Көне Орта және Оңтүстік Азиядағы мәдени сіңісу

Кіріспе

Ежелгі Греко-буддизм немесе Греко-буддизм – грек мәдениеті мен буддизм арасындағы болжамды мәдени синкретизм. Бұл мәдениет б.з.д. 4 ғасыр мен б.з. 5 ғасыры аралығында қазіргі Пәкістан мен Ауғанстанның солтүстік-шығысындағы Гандарада дамыған. Греко-буддистік өнерде эллинистік ықпал айқын байқалатын болса да, көптеген ғалымдар Гандхара буддизміне көркемдік саладан тыс грек ықпалын айтарлықтай деп санамайды. Эллинистік Грецияның Орталық Азияға енуі сол аймақты Дарий I және оның парсы Ахеменидтер империясы жаулап алғаннан кейін басталды. Ол және оның ізбасарлары сол кезде көптеген грек мәдениеттері қоныстанған Анатолия түбегін де жаулап алды. Олар көтеріліс тудырғанда, гректер көбінесе этникалық тазалау арқылы Персия империясының шетіндегі Орталық Азия аймақтарына көшірілді. Ұлы Александр б.з.д. 334 жылы Ахеменидтер империясын және Орталық Азияның басқа да аймақтарын жаулап алғанда, ол империясының шығыс бөлігінде бекініп қалған көптеген гректерге тап болды. Одан кейін ол Пәнджабқа (бес өзеннің еліне) баруға бет бұрды. Александр Инд және Джелум өзендерін кешіп, Порды жеңіп, Гидасп шайқасынан кейін оны сатрап етіп тағайындады. Александрдың әскері Нанда империясымен бетпе-бет келгенде көтеріліс жасап, Биас өзені бойымен шегінді, сондықтан Пәнджабты толығымен жаулап ала алмады. Парсы империясының көшіру саясатының арқасында Александрдың империясының шығысында грек мәдениеті қалыптасты. Ол Амударья және Бактрия аймақтарында бірнеше қалалар құрды, ал грек қоныстары Хайбер асуына, Гандараға (Таксиланы қараңыз) және Пәнджабқа дейін кеңейді. Александрдың б.з.д. 323 жылғы 10 маусымда қайтыс болуынан кейін, Диадохи немесе "мұрагерлер" өздерінің патшалықтарын құрды. Генерал Селевк Анатолия мен Орталық Азияда Селевкидтер империясын құрып, оны Үндістанға дейін кеңейтті. Чандрагупта Маурья құрған Маурья империясы алдымен Нанда империясын жаулап алды. Содан кейін Чандрагупта Селевкид-Мауриан соғысы кезінде Селевкидтер империясын жеңді. Бұл Инду және Гандарадағы Македония сатраптарының Маурья империясына өтуіне әкелді. Бұған қоса, дипломатиялық қарым-қатынас үшін Селевктің қызы Чандрагуптаның әйелі ретінде берілген некелік одақ жасалды. Бұл қақтығыс сонымен қатар Маурья империясынан Селевкидтер империясына 500 соғыс пілінің берілуіне әкелді, бұл жоғалған өмірлер мен келтірілген зиян үшін өтемақы ретінде болды деп есептеледі. Маурья императоры Ашока ең ірі Үнді империясын құрды. Қалиңга соғысынан кейін Ашока буддизмге көшті. Отарлау саясатынан бас тартып, Ашока гуманитарлық реформаларға көшті. Ашока жарлықтарында жазылғандай, император Дхарманы буддизм ретінде бүкіл империясына таратты. Ашока өзінің билігіндегі грек халқының көптеген бөлігін буддизмге ауыстырғанын мәлімдеді.

