Кіріспе
Джордж Вашингтонның өмірбаянын көркемдеген биограф Мейсон Локк Уимс (11 қазан 1759 - 23 мамыр 1825), көбінесе Парсон Уимс деп аталатын, американдық дін қызметкері, евангелистік кітап сатушы және автор, ол Джордж Вашингтонның қайтысынан кейін бірден оның алғашқы өмірбаянын жазды (және қайта жазды, қайта басылымдады). 20-шы ғасырда аңыз ретінде саналған Вашингтон туралы көптеген танымал әңгімелердің бастауы Уимске жетеледі, оның ішінде вишня ағашы туралы әңгіме ("Мен жалған айта алмаймын, мен оны кішкентай балтаммен жасадым"). Уимстің Вашингтон туралы өмірбаяны – бұл Вашингтонның ізгіліктерін бейнелейтін, жас мемлекеттің жастарына моральдық сабақтар беру мақсадында жазылған бестселлер болды. Уимстің соңғы зерттеулері, әсіресе Джеймс Биш пен доктор Ричард Гардинердің еңбектері, оның білімі мен дереккөздері бұрынғы ғалымдар есептегеннен гөрі күшті болуы мүмкін екенін көрсетті. Уимс Вашингтонмен хат алмасып, оның отбасымен туыстық байланыста болды және ақпарат алу үшін Вашингтон отбасының мүшелеріне сүйенді.
Mason Locke Weems (October 11, 1759 – May 23, 1825), usually referred to as Parson Weems, was an American minister, evangelical bookseller and author who wrote (and rewrote and republished) the first biography of George Washington immediately after his death. Some popular stories about Washington thought during the 20th century to be apocryphal can be traced to Weems, including the cherry tree tale ("I cannot tell a lie, I did it with my little hatchet"). Weems' biography of Washington was a bestseller that depicted Washington's virtues and was intended to provide morally instructive tales for the youth of the young nation. Recent examinations of Weems, particularly by James Bish, and Dr. Richard Gardiner have found that Weems' knowledge and sourcing may have been stronger than assumed by previous scholars. Weems corresponded with Washington, had family ties to Washington, and evidently relied on members of the Washington family for information.
Ерте өмір
Мейсон Уимс 1759 жылдың 11 қазанында Мэриленд штатының Энн Арундел округінде, он тоғыз баланың ең кішісі болып дүниеге келді. Оның әулеті Шотландияға дейін жететін тарихқа ие. Он жасқа келгенде, оның ата-анасы оны Мэриленд штатының Честертаун қаласындағы Кент округінің тегін мектебінде (кейін Вашингтон колледжі болып өзгерді) оқуға жіберді. 1770 жылдары Уимс Эдинбургте медицинаны оқыды, ал 1780 жылдары дінге келгеннен кейін Лондонда теологияны оқыды.
Министр және кітап сатушы
Жаңа Құрама Штаттарға оралғаннан кейін, Джон Адамс пен Бенджамин Франклиннің көмегімен Уимс епископ шіркеуінде дін қызметкері болып тағайындалды. 1784 жылы ол туған жері Энн Арундель округіндегі All Hallows Parish шіркеуінің пасторы болды, сондай-ақ қыздар мектебінде капеллан қызметін атқарды және жергілікті афроамерикандықтарға уағыз айтты. Көп ұзамай ол дұға кітаптарын таратуды бастады, сонымен қатар жесірлер мен жетімдерге көмек көрсету үшін қайырымдылық қоғамын құрды. Алайда, оның методизмге бейімділігі (оның пасторлары көшпенді болып тіршілік ететін) епископы Томас Джон Клаггеттің наразылығын тудырды. Сондықтан 1792 жылы Уимс пасторлық қызметтен бас тартып, миссионерлік сапарға шықты. 1795 жылы Уимс танымал жергілікті патриот және плантатор Джесси Эвеллдің қызы Фрэнсис Эвеллге (1734-1805) үйленді және Вирджиния штатының Дамфристе отбасын құрды. Ол қазір Веймс-Боттс мұражайы орналасқан Дамфристе шағын кітап дүкені ашты, бірақ Атлантиканың орталық штаттары мен Оңтүстікте кеңінен саяхаттауды жалғастырды, бұл аймақта бұрын британдық кітап сатушылар басым болған, кітаптар сату және уағыз айтумен айналысты. Дэмфрис Вирджиния штатының Лортон қаласындағы Труро приходының бөлігі Похик шіркеуінен шалқап жатыр, онда Джордж Вашингтон мен оның әкесі Августин Революцияға дейінгі күндері құлшылық еткен. Уимс кейде Похик шіркеуінде уағыз айтты, бірақ кейіннен бұл Вашингтонмен байланысын күшейте түсіп, өзін бұрынғы "Маунт-Вернон приходының пасторы" деп таныстырды. Шындығында, Вашингтон Уимстің алғашқы бестселлер болып табылатын, бұрынғы президент қайтыс болғанға дейін партиялықты айыптаған "Филантроп: немесе адал адамиттер мен Джефферсоншылдар үшін жақсы жиырма бес центтік саяси махаббат ұнтағы" атты кітапшасына құнды қолдау көрсетті. 