Кіріспе
Цинь әулеті (1644–1912) – маньчжулар бастаған императорлық қытай әулеті және Қытайдың соңғы императорлық әулеті. Ол 1636 жылы қазіргі Солтүстік-Шығыс Қытайдағы Шэньян қаласында ресми түрде жарияланды, бірақ тек 1644 жылы Пекинге қол жеткізіп, Қытайдағы Мин әулетінен кейін келді. Цинь әулеті 1912 жылдың ақпанында, Қытай Республикасының құрылуына әкелген Синьхай революциясын бастағаннан кейін бірнеше ай өткен соң, императорлық кланның (Айсин Гиоро тегі) тақтан бас тартуымен құлады. 1616 жылы журчендер ханы Нұрхаци (1559–1626) солтүстік Қытайды бір кезде билеген журчендер басқарған Жінь әулетіне (1115–1234) сілтеме жасай отырып, Кейінгі Жінь әулетін құрды. Оның ұлы және мұрагері Хун Тайцзи (1592–1643) 1635 жылы өз халқын «маньчжу» деп атады және 1636 жылы Нұрхаци мемлекетінің атын «Ұлы Жінь»-ден «Ұлы Цинь» деп өзгертті. Хун Тайцзи – Цинь императорлық институттарының нағыз негізін қалаушысы. Ол алғаш рет «император» (хуанди) атағын қабылдады және 1636 жылы Цинь астанасы Мукденде Императорлық ата-бабалар ғибадатханасын құрды. 1644 жылы Цинь Пекинге қол жеткізіп, Мин ата-бабалар ғибадатханасын иеленгеннен кейін, 1648 жылдан бастап Нұрхаци онда «Тайдзу» (太祖) ретінде құрметтелді – бұл атақ әдетте династияның негізін қалаушыларға беріледі. Хун Тайцзиден бастап Цинь императорларын моңғол халқы «Богда хан» деп атады, ал 18 ғасырда Цинь билігі Синьцзянға дейін жеткенде түркі мұсылмандары «қытай қағаны» деп атады. Цинь императорлары Мин (1368–1644) әулетінің өкілдері сияқты, бірақ Хан, Тан және Сун сияқты ертерек әулеттердің императорларынан өзгеше, өз билік ету кезегінің барлық уақытында бір ғана дәуір атасын («Шуньчжи», «Цианьлун», «Гуансю» және т.б.) қолданды және көбінесе осы атпен танылды. Нұрхациден бастап Цинь әулетін он үш билеуші басқарды. 1644 жылы Пекинге қол жеткізгеннен кейін Шуньчжи императоры (1643–1661 жылдары биледі) Қытайды билеген он бір Цинь монархының біріншісі болды. Канси императорының (1661–1722 жылдары биледі) 61 жылдық билігі ең ұзақ болды, бірақ оның немересі Цианьлун императоры (1735–1796 жылдары биледі) әкесінен ұзақ билік етуден аулақ болу үшін Цзяцин императорына (1796–1820 жылдары биледі) тақтан бас тартпағанда одан да ұзақ билейтін еді. Цинь императорлары Тунчжи императорына (1861–1875 жылдары биледі) дейін, ол 1875 жылы баласыз қайтыс болды, әкесінен ұлына мұрагерлікпен келе жатты. Соңғы екі императорды императорлық кланның басқа тармақтарынан император жесір Цыси таңдады.
