Болеслав V Ұятпалы: Польшаның соңғы Пиаст билеушісінің өмірі мен тағдыры

Кіріспе

Болеслав V Таза (Bolesław Wstydliwy; 21 маусым 1226 – 7 желтоқсан 1279) – 1232 жылдан Кіші Польшадағы Сандомир герцогы, ал 1243 жылдан өліміне дейін Польшаның жоғары герцогы болды. Ол Пяст әулетінің Кіші Польша тармағының соңғы еркек мұрагері еді.

Туған жері және лақап аты

Болеслав V 1226 жылғы 21 маусымда Старый Корчин қаласында, Лешек I Ақтың үшінші баласы және жалғыз ұлы ретінде, оның әйелі Гримславадан, тегі даулы Рурик әулетінен шыққан ханшайымнан дүниеге келді. Ол арғы атасы Болеслав Враголымен аталған, ал "Польша корольдерінің тізімінде" (Poczet królów Polskich) оған V нөмірі берілген. Оның "Таза" (лат. Pudicus) деген лақап аты ерте пайда болды және "Краков францискан жылнамасында" (Rocznik franciszkański krakowski) еске алынған. Оған оның поддандылары берген, себебі Болеслав V және оның әйелі Венгриялық Кинга бірлесіп сафтыққа серт берген; осы себепті олардың некесі ешқашан толыққанды болған жоқ.

Әкемнің өлімі

1227 жылғы 24 қарашада Гасва құрылтайы кезінде Болеслав V-нің әкесі Лешек Ақ қаза болды. Өзінің әкесі мен әкесінің әкесі сияқты ол да жас кезінде жетім қалды. Герцог Лешек қайтыс болғаннан кейін көптеген адамдар оның жалғыз ұлын тәрбиелеуге талап қойды. Краков ақсүйектері регенттік билікті жергілікті воевода мен епископпен бірлесіп, жесір герцогиня Гримславаның жүзеге асыруын қалады; алайда бұл Лешек пен Владыслав III Шпиндлешанктың 1217 жылы қол қойған өзара мұрагерлік шартына қайшы келді, оған сәйкес олардың біреуі қайтыс болған жағдайда, екіншісі оның иеліктерін басқаруды және кәмелетке толмаған балаларын қамқорлыққа алуды міндетті болды. 1227 жылғы 6 желтоқсанда Куявияның Казимир I, әлдебір Лешек I-нің жерлеу рәсімінде әкесі Конрад I-ді өкілдік еткен, Болеслав V-тің қамқорлығы мен оның мұрасы туралы әкесінің талаптарын, оның ең жақын ер азаматы ретінде алға тартты. Жауап келмегендіктен Конрад I 1228 жылдың наурыз айының бірінші жартысында Гримславамен және жергілікті ақсүйектермен келіссөздер жүргізу үшін Скаришевке келді, оның мақсаты – немересінің кәмелетке толмаған кезеңінде оған қамқорлықты қабылдау. Ақсүйектер, әсіресе Гриффицтер әулеті, Владыслав III Шпиндлешанктың билігін қалаған, бірақ ол сол кезде өзінің немере інісі Владислав Одоничпен соғысып жатқандықтан, өз құқықтарын талап ете алмады. Содан кейін Конрад I Краковтың солтүстік бөлігінде пайда болды, бірақ оның жанында тек Топор және Старза әулеттері болды, сондықтан ақсақалдықты алуға жасаған әрекет сәтсіз аяқталды. Казимеж Кротовскинің сөзіне сүйенсек, Кіші Польшадағы жағдайдың тұрақсыздығы Пруссияның Мазовияға шабуыл жасауына себеп болды.