1792 және 1793 жылдары Уимс өзінің алғашқы баспа жобасына Вашингтонның қолдауын алды, ол Хью Блэрдің уағыздарының екі томдық басылымы болды, сондай-ақ кейінгі президенттерден және танымал жергілікті тұлғалардан да қолдау алды. Сонымен қатар, Уимс епископ Клэггетпен болған әрекеттесуінен көп нәрсе үйренді. Вирджинияның евангелистік бағыттағы епискобы Уильям Мид Уимстің атеист Томас Пэйннің еңбектерін сатуына наразылық білдірген кезде, Уимс оны тек Ричард Уотсонның "Киелі кітапқа жауап" деген жауабымен бірге сататынын мәлімдеді. 1800 жылы ол өзінің уақытында танымал болған және көптеген қайта басылымдарға енген "Генерал Джордж Вашингтонның өмірі мен өлімі, ізгіліктері мен ерліктері" атты кітабын жариялады. Уимстің басқа да маңызды еңбектері: "Генерал Фрэнсис Марионның өмірі" (1805); "Бенджамин Франклиннің өмірі, эсселерімен" (1817); және "Уильям Пенннің өмірі" (1819). Уимс сонымен қатар бірнеше нұсқаулық кітапшалар жазды, соның ішінде құмар ойындарға қарсы Құдайдың кек алуы, дуэльге қарсы және маскүнемнің айнасы. 1805 жылы қайын атасы қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай Уимс Эвелл отбасының мүлкін басқаруға кірісті және 1808 жылы отбасын Принс-Уильям округіне, Эвелл отбасының сарайы Бел-Эйрге көшірді. Алайда, оның қарызы болды, сондықтан 1808 жылы Керри Джордж Вашингтонның өмірбаянына авторлық құқығын 1000 долларға сатты, бұл сатылымнан кейін ол өкініш білдірді. 1830 жылы Уимс 10 мен 24 жас аралығындағы екі құлға ие болды. Уимс кеңінен саяхаттауды жалғастырса да, Бел-Эйр оның тұрақты мекені болды, онда оның әйелі мен отбасы өмір сүрді. Ол шебер скрипкашы болды және саяхаттарына аспапты өзімен бірге алып жүретін. Оңтүстік Каролина штатының Бофорт қаласында саяхаттап жүрген кезде, Уимс 1825 жылдың 23 мамырында себебі белгісіз аурудан қайтыс болды. Ол Бел-Эйрде жерленген.
ықпал етуі және тарихи сенімділігі
The New York Times журналы Уимсті американдық әдебиеттің "алғашқы агиографтарының" бірі деп сипаттады, ол "Фрэнсис Мэрионды – «Сомпал түлкіні» американдық пантеонға көтеріп, Джордж Вашингтонға да онда орын табуға көмектескен". Егер оның әңгімелерінің қызықтылығы мен 1889 жылғы «Апплетонның Америкалық биографиялық энциклопедиясы» атап көрсеткен «Уимстің барлық жазбаларына қатысты шындыққа сай келмеушілік айыптауы» арасындағы қайшылық болмаса, Уимстің есімі бүгін ұмытылып кеткен болар еді. Энциклопедия, оның батырларының құрметіне жақсы оқиға айтуға рұқсат еткені мүмкін екенін қосты. Вишня ағашы туралы әңгіме осыны көрсетеді. Уимстің өмірбаянында тағы бір күмәнді оқиға – Вашингтонның Вэлли-Форджта қысқы уақытта дұға еткені туралы әңгіме. Джеймс Биш, Уимстің жазбаларын сынаған көптеген адамдар оларды түпнұсқада оқымаған, керісінше, басқалардың айтқандарын қайталаған немесе кейінірек МакГуффидің оқулықтарында пайда болған, әшекейленген және асыра сілтелген нұсқаларға ықпал еткенін айтады. Тарихшы Джеймс Макферсонның сөзіне қарағанда, Уимстің Джордж Вашингтонның өмірбаяны Авраам Линкольннің бала кезінде тарихты оқуға жалғыз мүмкіндігі болған. 2010 жылы Вашингтон және Ли университетінде Линкольннің туған күніне арналған лекциясында Макферсон Линкольннің сайланған президент ретінде Нью-Джерси штатының Трентон қаласындағы заң шығарушы жиналысқа сөйлегенін түсіндірді. Ол 1776 жылғы Рождестводан кейінгі күні Вашингтонның әскері Америка революциясын күйреуден сақтап қалғанын айтты. Макферсонның сөзінше, Линкольн былай деді: «Мен Уимстің кітаптарындағы майдан далалары мен елдің бостандығы үшін күрес туралы есептерді есімде сақтаймын, және олардың ешқайсысы менің қиялымда Трентондағы күрес сияқты терең із қалдырмады: өзенді кесіп өту, гессендермен шайқас, сол кездегі ауыр қиындықтар – бәрі де менің жадымда кез келген революциялық оқиғадан гөрі жақсырақ сақталды. Мен сол кезде, тіпті бала болсам да, олардың күрескені кездейсоқ нәрсе болуы мүмкін емес деп ойладым». Уимстің «Жорж Вашингтонның өмірі» (1800) кітабы «Олардың көздерінің ақтарын көрмейінше, оқ атпаңыз!» деген сөздің танымал болуына көмектескен алғашқы көздердің бірі. Банкер-Хилл шайқасынан алынған деген болжам бар. Дегенмен, қазіргі ғалымдардың пікірінше, бұл сөз шайқаста айтылмаған, ол басқа жерден шыққан.