The Qing dynasty (1644–1912) was a Manchu led imperial Chinese dynasty and the last imperial dynasty of China. It was officially proclaimed in 1636 in Shenyang in what is now Northeast China, but only captured Beijing and succeeded the Ming dynasty in China proper in 1644. The Qing dynasty collapsed when the imperial clan (surnamed Aisin Gioro) abdicated in February 1912, a few months after a military uprising had started the Xinhai Revolution that led to the foundation of the Republic of China. Nurhaci (1559–1626), khan of the Jurchens, founded the Later Jin dynasty in 1616 in reference to the Jurchen led Jin dynasty (1115–1234) that had once ruled over northern China. His son and successor Hong Taiji (1592–1643) renamed his people "Manchu" in 1635 and changed the name of Nurhaci's state from "Great Jin" to "Great Qing" in 1636. Hong Taiji was the real founder of Qing imperial institutions. He was the first to adopt the title of "emperor" (huangdi) and founded an Imperial Ancestral Temple in the Qing capital Mukden in 1636. After the Qing captured Beijing in 1644 and appropriated the Ming Ancestral Temple, from 1648 on, Nurhaci was worshiped there as "Taizu" (太祖), a temple name usually accorded to dynastic founders. Qing emperors since Hong Taiji were also referred to as Bogda Khan by the Mongol subjects, and as "Chinese khagan" by their Turkic Muslim subjects when Qing rule extended to Xinjiang in the 18th century. Like their Ming (1368–1644) predecessors—but unlike the emperors of earlier dynasties like the Han, Tang, and Song—Qing emperors used only one era name ("Shunzhi", "Qianlong", "Guangxu", etc.) for their entire reign, and are most commonly known by that name. Starting with Nurhaci, there were thirteen Qing rulers. Following the capture of Beijing in 1644, the Shunzhi Emperor (r. 1643–1661) became the first of the eleven Qing sovereigns to rule over China proper. At 61 years, the reign of the Kangxi Emperor (r. 1661–1722) was the longest, though his grandson, the Qianlong Emperor (r. 1735–1796), would have reigned even longer if he had not purposely ceded the throne to the Jiaqing Emperor (r. 1796–1820) in order not to reign longer than his grandfather. Qing emperors succeeded each other from father to son until the Tongzhi Emperor (r. 1861–1875), the 11th Qing ruler, died childless in 1875. The last two emperors were chosen by Empress Dowager Cixi from other branches of the imperial clan.
Мұрагерлік
Мин императорларынан өзгеше, олар үлкен заңды ұлын мүмкіндігінше мұрагер деп тағайындап, басқа ұлдарын саясатқа қатысудан тыйым салса, Цин монархтары мұрагерлерін тұңғыштық бойынша таңдамады. 1622 жылы Нұрхачиден (1559–1626) өз ұлдарының қайсысын хан болуға таңдағанын сұрағанда, ол жауап беруден бас тартты. Оның жауабы, журчендер қоғамында тайпа басшысы лауазымына ие болу көбінесе тек тегі емес, еңбегімен анықталатындығын көрсетті. 1626 жылы Нұрхачи қайтыс болғаннан кейін маньчжур ханзадаларының комитеті оның мұрагері ретінде Хонг Тайцзиді (1592–1643) таңдады. 