Бала асырап алу - Владислав Шпиндлешанкс

1228 жылдың 5 мамырында Цениада Владислав Шпиндлешанкс пен Краков ақсүйектерінің делегациясы арасында кездесу ұйымдастырылды, оған епископ Иво Одроуаж; воевода Марек Грифита; Пакослав Авданец Ескі, Сандомир воеводасы; және Вислица кастеляны Мстивой кірді. Кездесу шарттары бойынша Владислав Болеслав V-ті қабылдауға келісіп, оны Краков пен Ұлы Польшаның мұрагері етті. Кездесуден кейін Владислав Краковқа келді, онда Гримслава оған ресми түрде қала билігін тапсырды. Жесір герцогиня мен оның ұлы Сандомир герцогтығын алды, онда ол регенттік қызметін атқарды. Көп ұзамай Владислав Одонич түрмеден қашып, Ұлы Польша үшін күрес қайта жаңғырды. Владислав Шпиндлешанкс Краковты тастап кетуге мәжбүр болды. Содан кейін жергілікті ақсүйектер Гримславаның келісімімен Генрих Ылғалдыны Краковқа шақырды, бірақ ол тек губернатор ретінде билік ететін болды. 1228 жылдың жазында Мазовиялық Конрад I Краковқа шабуыл жасады, бірақ Скала шайқасында Генрих I-нің ұлы Генрих Инабатты жеңді. Бірақ бір жыл өткен соң Конрад I Генрих Ылғалдыны тұтқынға алып, Сиерадз-Ленчицаны, содан кейін Сандомирді басып алды, жергілікті ақсүйектердің қарсылығына қарамастан Гримславаны биліктен ығыстырды. 1230 жылы Генрих I-нің көмегімен Владислав Шпиндлешанкс өзінің жерлерін қайтарып алуға сәтсіз тырысты. Бір жылдан кейін Владислав Рацибордағы жер аударылып қайтыс болды. Владиславтың өсиеті бойынша Генрих Ылғалды Краков пен Ұлы Польшаның мұрагері аталды. 1231 жылы Грифичтер әулетінің қолдауымен Генрих Сандомир билігін алды, Гримслава (кіндік әулетінің болашағынан қорқып) регенттіктің өкілеттіктерін тапсырды. 1231-1232 жылдары Генрих Кіші Польша үшін Конрадқа қарсы күресті; 1232 жылдың күзіне қарай Генрих Кіші Польшаны толық бақылауға алды, ал Конрад тек Сиерадз-Ленчицаны сақтап қалды.

Конрад I Мазовийдің тұтқындауы

1233 жылы Мазовияның Конрад I Гримславаны және оның ұлын тұтқынға алып, жеке өзі ұрып-соғып, тонады, дейді папа Григорий IX-ның бұйрығы. Болеслав V және оның анасы алдымен Черскте, содан кейін Сиецеховта тұтқындалды. Жесір герцогиняға жасалған қорлықтар онда да жалғасты, соның ішінде Конрад I оған бетінен шапалақ соқты. Генрих Бородалы тұтқынға түскен ханзада мен оның анасын құтқаруға бел буды; көп ұзамай Болеслав пен Гримслава Краков воеводасы Клемент Рушча және түрмешілерді басқаратын Миколай Галлдың көмегімен Сиецехов монастырінен қашып құтылуға қол жеткізді. Клемент пен Миколай екеуі де күзетшілерге пара берді, күзетшілер ішіп-жем болып, түрмеден жасырын шыққан тұтқындарға назар аудармады. Ян Длугош оқиғаны былайша сипаттады:

In 1233 Konrad I of Masovia captured Grzymisława and her son after personally robbing and beating them, according to a bull of Pope Gregory IX. Bolesław V and his mother were imprisoned firstly in Czersk and then in Sieciechów. The humiliations to the dowager duchess continued there, including a slap in the face by Konrad I.

Henry the Bearded decided to rescue the imprisoned prince and his mother; shortly thereafter Bolesław and Grzymisława managed to escape from the monastery of Sieciechów with the help of Kraków voivode Klement of Ruszcza and Mikołaj Gall, who was in charge of the prisoners. Both Klement and Mikołaj bribed the guards, who were busy drinking, and did not pay attention to the prisoners, who left the monastery in disguise. Jan Długosz described the events as follows:

When one night the guards after drink and feast forgot their duties, abandoned their posts and quietly during the night Duke Bolesław and his mother secretly left the monastery. For safety reasons, Henry the Bearded hid Bolesław and his mother in the fortress of Skała near the valley of the Prądnik river. Then, on behalf of her son, Grzymisława renounced his rights over Kraków to Henry. In 1234 a war between Henry and Konrad for Lesser Poland broke out. Thanks to Archbishop Pełka, the Treaty of Luchani was signed in August of that year, under which Bolesław received Sandomierz and gave several castles to Henry. In June 1235, Pope Gregory IX approved the Treaty of Luchani; however, shortly afterwards Konrad invaded Sandomierz, and as a result of this invasion Bolesław lost the district of Radom. Henry the Bearded died in 1238, and his son Henry the Pious succeeded him. Like his father, he took the regency of Bolesław and his Duchy of Sandomierz. In 1239 in Wojnicz, the 13 year old Bolesław met his bride, the 15 year old Kinga (also known as Kunigunda), daughter of King Béla IV of Hungary. The wedding was celebrated shortly thereafter. Kinga spent her first years in Sandomierz with her mother in law. On 9 July of that year, a meeting also took place in Przedbórz between Bolesław and Konrad, at which the Masovian ruler agreed to renounce his claims over Sandomierz. It was at this point that Bolesław began his personal government.

