионның басқару бөлмесінде бірге отырды. Корольдің жаңа титулын қабылдағандар орында қалуға, ал қарсы шыққандар бөлмеден шығуға шақырылды. Барлығы орында қалды, осылайша олардың қабылдауын білдірді, күдіксіз, теріс пікірмен. Содан кейін қарындастар жаңа мәртебелеріне мойын бұйырып, Кромвельге арнайы өтініш жіберді: «Сіздерге ерекше сенім артып, біздерге және біздің үйімізге жақсы мейірімді болыңыз». Олар монастырьдың жалғасатынына сенімді болды. Бірақ Агнес Смайт есімді бір қарындас, «батыл әйел және еркіндікке құмар», өзінің бауырларына монастырь мөрін беруге қарсы тұрып, кейбір қарсылық көрсетті, оны Кромвельдің агенттері монахтар мен қарындастар қол қоятын түрлену туралы мәлімдемені мөрлеу үшін талап етті. 1535 жылдың 4 мамырында Рейнольдс корольдің билігін мойындамағаны үшін Тибернде асылып, сүйреліп, төртке бөлінді, оның шейіттігі оған Римнен қасиеттілік дәрежесін әкелді. Монастырь соңымен 1539 жылы король комиссарларына тапсырылды және қауым таратылды. Жылдық таза кіріс 1,731 фунт стерлинг болды. Әйгілі Агнес Джорданға 200 фунт стерлинг, ал кіші қарындастарға әрқайсысына 6 фунт стерлинг зейнетақы берілді. Ер адам Бас мойындаушы 15 фунт зейнетақы алды, ал кіші монахтар әрқайсысына 6-8 фунт алды.

Қажылық

Шеттелген қауым, көптеген басқаларынан өзгеше, тарап, бөлініп кетпеді, керісінше Нидерландыға өз еркімен көшті. Осы қауымдағы монахтар, Элизабет Сандер мен Кэтрин Палмер сияқты, миссиялармен Англияға барып тұратын. 1553 жылы католик королева Мэри I (1553–1558) таққа отырғаннан кейін, 1557 жылы 1 наурызда кардинал Поле шығарған жарлық бойынша аббатхана қайта құрылғанда, қауым қысқа мерзімге Сионға қайтарылды. Кэтрин Палмер 1557 жылдың 31 шілдесінде королева Мэридің қолдауымен аббатица болып сайланды. Бұл уақыт аралығында ғимараттар бұрынғы қалпында сақталды. 1558 жылы протестант королевасы Елизавета I (1558–1603) таққа отырғанда, 1558 жылғы Діни үйлер заңы (1 Eliz. 1. c. 24) қабылданды, ол Сионды қоса алғанда, белгілі бір діни үйлерді жабуды және қайта таратуды жүзеге асырды. Осыдан кейін монахтар Англиядан кетуге корольдік рұхсат алды және Франция мен Испания арқылы көптеген қиындықтар мен ауыртпалықтарды бастан өткізгеннен кейін 1594 жылы Португалияның Лиссабон қаласына қоныстанды. Лиссабонда олар Испания королінен және оның қызынан Англияға оралуға көмек сұраған жарғылық петиция жасады. Бұл петиция Арундел қолжазбасы деп аталады және қазір Арундел қамалында сақтаулы.

Англияға оралу

Лиссабон қауымы 1861 жылы Англияға оралып, алдымен Дорсет графтығының Спетисбери ауылына қоныстанды; 1887 жылы Девон графтығының Чадлиге (Чадли аббаттығы деп аталатын ғимаратқа) көшіп барды; содан кейін 1925 (немесе 1935) жылы Девон графтығының Оңтүстік Брент ауданындағы Раттери приходындағы Марли Хаусқа көшіп барды. Осылайша Сионның діни қауымы Реформациядан үздіксіз аман қалған жалғыз ағылшын қауымы болды. Монастырдың қираған қалдықтарынан табылған үлкен мүсінді тас бұйымдарын Сейон үйінің иесі Нортумберленд герцогы салтанатты түрде оларға қайтарды. 2004 жылы аббатхана кітапханасындағы қалған ортағасырлық кітаптар сақтау үшін Эксетер университетінің кітапханасына тапсырылды. 2011 жылы Сион аббаттығы жабылып, сатылды. Қалған әпкелер қазір Плимут қаласында тұрады.