1643 жылы Хонг Тайцзидің қайтыс болуы тағы бір мұрагерлік дағдарысына әкелді, себебі Нұрхачидің басқа ұлдарының көптегені білікті басшылар сияқты көрінді. Келісім ретінде маньчжур княздары Хонг Тайцзидің төрт жасар ұлы Фулинді (Шунчжи императоры, 1643–1661) мұрагер ретінде таңдады, бұл Цин императорлық әулетінде әкеден ұлға мұрагерлік принципін қабылдауды белгіледі. 1661 жылы шешек ауруынан қайтыс болған Шуньчжи императоры үшінші ұлы Сюаньені шешек ауруынан аман қалғандықтан мұрагер етіп таңдады. Ол бала Канси императоры ретінде билік құрды (1661–1722), ол Цин тарихында алғаш рет қытайлық тұңғыштық дәстүрін ұстанды және өзінің үлкен ұлы Инрэнге (1674–1725) мұрагерлік тағайындады. Мұрагер Инрэн ысырапшылдығы мен жирендіретін мінез-құлқы үшін, оның ішінде императорды өлтіруге жасалған әрекет үшін екі рет қызметтен алынды. 1712 жылы Инрэн толығымен биліктен шеттетілгеннен кейін император мұрагерді тағайындаудан бас тартты. Цин саясаты императорлық ханзадаларды елорда Пекинде тұруға міндеттегендіктен, көптеген ханзадалар саясатқа араласты, ал Канси мұрагерлігі айрықша даулы болды. 1722 жылы Канси императоры қайтыс болғаннан кейін оның төртінші ұлы Иньчжэнь (1678–1735) жеңіске жетіп, Юнчжэн императоры ретінде билік жүргізді, бірақ оның заңдылығы оның билікке келгеннен кейін көп жылдар бойы күмәнді болды. Мұндай күрес болмауы үшін Юнчжэн императоры тірі императордың өзінің мұрагерін алдын ала және ең лайықтысын таңдап алатын, бірақ өзінің таңдауын өлім төсегіне дейін құпия ұстайтын жүйені жасады. Болашақ императордың аты Тыйым салынған қаланың ішіндегі Цянцин сарайының шатырындағы панельдің артында жасырылған сандыққа мөрленді. Юнчжэн императоры өзінің төртінші ұлы Хунлиді (1711–1799), Цяньлун императорын, ал оның 15-ші ұлы Юнянды, Цзяцин императорын (1796–1820) мұрагер етіп таңдады. Соңғысы 1799 жылы өзінің мұрагері Миннинді (1782–1850) таңдады, бірақ өлер алдында ғана өсиетін оқыды. 1875 жылы Тунчжи императоры мұрагерсіз қайтыс болған кезде, оның анасы Императрица-Жетім Циси келесі императорды таңдады. Бірақ императорлық мұрагерлік ережелері бойынша марқұм император өзінен төмен ұрпақтан мұрагерді қабылдауға міндеттелгеніне қарамастан (бұл жағдайда ол Тунчжи императорының жүрегінен туған немересі болар еді), ол сол ұрпақтан біреуін таңдады. Жаңа император Цзайтянь (Гуансю императоры; 1871–1908), Императрица-Жетім Цисидің марқұм күйеуі Сяньфэн императорының (1850–1861) туған ағасы, ханзада Чуньның ұлы болды. Ол қарсыластарын жаңа императордың ұлы болғанда, оны Тунчжи императорының әулетіне қабылдайтынына сендірді. Алайда Гуансю императоры да мұрагерсіз қайтыс болғандықтан, Императрица Циси 1908 жылы оның мұрагері Пуйиді таңдады.
Регенттер мен жесір императорлар
Цин әулетінің мұрагерлік саясаты императорлар мен олардың туыстарына, мысалы, Хань әулетінде болғандай, сарайда билік құруды қиындатты. Императорлық билікке қауіп әдетте императорлық рудың ішінде туды. 1643 жылдың қыркүйегінде жас Фулин әкесі Хонг Тайцзиден кейін мұрагер болып тағайындалғанда, оған екі "регент ханзада" таңдалды: Хонг Тайцзидің туған інісі Доргон (1612–1650) және Нурхачидің туысы Жиргалан (1599–1655). 