Бір түні күзетшілер ішіп-тойлағаннан кейін өздерінің міндеттерін ұмытып, бекеттерін тастап, герцог Болеслав пен оның анасы түнде жасырын түрде монастырдан шығып кетті. Қауіпсіздік үшін Генрих Бородалы Болеслав пен оның анасын Прадник өзенінің жанындағы Скала бекінісіне жасырды. Содан кейін Гримслава ұлының атынан Генрихке Краковқа қатысты құқықтарынан бас тартты. 1234 жылы Генрих пен Конрад арасында Кіші Польша үшін соғыс басталды. Архиепископ Пельканың арқасында сол жылдың тамызында Лучани шартына қол қойылды, оған сәйкес Болеслав Сандомирді алды және Генрихке бірнеше қамалдарды берді. 1235 жылдың маусым айында папа Григорий IX Лучани шартын бекітті; алайда, көп ұзамай Конрад Сандомирге шабуыл жасады, нәтижесінде Болеслав Радом аймағын жоғалтты. Генрих Бородалы 1238 жылы қайтыс болды, оның орнын ұлы Генрих Тақулы иеленді. Әкесі сияқты, ол Болеславтың регентігін және Сандомир герцогтығын қабылдады. 1239 жылы Войничте 13 жасар Болеслав өзінің болашақ әйелі, 15 жасар Кингамен (Куньгунда деп те аталады), Венгрия королі Бела IV-нің қызымен кездесті. Үйлену тойы көп ұзамай өтті. Кинга алғашқы жылдарын Сандомирде қайын анасымен бірге өткізді. Сол жылдың 9 шілдесінде Болеслав пен Конрад Пшедборзда кездесті, онда Мазовия билеушісі Сандомирге қатысты талаптарынан бас тартуға келісті. Осы кезде Болеслав жеке өзі билік жүргізуді бастады.

Краковтың құлауы

1241 жылы Польшаға алғашқы моңғол шапқыншылығы болды. Қаңтар айында моңғолдар Люблин мен Завихост қалаларын жаулап алды. Болеслав анасы мен әйелімен бірге Венгрияға қашып кетті, оның әпкесі Саломея, венгр князі Коломанның әйелі, олармен бірге болды, соның салдарынан ол өзінің жерлерін басшылықсыз қалдырды. 13 ақпанда моңғолдар Сандомиржді жаулап алып, өртеп жіберді, ал 11 наурызда Хмильник шайқасына қатысудан бас тартты. Бір айдан кейін, 9 сәуірде Легница шайқасы болды, онда жоғары князь Генрих II ғибадаттанушы басқарған әскер жеңілді, ал князьтың өзі қаза тапты. Екі күннен кейін (11 сәуір) Сажо өзені шайқасында венгр әскерінің жеңілісінен кейін, онда князь Коломан ауыр жарақат алып, көп ұзамай қайтыс болды, Болеслав V және оның отбасы (Саломея, енді жесір болған) Моравияға қашып, кейін Польшаға оралды. Генрих ғибадаттанушы қайтыс болғаннан кейін, оның үлкен ұлы Болеслав Шашыраған бас князь атағын алды; алайда ол Краковқа келмеді, өйткені үкіметті оның атынан Клемент Рущский жүзеге асырды. Конрад I Мазовия осы мүмкіндікті пайдаланып, 1241 жылдың 10 шілдесінде Краковқа кірді. Бірнеше айдан кейін Рущскийдің Клементі басқарған Скала бекінісі капитуляциялады. Конрадтың сәттіліктеріне қарамастан, ол жергілікті ақсүйектердің қолдауын ала алмады, олар Конрадтың жалдамалы әскерлерінің (Тевтон орденінің) құрбандары болды, олар 1243 жылы Болеслав Ықылас билеуші етіп тағайындады. Сол жылдың 25 мамырында Суходолы шайқасы болды, онда Кіші Польша және венгр (сармат) әскерлері, Клемент Рущскийдің басшылығымен, Конрадтың Мазовия әскерлерін жеңді. Осы жеңісімен Болеслав Ықылас Краков үкіметін қайтадан иеленді. Ол 17 жасында Польшаның бас князі болды, алайда анасы қайтыс болғанға дейін оның күшті ықпалында болды. Кейін сол жылы Конрад Краковты қайтадан басып алуға тырысып, Болеславқа шабуыл жасады, бірақ тағы да жеңілді.