Генрих VIII-нің сандығы орналасқан жер

1547 жылғы 14 ақпанда король Генрих VIII-нің табыты Вестминстерден Виндзордағы Сент-Джордж шіркеуіне жерлеуге барар жолда Сионда бір түн тоқтады. Он екі жыл бұрын, 1535 жылы францискан монах Уильям Пейто (немесе Пето, Петоу) (1558 немесе 1559 жылы қайтыс болды) Гринвич сарайында патшаға уағыз айтып, Құдайдың жазалары оның басына түседі және иттің оның қанын жалап алатынын болжады, осылай Ахавқа істегендей. Ахавтың жаман аты Патшалар кітабының 16:33-тарауында айтылған: "Ахав Израиль Құдайы Иеге барлық бұрынғы Израиль патшаларынан көбірек ашу келтірді". Осы түні Сионда, табыттан қандай да бір "бұзылған, қанды зат" еденге түсіп, пайғамбарлық орындалған делінеді.

Сион үйінің сараймен алмастырылуы

Бұзылғаннан кейін, мүлік Эдвард Сеймурдың иелігіне өтті, Сомерсеттің 1-ші герцогы, жас Эдвард VI-ның қорғаушысы, ол итальяндық Ренессанс стилінде алғашқы Syon үйін салу жұмыстарын бастады, бұл монастырь шіркеуінің батыс жағын қамтыған болуы мүмкін. 1552 жылы герцогтың мемлекетке қарсы қылмыс жасағаны үшін өлім жазасына кесілгеннен кейін, ол королева Мэри билігінде коронаға тәркіленді, ол 1557-1558 жылдары қауымды қысқа мерзімге қайта құрды. Оның ізбасары, Елизавета I 1594 жылы Генри Персиге, Нортумберлендтің 9-шы графына, Уолтер Деверудың кіші қызы Дороти Деверумен некелескеннен кейін, осы иелікке рұқсат берді. Кейіннен 1604 жылы ол король Джеймс I-ден толық иелік құқығын алды. Бүгінде көрініп тұрған шаршы үй – бұл Нортумберлендтің 1-ші герцогы Хью Перси (1714–1786) жасаған алғашқы үйдің грузин стиліндегі қайта жаңартылуы, шамамен 1760 жылы. Бірінші герцог Хью Смитсон болып дүниеге келді және Леди Элизабет Сеймурға (Альгернон Сеймурдың қызы және мұрагері, Сомерсеттің 7-ші герцогы (1750 жылы қайтыс болған), Протектор Сомерсеттің тікелей ұрпағы) үйленді, оның әжесі Леди Элизабет Перси (1722 жылы қайтыс болған) Нортумберленд графының 15-ші және соңғы мұрагері болды, осылайша Сион үйі Нортумберлендтің бірінші герцогына өтті. 1750 жылы, үйленгеннен кейін 10 жыл өткен соң, ол әкесінің есімі орнына Перси есімін қабылдады.

Археологиялық қазбалар

2010 жылы Сион Хаус Нортумберленд герцогтарының Лондондық резиденциясы болып қала берді. Сион үйінің тікелей шығысында орналасқан монастырь шіркеуінің іргетастары 2003 жылдың жазынан бастап, Channel 4 Time Team археологиялық бағдарламасы жүргізген қазба жұмыстары кезінде ішінара ашылды, бұл бағдарлама 2004 жылдың 4 қаңтарында көрсетілді. Бағдарламада солтүстік қанаттың іргетастық қабырғасындағы ортағасырлық тас блоктары көрсетілді, бұл шіркеудің батыс бөлігін Қорғаушы Сомерсет салған қазіргі үйге енгізген болуы мүмкін екендігінің дәлелі болды. Алайда, еденді кейіннен тазалау кезінде Тюдор едені қабырғаның астында жалғасатыны анықталды, бұл 1820 жылы осы қанатты қайта жаңарту кезінде ортағасырлық блоктар қайта пайдаланылғанын көрсетеді. Қазірге дейін шіркеудің нақты ұзындығы туралы немесе оның Сион үйінің астында жалғасатыны туралы ешқандай мәлімет жоқ. Лондон университетінің Бёркбек колледжі 2004 жылдан 2011 жылға дейін қазба жұмыстарын жалғастырды. 2020 жылға қарай аббаттықтың кейбір бөліктері зақымдалмаған күйде қалғаны және Сион үйін салу кезінде сол жерде қолданылғаны расталды, әсіресе сарайдың батыс қанатының жертөлелерінің бір бөлігін құрайтын жер асты және екі готикалық есік. Ғимараттың ауласында аббат латринасының күмбездері мен аббат шіркеуінің іргетастары сияқты тағы да қалдықтар табылды.

Сион Аббатшылығының коллекциясы

Эксетер университетінің арнайы коллекцияларында Сион аббаттығына қатысты маңызды материалдардың мол жинағы сақталған. Бұл жинақтың үлкен бөлігі 1990 жылдан бастап 2011 жылы монастырь жабылғанға дейін Сион аббаттығының қарындастары сақтаған материалдарды, оның ішінде қауымның мұрағатын, қолжазбаларын және басылған кітаптарды құрайды.