1644 жылдың мамырында маньчжурлар Доргон басшылығымен Пекинге басып кіргеннен кейін, Доргон барлық маңызды мемлекеттік мәселелерді бақылауға алды. Ресми құжаттарда ол "Императорлық аға регент ханзада" (Huang shufu shezheng wang 皇叔父攝政王) деп аталды, бұл атақ оны өзі үшін таққа отырудан бір қадам ғана алшақтатып қойды. Өлгеннен кейін бірнеше күн өткен соң, ол "Чэндзун" (成宗) храмдық есімін және "И Хуанди" (義皇帝, "Адал император") құрметті титулын алды, ал оның рух тақташасы Нурхачи мен Хонг Тайцзидің қатарында Императорлық ата-бабалар ғибадатханасына қойылды. 1651 жылдың наурыз айының басында Доргонның жақтастары сарайдан қуылғаннан кейін бұл атақтар жойылды. Сунчжи императорының билігі 1661 жылы 22 жасында шешек ауруынан қайтыс болғаннан кейін аяқталды. Оның соңғы өсиеті – оны мұрагерлері бұрмалап, тіпті жалғандап жазған болуы мүмкін – оның алты жасар ұлы Сюаньеге төрт регент тағайындады, ол кейін Канси императоры болып билік құрды. Төрт регенттің барлығы да Доргонның өлімінен кейін Сунчжи императорын қолдаған маньчжурлық сарай шенеуніктері болды, бірақ олардың маньчжурлық дәстүрлі шаралары Сунчжи императорының көптеген саясатын кері қайтарды. Ең күшті регенттің атымен аталған "Обой регенттігі" 1669 жылға дейін, Канси императоры жеке билігін бастағанға дейін жалғасты. Шамамен 200 жыл бойы Цин империясын ересек императорлар басқарды. Әулеттің соңғы елу жылында – 1861 жылы Сяньфэн императорының қайтысынан бастап 1912 жылы бала император Пуйидің тақтан бас тарғанға дейін – императорлық лауазым қайтадан регенттердің, император жесірлерінің, императорлық ағаларының және евнухтардың билігіне тәуелді болды. Императрица-жетім Циси (1835–1908) күйеуі Сяньфэн императоры тағайындаған сегіз регентті құлатып, билікке келді. Ол Тунчжи (1861–1875) және Гуансюй (1875–1908) императорларының билігі кезінде үкіметті басқарды. 1861 жылдан бастап ол ресми түрде Императрица-жетім Цянмен бірге билік етті, бірақ оның саяси рөлі соншалықты артты, бірнеше жыл ішінде ол үкіметтік істердің көп бөлігін өз қолына алды. 1881 жылы Императрица-жетім Цян қайтыс болғаннан кейін ол жалғыз регент болды. Евнухтар мен маньчжур ханзадаларының көмегімен ол 1889 жылдың наурыз айына дейін регент болып қалды, содан кейін Гуансюй императорына жеке билік жүргізуге рұхсат берді (сол кезде ол 17 жаста болды). 1898 жылдың қыркүйегінде жүз күндік реформаны тоқтатуға араласып, императорды үй қамауына алып, 1908 жылы қайтыс болғанға дейін Цин үкіметінің тізгінін ұстады.
Эра атауы
Императордың дәуір атауы немесе билік ету атауы оның билігінің басында сол кездегі сарайдың саяси мәселелерін көрсете алу үшін таңдалды. Жаңа дәуір атауы сол императордың билікке келгеннен кейін Қытай жаңа жылының бірінші күнінен бастап күшіне енді, ол Григориан күнтізбесі бойынша 21 қаңтар мен 20 ақпан (қоса алғанда) аралығында болды. Егер император жылдың ортасында қайтыс болса да, оның дәуір атауы келесі дәуір ресми түрде басталар алдында сол жылдың соңына дейін қолданыла берді. Мин әулетінің императорлары сияқты, Цин монархтары да бір ғана билік ету атасын қолданды және көбінесе сол атаумен танылды, мысалы, «Цианьлун императоры» (1735–1795) немесе «Гуансюй императоры» (1875–1908) туралы айтқанда. Қатаң айтқанда, Цианьлун