Cultural syncretism in Central and South Asia in antiquity

Greco Buddhism or Graeco Buddhism denotes a supposed cultural syncretism between Hellenistic culture and Buddhism developed between the 4th century BC and the 5th century AD in Gandhara, in present day Pakistan and parts of north east Afghanistan. While the Greco Buddhist art shows clear Hellenistic influences, the majority of scholars do not assume a noticeable Greek influence on Gandharan Buddhism beyond the artistic realm.]] The introduction of Hellenistic Greece to central Asia started after the conquest of that region by Darius the Great and his Persian Achaemenid Empire. He and his successors also conquered the Anatolian peninsula, which at the time was inhabited by many Greek cultures. When they rebelled, those Greeks were often ethnically cleansed by being relocated to the far end of the Persian Empire, those central Asian provinces. When Alexander the Great conquered Achaemenid Empire and further regions of Central Asia in 334 BC, he thus encountered many Greeks already established in the easternmost stretches of its empire. He then ventured into Punjab (land of five rivers). Alexander crossed the Indus and Jhelum River when defeating Porus and appointing him as a satrap following the Battle of the Hydaspes. Alexander's army would mutiny and retreat along the Beas River when confronted by the Nanda Empire, thus wouldn't conquer Punjab entirely. Thanks to relocation by the Persian Empire, there was established Greek culture in the far east of Alexander's empire. He founded several cities in his new territories in the areas of the Amu Darya and Bactria, and Greek settlements further extended to the Khyber Pass, Gandhara (see Taxila), and the Punjab. Following Alexander's death on June 10, 323 BC, the Diadochi or "successors" founded their own kingdoms. General Seleucus set up the Seleucid Empire in Anatolia and Central Asia and extended as far as India. The Mauryan Empire, founded by Chandragupta Maurya, would first conquer the Nanda Empire. Chandragupta would then defeat the Seleucid Empire during the Seleucid Mauryan War. This resulted in the transfer of the Macedonian satraps in the Indus Valley and Gandhara to the Mauryan Empire. Furthermore, a marriage alliance was enacted which granted Seleucus's daughter as Chandragupta's wife for diplomatic relations. The conflict additionally led to the transfer of 500 war elephants to the Seleucid Empire from the Mauryan Empire, presumably as reparations for lives lost and damages sustained. The Mauryan Emperor Ashoka established the largest Indian empire. Following the destructive Kalinga War, Ashoka converted to Buddhism. Abandoning an expansionist agenda, Ashoka would adopt humanitarian reformation in place. As ascribed in the Edicts of Ashoka, the Emperor spread Dharma as Buddhism throughout his empire. Ashoka claims to have converted many, including the Greek populations within his realm to Buddhism:

The decline and overthrow of the Mauryans by the Shunga Empire, and of the revolt of Bactria in the Seleucid Empire led to the formation of the Greco Bactrian Kingdom (250–125 BC). To their north, the Greco Bactrians were followed by the secession of the Indo Greek Kingdom (180 BC – 10 AD). Even when, centuries later, these Hellenized regions were conquered first by the Yuezhi, then by the Indo Scythians and the Kushan Empire (1st–3rd centuries AD), Buddhism continued to thrive there. Buddhism in India was a major religion for centuries until a major Hindu revival from around the 5th century, with remaining strongholds such as Bengal largely ended during the Islamic invasions of India.

Маурьялардың Шунга империясымен құлатылуы және Селевкидтер империясындағы Бактрия көтерілісі Греко-Бактрия патшалығының (б.з.д. 250–125 жж.) құрылуына әкелді. Олардың солтүстігінде Греко-Бактриялықтардан Индо-Грекия патшалығы бөлініп шықты (б.з.д. 180 – б.з. 10 жж.). Тіпті ғасырлар өткеннен кейін, бұл эллинистік аймақтарды алдымен Юэчжи, содан кейін Индо-Скифтер және Кушан империясы (б.з. 1–3 ғасырлар) жаулап алғанда да, буддизм онда гүлдене берді. Үндістанда буддизм ғасырлар бойы басты дін болды, бірақ шамамен 5 ғасырдан бастап индуизмнің қайта жандануымен, қалған бекіністері, мысалы, Бенгалия, Үндістанға исламдық шабуылдар кезінде көбінесе жойылды.

Мәдени өзара іс-қимыл

Орта Азия және Солтүстік Үндістандағы гректердің ұзақ болған қатысуы өнер саласында ғана емес, діни жағынан да байланыс жасауға мүмкіндіктер тудырды.

Александр Македонский Бактрия мен Үндістанда (б.з.д. 331-325)

Александр Бактрия мен Гандараға шабуыл жасаған кезде, бұл аймақтарда Шрамника, әсіресе буддизм мен джайнизмнің ықпалы болған болуы мүмкін. Пали канонында сақталған аңыз бойынша, Бактриядағы Камсабога қаласынан екі бауырлас саудагер – Тапассу мен Бхаллика Гаутама Буддаға келіп, оның шәкірттеріне айналды. Аңызға сәйкес, олар кейін үйлеріне оралып, Будданың үйретімін таратуға кірісті. 326 жылға дейін Александр Үндістанның солтүстік аймағын бағындырды. Таксила патшасы Амби, Таксилес атымен танымал, өзінің маңызды буддистік орталығы болған қаласын Александрға берді. Александр 326 жылғы Гидасп шайқасында Панджабтағы Паурава патшасы Поруспен шайқасты.

Гректердің Бактрияда болуы (б.з.д.

