Қарағайдың Джек түрі (Pinus banksiana) туралы мақала

Кіріспе

Ағаш түрі
қарағай

Джек қарағайы (Pinus banksiana), сондай-ақ сұр қарағай немесе бұталы қарағай деп те аталады, Солтүстік Америка қарағайы.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Канададағы табиғи кеңістігі Роки тауларының шығысында, Солтүстік-Батыс территорияларындағы Маккензи өзенінен Нова-Шотиядағы Кейп-Бретон аралына дейін, сондай-ақ АҚШ-тың солтүстік-орталық және солтүстік-шығыс бөліктерінде, Миннесотадан Мэнге дейін, ең оңтүстік бөлігі солтүстік-батыс Индиана және солтүстік-батыс Пенсильванияға дейін созылады.

Таксономия

Аралының батыс бөлігінде Pinus banksiana жақын туысы – лоджпольдік қарағаймен (Pinus contorta) оңай будандасады. "Банксиана" түрлік атауы ағылшын ботанигі Сэр Джозеф Бэнкстің құрметіне берілген.

Сипаттама

Pinus banksiana биіктігі бойынша ауытқиды. Кейбір қарағайлар нашар өсу жағдайларына байланысты бұта сияқты болады. Олар көбінесе тік өспейді, нәтижесінде ирек пішінге ие болады, бұл пішін қарағайдың (Pinus rigida) пішініне ұқсас. Бұл қарағай көбінесе құмды немесе тасты топырақта жеке тұрған ормандарды құрайды. Көптеген популяциялар өрттен кейін жаңадан өсуге бейімделген, конустар көп жылдар бойы жабық күйде қалады, орман өрті ересек ағаштарды өлтіргенге дейін және конустарды ашып, күлді жерді қайтадан тұқымдармен жабады. Басқа популяциялар тұрақты өрттен кейін жаңадан өсуге бейімделмеген және серотиндік қасиеттері азайған. Мэн жағалауындағы популяция көбею үшін өртке тәуелді емес сияқты көрінеді, ал кейбір ормандар бірнеше жас топтарын қалыптастырған. Серотиндік қасиеттері төмен популяциялар көбінесе тез өсетін бәсекелестікті шектейтін топырақта кездеседі, мысалы, тау жынысына, су деңгейіне жақын немесе өте жас топырақтарда. Жапырақтары ине тәрізді, мәңгі жасыл, екі-екілеп шоғырланған, ине сияқты, түзу немесе сәл қисайған, қатты, өткір ұшты, ашық сары-жасыл, жайылып өседі; жиектері тісті және ұзындығы ... см. Қабықшасы сақталады. Бүйректер ұшы дөңгелек, 15 мм-ге дейін жетеді, қызғылт қоңыр түсті және шайырлы. Күшті өскіндерде бірнеше циклдік компоненттер болады. Қабығы жұқа, жас кезінде қызғылт қоңырдан сұр түске дейін өзгереді. Ағаш піскен сайын қою қоңыр түске айналып, қабыршақталады. Ағашы орташа қатты және ауыр, нашар, ашық қоңыр түсті. Тұқымдық конустар пішіні әртүрлі болады – тікбұрыштыдан сопақшаға дейін, конус пішіндес, түзу немесе ішкі жағына қарай иілген. Конустардың ұзындығы ... см, қабыршақтарында кішкентай, жұқа тікенектері болады, ол көбінесе пісіп жетілгенге дейін тозып кетеді, нәтижесінде конустар тегіс болады. Көптеген қарағайлардың ерекшелігі – конустар бұтақ бойымен алға қарай бағытталған, кейде оның айналасына оралады. Бұл оны Солтүстік Американың батыс аймақтарындағы ұқсас қарағайдан ажыратудың оңай жолы. Көптеген пісіп-жетілген ағаштардың конустары серотиндік қасиетке ие. Олар 50 °C және одан жоғары температураға ұшырағанда ашылады. Әдетте, бұл өрт кезінде болады, бірақ төменгі бұтақтардағы конустар температура 27 °C (81 °F) жеткенде де ашылуы мүмкін, себебі жылу жерден шағылысады.

Pinus banksiana ranges from in height. Some jack pines are shrub sized, due to poor growing conditions. They do not usually grow perfectly straight, resulting in an irregular shape similar to pitch pine (Pinus rigida). This pine often forms pure stands on sandy or rocky soil. Many populations are adapted to stand replacing fires, with the cones remaining closed for many years, until a forest fire kills the mature trees and opens the cones, reseeding the burnt ground. Other populations have not been shaped by regular stand replacing fires and have reduced serotiny. A population on the Maine coast is apparently not reliant on fire for reproduction, and some stands have developed several age classes. Populations with lower serotiny are often found on soils that are in some way limiting to faster growing competition, such as soils shallow to bedrock, shallow to water table, or very young soils. Its leaves are needle shaped, evergreen, in fascicles of two, needle like, straight or slightly twisted, stiff, sharp pointed, light yellowish green, spread apart; edges toothed and long. The bundle sheath is persistent. The buds are blunt pointed, up to 15 mm long, reddish brown, and resinous. On vigorous shoots, there is more than one cyclic component. The bark is thin, reddish brown to gray in color in juvenile stages. As the tree matures it becomes dark brown and flaky. The wood is moderately hard and heavy, weak, light brown colour. The seed cones vary in shape, being rectangular to oval, cone shaped, straight or curved inward. The cones are long, the scales with a small, fragile prickle that usually wears off before maturity, leaving the cones smooth. Unusually for a pine, the cones normally point forward along the branch, sometimes curling around it. That is an easy way to tell it apart from the similar lodgepole pine in more western areas of North America. The cones on many mature trees are serotinous. They open when exposed to intense heat, greater than or equal to 50 °C (122 °F). The typical case is in a fire, however cones on the lower branches can open when temperatures reach 27 °C (81 °F) due to the heat being reflected off the ground.

Экология

Бұрын жойылып кету қаупі төнген Киртланд сойқасы (Setophaga kirtlandii) Мичиганның Төменгі және Жоғарғы жарты аралының солтүстігіндегі өте шектеулі аумақта жас қарағайдың таза егістіктеріне тәуелді. Көптеген белгілі ұялау орындары Кроуфорд, Оскода және Огемау округтерімен шектеледі. Ересек қарағай ормандары көбінесе ашық болады және орманастында көкжиек көптеп кездеседі. Жас қарағайлар тәтті папоротник қызылжасырлығының (Cronartium comptoniae) аралас қожайыны болып табылады. Жұқтырған тәтті папоротниктер (Comptonia peregrina) жазда қызғылт сары ұнтақ спораларын шығарады, ал күзде жақын жердегі ағаштарға жұғады. Ауруға шалдыққан ағаштардың діңінен тік қызғылт сары жаралар мен төменгі бұтақтарында ісіктер пайда болады. Бұл ауру көне ағаштарға көбінесе әсер етпейді. Қарағайлар сонымен қатар склеродеррис қызылжасырлығына (Gremmeniella abietina) да осал. Бұл ауру инелердің табанында сарғаю арқылы білінеді. Ұзаққа созылған әсер ағаш өліміне алып келуі мүмкін.

Коммерциялық пайдалану

Басқа қарағай түрлері сияқты, Pinus banksiana ағаш өңдеуге қолданылады, бірақ оның ағашы түйінді болып келеді және шіруға төзімділігі төмен. Одан қағаз жасауға шикізат, отын, террасалық тақталар және электр тіректері жасалады.