императорын жай ғана «Цианьлун» деп атау дұрыс емес, себебі «Цианьлун» – сол императордың жеке есімі емес, оның билік ету дәуірінің атауы. Дегенмен, ыңғайлы болу үшін көптеген тарихшылар оны әлі де Цианьлун деп атайды (бірақ «Император Цианьлун» емес). Цин императорларының тек алғашқы екеуі ғана өздерінің жеке есімдерімен танымал: Нурхачи (1616–1626), оның жеке атымен танылған, және оның ұлы және мұрагері Хонг Тайцзи (1626–1643), оның аты «Хонг ханзадасы» деген мағынаны білдіретін лауазым болды. Хонг Тайцзи екі дәуір атасын қолданған жалғыз Цин императоры болды (кестеге қараңыз). Дәуір атаулары көбінесе аударылмайды, бірақ кейбір ғалымдар осы атаулардың ерекше мағынасы бар деп ойлағанда оларды кейде түсіндіреді. Тарихшы Памела Кроссли Хонг Тайцзидің алғашқы дәуір атауы Тяньцун 天聰 (маньчжу тілінде абкай сюр) Көкпен қолдау көрсетілген «өзгерту қабілеті» дегенді білдіретінін, ал екіншісі Чунде 崇德 (wesihun erdemungge) осы өзгертуге қол жеткізуді білдіретінін түсіндіреді. Дәуір атауларын аудару тәжірибесі жаңа емес: 18 ғасырда Пекиндегі Цин сарайында тұрған иезуиттер «Юнчжэн» немесе оның маньчжур нұсқасы «Хувалиасун тоб» сөзін Concordia Recta деп аударған. Күндерді жазу үшін дәуір атауы қолданылды, әдетте «Дәуір атауы X жыл, Y ай, Z күн» форматында (кейде қазіргі ғалымдар X/Y/Z деп қысқартады). Цин императорының дәуір атауы оның билік кезеңінде құйылған монеталарда да қолданылды. Мин әулетінен айырмашылығы, Цин дәуір атауларында қолданылған таңбалар тыйым салынған, яғни олардың ішіндегі таңбаларды империяның барлық жазуында қолдануға болмайтын.
Жеке аты
Бұрынғы әулеттердегідей, императордың жеке атын атау оған билік басына келгеннен кейін тыйым салынды. Мысалы, Кангси императорының жеке аты Ксуанье (玄燁) болғандықтан, оның атындағы суань (玄) таңбасы ("құпия", "терең") буддалық және даосистік кітаптардың баспагерлерін бұл өте кең таралған таңбаны барлық кітаптарында юань (元) таңбасымен ауыстыруға мәжбүр етті. Тіпті даосистік классика Дао Дзин және кеңінен қолданылатын Мың Таңбалық Классика да юань таңбасымен қайта басылуға тиіс болды. Император Юнчжэн таққа отырғанда, оның ұрпағы Қытай кландарындағыдай, барлық император ұлдарының бір буындық таңбасы болған бірінші ұрпақ еді. Ол ағайындарына табуды құрметтеу үшін өздерінің есімдерінің бірінші таңбасын "Ин" (胤) таңбасынан "Юн" (允) таңбасына өзгертуді бұйырды. Бауырластық байланысты айта отырып, оның мұрагері Цяньлун императоры өз атынан бір сызықты алып тастап, ағайындарына өздерінің есімдерін сақтап қалуға рұхсат берді. Кейінгі императорлар аталған есімдердің табуынан туындаған қиындықтарды азайтудың басқа да жолдарын тапты. 1796–1820 жылдар аралығында билік құрған Цзяцин императорының жеке аты Йоньян (永琰) болды. Ол өзінің атындағы бірінші таңбаны (yong 永, яғни "мәңгілік") сол айтылысқа ие, бірақ сирек қолданылатын (顒) таңбасымен ауыстырды. Даогуан императоры (1820–1850) өз атынан "жалғасу" (綿) таңбасын алып тастады және оның ұрпақтары бұдан былай өздерінің есімдерінен бір сызықты алып тастауы керек деп жарлық шығарды. Маньчжур практикасына сәйкес, Цин императорлары өз кландық атын Айсын Гиороны сирек қолданды.