Александр Бактрияда бірнеше қалалар (мысалы, Ай-Ханум және Баграм) мен Селевкидтер империясы және Греко-Бактрия патшалығы кезеңінде екі ғасырдан астам сақталған әкімшілік құрды, және бұл кезеңде Үндістан аумағымен тікелей байланыста болды. Гректер Маурья империясының сарайына елшілер жіберді, мысалы, тарихшы Мегастенес Чандрагупта Маурьяның тұсында, содан кейін оның ұлы Биндусараның тұсында Деймах, ол үндістердің мәдениеті туралы толыққанды мәліметтер берді. Мегастен Үндістан діндері туралы егжей-тегжейлі хабарламалар жіберді, олар классикалық әлемде ғасырлар бойы таралды және сілтеме ретінде пайдаланылды:
Цитата|Мегастен философтарды екі түрге бөледі, бірін Брахман деп, екіншісін Сарман деп атайды. "Страбон XV. 1. 58-60

Ақша шығару

Индо-грек патшасы Менандр I-нің (б.з.д. 160–135 жж.) Ауғанстаннан Орталық Үндістанға дейін табылған монеталарының алдыңғы жағында грек тілінде "Құтқарушы патша Менандр" деген жазу бар. Менандрдан кейінгі Зоил I, Стратон I, Гелиок II, Теофил, Пейуколос, Менандр II және Архебий сияқты бірнеше индо-грек патшалары өз монеталарында "Махараджаса Дхармика" (санскритте "Дхарманың патшасы") деген атақты пракрит тілінде, харошти әрпімен жазған. Менандр I және Менандр II монеталарының кейбіреулерінде гректердің жеңіс символымен байланысты сегіз спицалы доңғалақтың буддалық символы, жеңіс лавр жапырағы немесе Нике қанатты құдайының ұсынған жеңіс гүл шоғыры бейнеленген. "Милинда Паңха" бойынша, Менандр I өмірінің соңында буддалық архатқа айналған, бұл фактті Плутарх та растайды, ол оның дене қалдықтары бөлісіліп, қастерлі орындарда сақталғанын айтады. Индо-грек монеталарындағы пілдің кең таралған символы буддизммен байланысты болуы мүмкін, бұл Антиалкид пен Менандр II монеталары арасындағы ұқсастықтан көрінеді: Антиалкид монеталарындағы піл Зевс пен Никеге, ал Менандр II монеталарындағы буддалық доңғалаққа ұқсас қатынаста болады. Біздің заманымыздың 1-ші ғасырында Солтүстік Үндістанға басып кірген зороастриялық Индо-парфян мемлекеті индо-грек монеталарының символикасының көп бөлігін қабылдады, бірақ пілді пайдаланудан бас тартты, бұл оның мағынасының тек географиялық емес екенін көрсетеді. Соңында, Менандр I билік еткеннен кейін Аминтас Никатор, Никий, Пейуколос, Гермей, Гиппострат және Менандр II сияқты бірнеше индо-грек билеушілері өздерін немесе грек құдайларын оң қолымен бата беру позында бейнеледі, бұл буддалық витарка мудраға (бас бармақ пен көрсеткіш саусақ біріктірілген, қалған саусақтары созылған) ұқсас, буддизмде Будданың үйретімін таратуды білдіреді.

Қалалар

Птолемейдің айтуынша, грек қалаларын грек-бактриялықтар Солтүстік Үндістанда құрған. Менандр өзінің астанасын Сагалада (қазіргі Пәкістан, Пунджаб, Сиалкот) орнатып, будда мәдениетінің гүлденген орталықтарының біріне айналдырды. Таксила қаласының жанындағы Сиркап археологиялық ескерткішінде Деметрий салған және Менандр қайта жаңарған үлкен грек қаласы қазылып алынды. Бұл жерде буддалық ступалар индуист және грек храмдарымен қатар тұрған, бұл діни төзімділік пен синкретизмді көрсетеді.

Жазбалар

Грек және буддалық ойдың бұл кезеңдегі тікелей діни өзара әрекеттесуінің куәлігі ретінде "Менандрдың сұрақтары" деп аударатын Милинда Паңха бар, бұл Менандр I мен буддалық монах Нагасена арасында Платондық стильде өткен, пали тіліндегі әңгіме. Махавамсаның 29-тарауы Менандрдың билігінде грек терасы (қарт монах) Махадхармараксита атты адамның "Александрия грек қаласынан" (болжам бойынша, Кавказдағы Александрия, бүгінгі Ауғанстанның Кабулдың солтүстігінде орналасқан) 30 000 буддалық монахты ступаны тойлау үшін Шри-Ланкаға алып келгенін жазды. Бұл Буддизмнің Менандрдың аумағында гүлдегенін және гректердің оған белсенді қатысқанын көрсетеді. Үндістанда гректердің Буддаға арналған бірнеше құрбандықтары тіркелген, мысалы, грек меридархы (провинция әкімі) Теодордың Будданың реликвияларын қалай сақтағанын харошти тілінде сипаттауы. Бұл жазбалар Менандрдың немесе оның ізбасарларының билігінде б.з.д. I ғасырына жатқан ступаның ішіндегі құмырадан табылған. Соңында, буддалық дәстүр Менандрды Ашока мен Ұлы Канишкамен бірге сенімнің ұлы игілігін жасағандардың бірі деп мойындайды. Ауғанстанда грек тілінде жазылған буддалық қолжазбалар табылды, онда түрлі Буддалар мақталады және Махаянаның "Локсварараджа Будда" (λωγοασφαροραζοβοδδο) тұлғасы туралы айтылады. Бұл қолжазбалар біздің заманымыздың II ғасырынан кейін жазылған.