Вашингтонның даңқы
Америка Құрама Штаттарының негізін қалаушы әкелері, әсіресе Джордж Вашингтон, 19 ғасырдағы американдықтар тарапынан зор құрметке ие болған, бірақ бүгін бұл ақылға сыймас нәрседей көрінуі мүмкін. Дегенмен, Вашингтонның осылай бағаланғаны күмәнді емес. Осы құрметтің күші АҚШ Капитолий ғимараты төбесіндегі Константино Брумидидің "Вашингтонның қасиеттенуі" фрескасында көрінеді. Вимс генерал Джордж Вашингтонның өмірі мен өлімі, ізгіліктері мен ерліктері туралы тарихты осы рухта жазды, оны Вимстің өзгеше белгісі болған, әсем әрі көңілді стильмен күшейтті. Осы еңбекте ол өз тақырыбын "Вашингтон, батыр және жартылай құдай" деп сипаттады, тіпті одан да жоғарырақ деңгейде "ол шын мәнінде 'Юпитер Консерватор', адамзаттың досы және игілігі" еді. Осы шамадан тыс мақтаумен Вимс Вашингтонды "Юпитер Консерватор [Орбис]" (яғни "Империяны сақтаушы Юпитер", кейіннен "Әлемді сақтаушы Юпитер") құдайының Август дәуіріндегі деңгейіне көтерді.
Шырша ағашы туралы анекдот
Көптеген артық айтылған немесе ойдан шығарылған әңгімелердің арасында Веймс "алыс туысы болған, қыз кезінде көп уақытын отбасында өткізген қарт әйелден" естіген вишня ағашы туралы әңгіме бар. Ол әйел жас Джоржды "туысқан" деп атаған екен. Бұл әңгіме мектеп оқушылары қолданған танымал "МакГаффи Оқулығында" қайта басылды, соның арқасында ол американдық мәдениеттің бір бөлігіне айналды. Нәтижесінде, Вашингтонның 22 ақпандағы туған күні вишнядан жасалған тағамдармен тойланатын болды, ал вишня оның сүйікті жемісі деп жиі айтылады. 1889 жылы Генри Кэбот Лодждың Вашингтон туралы жазған өмірбаянында тарихшылар бұл оқиғаның "өзінен-өзі мүмкін емес ештеңесі жоқ" екенін, бірақ Веймс айтқан басқа да әңгімелердің "бетінен қарағанда үмітсіз және күлкілі түрде жалған" екенін мойындады. Джеймс Биш Лодж бұл мәлімдемені ешқандай зерттеусіз, әңгіменің бастауын білмей және Вирджиния мәдениеті туралы толық білімі болмастан жасады деп қарсылық білдірді. Биш пен Гардинердің соңғы зерттеулері осы аңызға қатысты зерттеулерді жан-жақты талдайды.
Мәдени сілтемелер
1911 жылы Лоуренс С. Врот «Парсон Уимс: Биографиялық және сындық зерттеу» деген еңбегін жариялады. Онда ол Уимстің ең көп танымал болғаны – вишне ағашы туралы әңгіме екенін мойындап, оның рас болу мүмкіндігіне қатысты дәлелдерді зерттейді (6-бет). Грант Вуд 1939 жылы осы көріністі «Парсон Уимстің жұмбағы» деген атпен суреттеді. Бұл – оның америкалық өмірді жұмсақ ирониямен бейнелеген туындыларының бірі. Суретте пастор вишнямен әшекейленген пердені сығалап, осы оқиғаны көрсетуде.