Ғибадатхананың атауы
Өлгеннен кейін императорларға ғибадатханалық есім және Императорлық ата-бабалар ғибадатханасында құлшылық етуге арналған құрметті есім берілді. Сол жерде орналасқан рух тақташаларында ғибадатханалық есімнен кейін құрметті есім жазылды, мысалы, Шунчжи императоры үшін «Шизу Чжан хуанди» және Хонг Тайцзи үшін «Тайцзонг Вэнь хуанди». Династияның негізін қалаушы ретінде Нұрғачи («Тайдзу») ғибадатхананың басты залындағы басты ата-бабаға айналды. Цин императорлық әулетінің ертерек әке шешесі артқы залда құлшылыққа тартылды. Әр билік мерзімінің соңында жинақталған «Шын жазбалар» сияқты тарихи жазбаларда императорлар ғибадатханалық есімдерімен аталатын. Хонг Тайцзи 1636 жылы император титулын алғанда Цин ата-бабалар культын құрды. Қытай императорлық культын үлгі етіп алып, ол өзінің басты әке шешелерін «хандар» деп атады және оларға құрбандық шалу үшін астанасы Мукденде Императорлық ата-бабалар ғибадатханасын салды. 1644 жылы Цин Пекинге басып кірген кезде, регент хан Доргон Айсин Гиоро ата-бабаларының тақташаларын бұрынғы Мин ата-бабалар ғибадатханасына орнатты. 1648 жылы Цин үкіметі осы ата-бабаларға «император» титулын берді және оларға өлгеннен кейін берілген құрметті есімдер мен ғибадатханалық есімдер берді, олар әулеттің соңына дейін танылды. Нұрғачи кейіннен Тайдзу («үлкен ата-баба») деп танылды, бұл әулеттің алғашқы императорына берілген дәстүрлі есім. Сондықтан Нұрғачи өмірінде ешқашан император болмаса да, алғашқы Цин билеушісі деп есептеледі. Тайцзунг – бұл әдетте династияның екінші императорына берілетін есім, сондықтан Хонг Тайцзи Цин Тайцзунг ретінде қанонизацияланды. Династияның соңғы императоры әдетте ғибадатханалық есім алмайтын, өйткені оның ұрпақтары оның қайтыс болған кезде билікте болмағандықтан, ата-бабалар культын жалғастыра алмаған. Циннің соңғы монархы Пуй 1908 жылдан 1912 жылға дейін Сюантонг императоры ретінде билік етті, бірақ ғибадатханалық есім алмады.
Құрметті есімі
Өлгеннен кейін императорларға олардың билеу стилін көрсететін құрметті есім берілді. Нұрғашының өлімнен кейінгі аты бастапқыда "Әскери император" (武皇帝 wǔ huángdì) болды, бірақ 1662 жылы ол "Жоғары император" (高皇帝 gāo huángdì) деп өзгертілді, яғни "барлық императорлар одан тараған" деген мағынаны білдірді. Хонг Тайцзидің өлімнен кейінгі аты, "Әдебиет императоры" (М.: šu hūwangdi; Ch. : 文皇帝 wén huángdì), оның билік кезінде Цин мемлекеттік құрылымдарын өзгерткенін көрсете алу үшін таңдалды.