Кушан империясы (б.з.б. 1-III ғасыр)

Юэчжидің бес тайпасының бірі Кушан империясы шамамен б.з. дейінгі 125 жылы Бактрияға қоныстанды, грек-бактрийлерді ығыстырып, б.з. 1-ші ғасырынан бастап Пәкістан мен Үндістанның солтүстік бөліктерін басып алды. Олар бұл кезде грек мәдениетімен және Индо-грек патшалықтарымен бір ғасырдан астам уақыт бойы байланыста болған еді. Олар өз тілдерін жазу үшін грек жазуын қолданды, бұл олардың монеталарында және грек әліпбиін қабылдауында көрініс тапқан. Кушан патшасы Канишка, зороастрийлік, грек және брахман құдайларын, сондай-ақ Будданы құрметтеген және діни синкретизмімен танымал болған, Сарвастивадин канонын редакциялау үшін шамамен 100 жылы Кашмирде Төртінші буддалық кеңесін шақырды. Канишканың кейбір монеталарында Будданың бейнесі монетаға (шамамен 120 жылы) эллиндік стильде, грек жазуындағы "Боддо" сөзімен алғаш рет бейнеленген. Канишка Гандхари Пракрит Махаяна сутраларын санскрит тіліне аударды, бұл "буддалық әдебиет канонының эволюциясындағы маңызды өзгеріс" болды. Канишканың билігінің бірінші жылы, 127 жылы жасалған Канишканың сандығына Агесилас есімді грек суретшісі қол қойды, ол Канишканың ступаларындағы (цетия) жұмысты қадағалаған, бұл гректердің осы кезеңде буддалық түсініктерге тікелей қатысқандығын растайды.

Философиялық әсерлері

Александрдың шығысқа жасаған жорықтарына Пиррон, Анаксарх және Онисикрит сияқты бірнеше грек философтары еріп жүрді. Олар Үндістанда өткізген 18 айдың ішінде, аскетизмді ұстанатын үнді философтарымен, қалыпты жағдайда "жалаңаш философтар" деп аталатындармен, байланыс жасау мүмкіндігіне ие болды.

Пирондық

Пирро Грекияға оралып, Пирронизмді құрды, қазіргі ғалымдар оны Батыстың алғашқы скептицизм мектебі деп есептейді. Грек биографы Диоген Ларций Пирроның рухани тепе-теңдігі мен әлемнен қол үзгені Үндістанда жүргенде қалыптасқанын айтты. Пирро өзінің философиясын жасау барысында буддизмнің тікелей ықпалына ішкі түсті, ол Пирроның буддалық өмірдің үш белгісіне берген түсіндірмесіне негізделген.

Қиыншылдық

Осы философтардың тағы біреуі, циник Онисикрит, Страбонның айтуынша, Үндістанда келесідей қағидаларды үйренген: "Адамға болатын ешқандай оқиға жақсы немесе жаман емес, өйткені пікірлер – тек қана түстер. Ең жақсы философия – ақылды қуаныштан да, қайғыдан да босататын философия". Цинизм, әсіресе циник Перегрин Протей, гимнасофистердің әңгімелерімен, соның ішінде Каланос, Дандамис және Зарманохегастың көрсеткен үлгілерімен одан әрі ықпалдасты.

Киреналық

Кейбіреулер Кирине қаласынан, онда Магас Киринеялық билік құрған, Киринелік философ Хегезиас Ашоканың буддалық миссионерлерінің үйретулерімен әсерленген болуы мүмкін деп есептейді.

Көркемдік әсерлері

Грек-буддистік өнерінің көптеген туындылары Гандхара сияқты өнер орталықтарында грек және буддистік ықпалдың араласуын көрсетеді. Гандара өнерінің негізгі тақырыбы буддистік болса, көптеген мотивтері Батыс Азиялық немесе эллиндік мәдениеттен алынған.

Геллендік буддалық пантеон

Буддизмнің тағы бірнеше құдайлары грек құдайларының әсеріне түскен болуы мүмкін. Мысалы, Бактриялық Димитрий I-нің қорғаушы құдайы, арыстан терісін киген Геракл, "Будданың қорғаушысы Ваджрапаниге суретшілік үлгі болды". Жапонияда бұл бейне Будданың ашулы және мықты Нио қорғаушы құдайларына айналды, олар бүгінде көптеген буддалық храмдардың кіреберісінде тұр. Жапониядағы Чюо университетінің профессоры Кацуми Танабе айтқандай, Ваджрапаниден басқа, грек әсері Махаяна пантеонындағы басқа да бірнеше құдайларда көрінеді, мысалы, грек құдайы Бореас арқылы грек-буддалық Вардодан шабыт алған жапондық Фужин, немесе Тихеден шабыт алған ана құдай Харити. Сонымен қатар, гүл шоғы бар керубиндер, жүзім шоғырлары және кентавр мен тритон сияқты жартылай адам-жануар жаратылыстары грек-рим суретшілері Кушан сарайының қызметінде әкелген эллинистік өнердің репертуарының бір бөлігі болып табылады.

Шығыс елдеріндегі прозелитизм

Грек монахтары буддизмнің жоғарғы иерархиясында және оның ерте таралуында тікелей рөл атқарды. Греко-Бактрия патшасы Менандер І (пали: "Милинда") билігі кезінде (б.з.д. 165–135 ж.) Махадхармаракшита ("Ұлы Дхарманы сақтаушы/ұстаз") "грек (пали: Йона, әдеби мағынасы – Иониялық) буддалық бас монах" болды, деп Махавамса (XXIX тарау) хабарлайды. Ол "Грекияның Алясандра қаласынан" (Кавказдың Александриясы, қазіргі Кабулдан солтүстікке қарай 150 шақырым жерде) 30 000 буддалық монахты Анурадхапурадағы Ұлы ступаны бағыштау үшін Шри-Ланкаға алып келді. Дхармаракшита (санскрит) немесе Дхаммаракхита (пали) (аудармасы – Дхармамен қорғалған) Маури императоры Ашоканың буддалық сенімді тарату үшін жіберген миссионерлерінің бірі болды. Ол Махавамсада грек (пали: "Йона", әдеби мағынасы – "Иониялық") деп сипатталған, ал оның қызметі буддизмнің қалыптасу кезеңіндегі грек-эллиндік әсердің күшін көрсетеді. Шындығында, Менандер І-ні грек буддасы Дхармаракшитаның шәкірті Нагасена буддизмге көндірген. Менандер Нагасенаның басшылығымен архат дәрежесіне жеткен және буддизмнің үлкен демеушісі болған. Грек патшасы Менандер І (пали: "Милинда") мен монах Нагасенаның әңгімелерінен тұратын пали тіліндегі буддалық еңбек – Милинда Панха. Грек буддизмінің ең ықпалды болған Гандара аймағының будда монахтары кейіннен буддалық идеяларды дамыту және Солтүстік Азияға таратуда маңызды рөл атқарды. Греко-буддистік Кушан монахтары, мысалы Локаксэма (шамамен 178 ж.б.э.) Қытайдың Лоянг астанасына сапар шекті, онда олар буддалық кітаптарды алғаш рет қытай тіліне аударғандардың бірі болды. Орталық және Шығыс Азия будда монахтары шамамен 10 ғасырға дейін тығыз байланыста болған, бұл Тарим алқабындағы Безеклик мың Будда үңгірлеріндегі фрескаларда көрінеді. Аңыз бойынша, Чан буддизмінің негізін қалаушы, кейіннен Дзенге айналған Бодхидхарма және Шаолин монахтарының дене шынықтыруын ұйымдастырушы, Шаолин Кунг-Фу-дың пайда болуына әкелген, оның алғашқы қытайша жазбаларында (547 ж. Ян Сюань Цзи) Орталық Азиядан келген будда монахы ретінде сипатталған. Буддалық өнерде Бодхидхарма көңілсіз, қалың сақалды және кең көзді варвар ретінде бейнеленген, ал қытайлық Чан мәтіндерінде оны "көк көзді варвар" деп атайды. 7 ғасырлық қытай тарихнамасы Лианг Шуға сәйкес, 485 ж.б.э. Гандарадан бес монах Фусанг еліне ("теңізден тыс, ең шығыс елі", мүмкін, шығыс Жапония) сапар шекті, онда олар буддизмді таратты. Гандарадан екі туысқан, Асанга және Васубандху (4 ғасыр) Махаяна буддизмінің Йогакара немесе "тек сана" мектебін құрды, ол Ланкаватара Сутра сияқты маңызды мәтіндері арқылы Махаяна және әсіресе Дзен философиясының негізгі құралы болды.