Императорлар тізімі
Бұл Цин әулетінің императорларының толық тізімі. Бұл императорлар әдетте бұрынғы монарх қайтыс болғаннан кейін бірден қауапты күнде таққа отыратын. Екі ерекшелік (Цзяцин және Гуансюй) болмаса, олар келесі Жаңа жылға дейін өздерінің алдыңғыларының дәуір атауларымен билік етті. «Патшалық мерзімі» деген бөлімде көрсетілген күн – бұрынғы императордың қайтысынан кейін келетін ай-күннің бірінші күні, яғни жаңа императордың дәуір атауы қолданыла бастаған кез. Осы бағанда көрсетілген жылдар саны – сол дәуір атауы қолданылған жылдардың саны. Батыс және қытай күнтізбелері арасындағы айырмашылықтардың салдарынан бұл сан императордың таққа отырған жылдарының санымен толық сәйкес келмейді. Өлгеннен кейін берілген лақаптар мен храмдық есімдерді әртүрлі әулеттердің императорлары жиі бөліскендіктен, оларды шатастырудан сақтау үшін, әдетте, олардың алдына әулеттік атау қойылады. Мысалы, Цяньлун императорын жай ғана Гаоцзун деп емес, Цин Гаоцзун деп атау керек. Дегенмен, кестеде «Цин» термині жоқ, өйткені тізімдегі барлық императорлар осы әулеттен екені түсініледі. Әрбір императордың өлімнен кейінгі есімі өте ұзақ болғандықтан – мысалы, Шунчжи императорының есімі «Титань лунъюнь динтун цзяньцзи инжуй циньвэнь сяньу дадэ хунгун чжижэнь чуньсяо Чжан хуанди» болғандықтан – кестеде тек қысқа түрі көрсетілген. Соңғы император Пуиден басқа барлық портреттер – ресми сарай портреттері. Кестедегі барлық күндер Григориан күнтізбесімен сәйкес келеді. + Портрет Император Билік мерзімі (жыл, күн) Жеке аты-жөні Аты Дәуір Лақап Храмдық есімдер Кейінгі Цзинь хандары (1616–1636) 1 Нурхаци努爾哈赤1616–1626Айсин Гьоро Нурхаци愛新覺羅·努爾哈齊Тяньмин天命Гаоди高帝Тайцзу太祖10 жыл, 225 күн 2 Хун Тайцзи皇太極1626–1636Айсин Гьоро Хун Тайцзи愛新覺羅·皇太極Тяньцун天聰9 жыл, 256 күн Цин әулетінің императорлары (1636–1912) 1 Хун Тайцзи皇太极1636–1643Айсин Гьоро Хун Тайцзи愛新覺羅·皇太极Чундэ崇德Вэньди文帝Тайцзун太宗7 жыл, 226 күн 2 Шунчжи императоры順治帝1644–1661Айсин Гьоро Фулинь愛新覺羅·福臨Шунчжи順治Чжанди章帝Шицзу世祖17 жыл, 245 күн 3 Канси императоры康熙帝1661–1722Айсин Гьоро Сюанье愛新覺羅·玄燁Канси康熙Жэньди仁帝Шэнцзу聖祖61 жыл, 318 күн 4 Юнчжэн императоры雍正帝1722–1735Айсин Гьоро Иньчжэнь愛新覺羅·胤禛Юнчжэн雍正Сяньди憲帝Шицзун世宗12 жыл, 80 күн 5 Цяньлун императоры乾隆帝1735–1796Айсин Гьоро Хунли愛新覺羅·弘曆Цяньлун乾隆Чуньди純帝Гаоцзун高宗60 жыл, 252 күн 6 Цзяцин императоры嘉慶帝1796–1820Айсин Гьоро Юнъянь愛新覺羅·顒琰Цзяцин嘉慶Жуйди睿帝Жэньцзун仁宗24 жыл, 206 күн 7 Даогуан императоры道光帝1820–1850Айсин Гьоро Мяньнин愛新覺羅·旻寧Даогуан道光Чэнди成帝Сюаньцзун宣宗29 жыл, 219 күн 8 Сяньфэн императоры咸豐帝1850–1861Айсин Гьоро Ичжу愛新覺羅·奕詝Сяньфэн咸豐Сяньди顯帝Вэньцзун文宗11 жыл, 166 күн 9 Тунчжи императоры同治帝1861–1875Айсин Гьоро Цзайчунь愛新覺羅·載淳Тунчжи同治Иди毅帝Муцзун穆宗13 жыл, 303 күн 10 Гуансюй императоры光緒帝1875–1908Айсин Гьоро Цзайтянь愛新覺羅·載湉Гуансюй光緒Цзинди景帝Дэцзун德宗33 жыл, 263 күн 11 Сюаньтун императоры宣統帝1908–1912Айсин Гьоро Пуи愛新覺羅·溥儀Сюаньтун宣統Миньди愍帝Гунцзун3 жыл, 294 күн