Greek monks played a direct role in the upper hierarchy of Buddhism, and in its early dissemination. During the rule (165–135 BC) of the Greco Bactrian King Menander I (Pali: "Milinda"), Mahadharmaraksita (literally translated as 'Great Teacher/Preserver of the Dharma') was "a Greek (Pali: Yona, lit. Ionian) Buddhist head monk," according to the Mahavamsa (Chap. XXIX), who led 30,000 Buddhist monks from "the Greek city of Alasandra" (Alexandria of the Caucasus, around 150 km north of today's Kabul in Afghanistan), to Sri Lanka for the dedication of the Great Stupa in Anuradhapura. Dharmaraksita (Sanskrit), or Dhammarakkhita (Pali) (translation: Protected by the Dharma), was one of the missionaries sent by the Mauryan emperor Ashoka to proselytize the Buddhist faith. He is described as being a Greek (Pali: "Yona", lit. "Ionian") in the Mahavamsa, and his activities are indicative of the strength of the Hellenistic Greek involvement during the formative centuries of Buddhism. Indeed, Menander I was famously converted to Buddhism by Nagasena, who was a student of the Greek Buddhist monk Dharmaraksita. Menander is said to have reached enlightenment as an arhat under Nagasena's guidance and is recorded as a great patron of Buddhism. The dialogue of the Greek King Menander I (Pali "Milinda") with the monk Nagasena comprises the Pali Buddhist work known as the Milinda Panha. Buddhist monks from the region of Gandhara, where Greco Buddhism was most influential, later played a key role in the development and the transmission of Buddhist ideas in the direction of northern Asia. Greco Buddhist Kushan monks such as Lokaksema (c. 178 CE) travelled to the Chinese capital of Loyang, where they became the first translators of Buddhist scriptures into Chinese. Central Asian and East Asian Buddhist monks appear to have maintained strong exchanges until around the 10th century, as indicated by the Bezeklik Thousand Buddha Caves frescos from the Tarim Basin. In legend too Bodhidharma, the founder of Chán Buddhism, which later became Zen, and the legendary originator of the physical training of the Shaolin monks that led to the creation of Shaolin Kung Fu, is described as a Buddhist monk from Central Asia in the first Chinese references to him (Yan Xuan Zhi in 547). Throughout Buddhist art, Bodhidharma is depicted as a rather ill tempered, profusely bearded and wide eyed barbarian, and he is referred as "The Blue Eyed Barbarian" in Chinese Chan texts. In 485 CE, according to the 7th century Chinese historical treatise Liang Shu, five monks from Gandhara travelled to the country of Fusang ("The country of the extreme East" beyond the sea, probably eastern Japan), where they introduced Buddhism:

Two half brothers from Gandhara, Asanga and Vasubandhu (4th century), created the Yogacara or "Mind only" school of Mahayana Buddhism, which through one of its major texts, the Lankavatara Sutra, became a founding block of Mahayana, and particularly Zen, philosophy.

Батыстағы грек-буддизм

Сол кездегі Жібек жолы арқылы батысқа қарай белсенді физикалық алмасу Римнің б.з.б. 1 ғасырдан бастап жібекке деген құштарлығымен расталады, сондықтан Сенат экономикалық және моральдық себептермен жібек киюге тыйым салу туралы бірнеше жарлық шығарды, бірақ олар нәтижесіз болды. Бұл туралы кем дегенде үш автор куәлік етеді: Страбон (б.з.б. 64/63 – шамамен 24 ж.б.), Кенже Сенека (б.з.б. 3 – 65 ж.б.) және Плиний Ескі (23–79 ж.б.). Жоғарыда аталған Страбон мен Плутарх (шамамен 45–125 ж.б.) сонымен қатар Индо-грек буддалық патшасы Менандр туралы жазды, бұл Индо-грек буддистері туралы ақпарат Эллинистік әлемде таралып жатқанын растайды. Зарманохегас (Зармар) (Ζαρμανοχηγὰς) – Шрамана дәстүрінің монахы (мүмкін, бірақ міндетті түрде буддашы емес), ежелгі тарихшылар Страбон мен Дио Кассий сияқты, Август (14 ж.б. қайтыс болған) Рим империясын билеген кезде Антиохияда Николай Дамаскімен кездескен, содан кейін Афинаға барып, өзін өртеді. Бұл римдік Афинадағы Зарманохегас қабіріне сілтеме. Тағы бір ғасырдан кейін христиан шіркеуінің атасы Александриялық Климент (215 ж.б. қайтыс болған) өзінің «Stromata» (I кітап, XV тарау) еңбегінде Будданың есімін атады: «Үнді гимнасофистері де, басқа да варвар философтары да бар. Олардың арасында сармандықтар мен брахмандықтар деп аталатын екі топ бар. Ал сармандықтардың «Гилоби» деп аталатындары қалаларда тұрмайды, үйлерінің шатыры да жоқ, ағаштардың қабығымен киініп, жаңғақ жеп, қолмен су ішеді. Қазіргі замандағы энкратиттер секілді, олар некеге тұрмайды және бала туытпайды. Кейбір үндістер Будданың (Βούττα) үйретулеріне бағынады, оны ерекше қасиеттілігі үшін құдайлық деңгейге көтереді». Египеттің Александрия қаласынан Птолемей дәуіріне жататын үнділердің қабір тастары табылды. Бұл уақытта Александрияда буддистердің болуы маңызды, өйткені «кейін осы жерде христиан дінінің ең белсенді орталықтары құрылды». Христиандыққа дейінгі терапевтердің монахтар тәртібі, мүмкін, буддизмнің «Теравада» түрінің пали сөзінің деформациясы болып табылады, ал бұл қозғалыс «буддистік аскетизмнің ілімі мен тәжірибесінен шабыттанған» болуы мүмкін. Александриялық Филонның терапевтердің ілімдері мен әдет-ғұрыптарын сипаттауы олардың қай дінмен байланысты екендігі туралы көптеген түсініксіздіктерді қалдырса да, діни ғалым Ульрих Р. Клейнгемпельдің талдауы терапевтердің дінінің ең алдымен буддизм болғанын көрсетеді.

Intense westward physical exchange at that time along the Silk Road is confirmed by the Roman craze for silk from the 1st century BC to the point that the Senate issued, in vain, several edicts to prohibit the wearing of silk, on economic and moral grounds. This is attested by at least three authors: Strabo (64/63 BC – c. 24 AD), Seneca the Younger (c. 3 BC – 65 AD), and Pliny the Elder (23–79 AD). The aforementioned Strabo and Plutarch (c. 45–125 AD) also wrote about Indo Greek Buddhist king Menander, confirming that information about the Indo Greek Buddhists was circulating throughout the Hellenistic world. Zarmanochegas (Zarmarus) (Ζαρμανοχηγὰς) was a monk of the Sramana tradition (possibly, but not necessarily a Buddhist) who, according to ancient historians such as Strabo and Dio Cassius, met Nicholas of Damascus in Antioch while Augustus (d. 14 AD) was ruling the Roman Empire, and shortly thereafter proceeded to Athens where he burnt himself to death. referring to Zarmanochegas' tomb in Roman Athens. Another century later the Christian church father Clement of Alexandria (d. 215 AD) mentioned Buddha by name in his Stromata (Bk I, Ch XV): "The Indian gymnosophists are also in the number, and the other barbarian philosophers. And of these there are two classes, some of them called Sarmanæ and others Brahmins. And those of the Sarmanæ who are called "Hylobii" neither inhabit cities, nor have roofs over them, but are clothed in the bark of trees, feed on nuts, and drink water in their hands. Like those called Encratites in the present day, they know not marriage nor begetting of children. Some, too, of the Indians obey the precepts of Buddha (Βούττα) whom, on account of his extraordinary sanctity, they have raised to divine honours." Indian gravestones from the Ptolemaic period have been found in Alexandria in Egypt. The presence of Buddhists in Alexandria at this time is important, since "It was later in this very place that some of the most active centers of Christianity were established". The pre Christian monastic order of the Therapeutae is possibly a deformation of the Pāli word "Theravāda", a form of Buddhism, and the movement may have "almost entirely drawn (its) inspiration from the teaching and practices of Buddhist asceticism". While Philo of Alexandria's description of the doctrines and practices of the Therapeutae leaves great ambiguity about what religion they are associated with, analysis by religious scholar Ullrich R. Kleinhempel indicates that the most likely religion the Therapeutae practiced was Buddhism.

Буддизм мен христиандық

Буддизм мен христиандықтың философиялық жүйелері біршама әртүрлі жолдармен дамығанмен, Буддизмнің Ашока тұсындағы жарлықтары арқылы қадағалаған моральдық ұстанымдары екі ғасырдан астам уақыт өткен соң қалыптасқан христиандық моральдық ұстанымдарымен кейбір ортақ белгілерге ие: өмірге құрмет, әлсіздерге құрмет, зорлық-зомбылықты жобау, күнәлілерді кешіру, төзімділік. Бір теория бойынша, мұндай ұқсастықтар буддалық идеялардың Батыс әлеміне таралуын көрсетеді, ал гректер осы үдерісте делдалдық және діни синкретизм рөлін атқарған. Әулие Иероним (4 ғасыр) Будданың туғанын айта келіп, оның "ұрғашыдан туған" екенін жеткізеді, ал ықпалды христиан дінбасы Александриялық Климент (215 жылы қайтыс болған) өз еңбектерінде Будда туралы айтқан.

Қабылдау

Буддизмнің дамуына гректердің ықпалы туралы идеяны Этьен Ламотт пен Томас Макэвилли ерекше қолдады. Макэвилли «Гандара өнер стилі сияқты, Гандара будда стилі де айқын эллиндік факторға ие болуы керек» деп болжады, бірақ ол бұл үшін «Греко-буддизм» терминін қолданбады. Макэвиллидің теориясына басқа ғалымдар күмәнмен қарады. Гандхара буддалық өнеріндегі эллиндік ықпал кеңінен қабылданғанмен, өнер тарихшылары арасында Гандхара мүсінінің үнді емес ерекшеліктері Александрдың Бактрияны жаулап алуымен, кейіннен эллиндік Шығыстың келесі дәстүрлерімен байланысты грек дәстүрі, Рим империясының заманауи суретшілерімен тікелей байланыс немесе осындай көздердің күрделі үйлесімі болды ма деген даулар бар. Мысалдарға патшалық әшекейлермен (білезіктер мен мойындықтармен) және амулеттер сақталатын қораптармен безендірілген бодхисаттвалардың мүсіндері, контраппосто позасы, киімге жасалған баса назар және Дионисий тақырыптарының көптігі жатады. Кейбір зерттеушілер бұл мәселеде қосымша зерттеулер қажет екенін айтты. Ольга Кубица «Греко-буддизм» терминін «жеткіліксіз» деп сынға алды, себебі «әр түрлі сенім жүйелерінің келісімі немесе бірігуі» осында болған жоқ. Ол «Буддизмдегі кейбір құбылыстарды грек және буддистік элементтердің синкретизмінің көрінісі ретінде түсіндіру мүмкіндігін жоққа шығармаймын, бірақ «Греко-буддизм» термині Греко-буддистік қатынастардың барлығына емес, тек белгілі бір аспектілеріне ғана қатысты» деді. Питер Стюарттың пікірінше, бұл «бірнеше жағынан алдауға толы және одан аулақ болу керек». Йоханна Ханинк «Греко-буддистік өнер» тұжырымын еуропалық ғалымдардың жергілікті халықтың «ежелгі Гандарадан келген мүсіндердің сүйкімді пропорцияларын және әдемі поздарын» дамыта алатындығын қабылдамауымен байланыстырды, Майкл Фальсерді келтіріп, «грек «мысалы бар буддистік өнер» деген тұжырымдаманың өзіндік идеясы Ұлыбританияның Үндістандағы билігі кезінде пайда болған отаршылдық салдар» екенін айтты.

The idea of a Greek influence on the development of Buddhism has been particularly advocated by Étienne Lamotte and Thomas McEvilley, who has speculated that “like the Gandharan art style, the Gandharan Buddhist style must have had a prominent Hellenic factor”, although he does not employ the term "Greco Buddhism" for this. McEvilley's theory has been met by skepticism by other scholars. While the Hellenistic influences in Gandharan Buddhist art have been widely accepted it remains a matter of controversy among art historians whether the non Indian characteristics of Gandhāran sculpture reflect a continuous Greek tradition rooted in Alexander’s conquests in Bactria, subsequent contacts with later traditions of the Hellenistic east, direct communication with contemporary artists from the Roman empire, or some complex conjunction of such sources. Examples include statues of bodhisattvas adorned with royal jewellery (bracelets and torques) and amulet boxes, the contrapposto stance, an emphasis on draperies, and a plethora of Dionysian themes. Some have identified a need for further rearch in this regard. Olga Kubica has criticised the term "Greco Buddhism" as "inadequate" since a "reconciliation or union of differing systems of belief" did not occur here. She states that she does "not exclude the possibility that some phenomena within Buddhism may be interpreted as a manifestation of syncretism between Greek and Buddhist elements, but the term Greco Buddhism applies only to certain aspects and not to the entirety of Greco Buddhist relations". According to Peter Stewart, it is "deeply deceptive in several ways and should be avoided". Johanna Hanink has attributed the concept of "Greco Buddhist art" to a European scholarly inability to accept that natives could have developed "the pleasing proportions and elegant poses of sculptures from ancient Gandhara", citing Michael Falser and arguing that the entire notion of "Buddhist art with a Greek 'essence'" is a colonial imposition that originated during British rule in India.