In 1241 the first Mongol invasion of Poland occurred. In January the Mongols took Lublin and Zawichost. Bolesław, with his mother and wife, fled to Hungary at the side of his older sister Salomea, wife of the Hungarian prince Coloman, leaving his lands without his leadership. On 13 February the Mongols conquered and burned Sandomierz, and on 11 March he refused to participate in the Battle of Chmielnik. One month later, on 9 April, the Battle of Legnica took place, in which the army commanded by High Duke Henry II the Pious was defeated, and the duke himself was killed. After the defeat of the Hungarian army at the Battle of the Sajó River two days later (11 April) where Prince Coloman was seriously injured and died shortly after Bolesław V and his family (including Salomea, now a widow) fled to Moravia, and then eventually returned to Poland. After the death of Henry the Pious, his eldest son, Bolesław the Bald, took the title of high duke; however, he did not appear in Kraków, where the government was exercised by Klement of Ruszcza on his behalf. Konrad I of Masovia took this opportunity, and despite the strong resistance of the knights and nobility, he finally entered Kraków on 10 July 1241. A few months later, the fortress of Skała, held by Klement of Ruszcza, capitulated. Despite his success, Konrad failed to gain the support of the local nobility, victims of Konrad's mercenaries (the Teutonic Order) themselves, who in 1243 appointed Bolesław the Chaste as their new ruler. On 25 May of that year the Battle of Suchodoły took place, in which the Lesser Poland and Hungarian (Sarmatian) troops, under the command of Klemens of Ruszcza, defeated the Masovian troops of Konrad. With this victory, Bolesław the Chaste regained the government over Kraków. Now at the age of 17, he was the high duke of Poland; however, he remained under the strong influence of his mother until her death. Later that year, Konrad tried to regain the control over Kraków and attacked Bolesław, but was again defeated.

Конрадпен күрес

Конрад I Мазовия өзінің өліміне дейін жоғары герцог болу және Краковты билеу арманының орындалуына ұмтылды. 1246 жылы ұлы Казимирмен бірге, литва және Ополе әскерлерінің қолдауымен, Кіші Польшаға тағы бір шабуыл жасады. Зарышов шайқасында Болеславтың әскері жеңілді. Краков герцогы Леловты жоғалтты, бірақ Краков пен Сандомир қарсылық көрсетуге мүкіндік алды. Соғысқа қаражаттың жетіспеуі Болеславты әйелі Кинганың мүлкін алуға мәжбүр етті, ол 1257 жылдың 2 наурызында Новый Корчинде өткен кездесуде, Стари Сач округін алған кезде ғана төленді. 1246 жылдың күзінде Болеслав Леловты қайта басып алып, даудың соңғы шешімі қабылданды. Конрад 1247 жылдың 31 тамызында қайтыс болды, бірақ оның ұлы Казимир күресін жалғастырды. 1254-1255 жылдары Болеслав ағасы Казимир тұтқындаған Мазовияның I Семовиті мен оның әйелі Переяславаның босатылуын сұрады. Олар ұзақ келіссөздерден кейін 1255 жылдың көктемінде босатылды. 1258 жылы Болеслав Иманды Казимир мен оның одақтасы Святополк (Свантополк) II-ге қарсы Луд кастеляны үшін ұзақ және қиратушы соғыс бастады. Болеслав Иманды Куявия герцогына қарсы Ұлы Польша коалициясына қосылды. 1259 жылдың 29 қыркүйегі мен 6 қазаны аралығында Болеслав Иманды, Болеслав Имандымен бірге Куявыны тонады. 1259 жылдың 29 қарашасында бейбіт келісімге қол қойылды. 1260 жылы Казимир I Лелов бекінісін басып алды. 12 желтоқсанда Пдборцте өткен кездесуде Болеслав Иманды Казимир мен Семовит арасындағы дауды шешті, ол өзара келісіммен аяқталды.

Венгриямен ынтымақтастық

Болеслав Таза және Болеслав Пейс екеуі де Венгрия Корольдігінің одақтастары болды. Олардың мажарлармен байланысы, әдетте, отбасылық қарым-қатынастарынан туындаған, себебі олардың екі әйелі де король Бела IV-тің қыздары болған және олардың көптеген поляк және мажар рыцарлары сарматтардың – Иазыгтер, Сирактер және Сербойлардың ұрпақтары еді. 1245 жылы екі билеуші де Галич тағына венгрлік үміткер Ростислав Михайловичтің жорылын қолдады. 17 тамызда Ярослав шайқасы болды, онда поляк және венгр әскерлері жеңілді. Соңында Ленчицада бейбіт келісімге қол қойылды. 1253 жылдың маусым және шілде айларында Польша-Ресейлік әскерлер, соның ішінде Болеслав Тазаның әскері, Богемия королі Оттокар II билігіндегі Винделикияға (Австрия) жасалған венгр жорығын қолдау үшін Моравияға асықты. Соғыс Польша-Ресейлік әскері бірнеше ауылды тоналағанмен, ешқандай келісімге қол жеткізілмеді. Қақтығыс келісіммен аяқталды; осы кезде Оттокар (Краков епископы Павелдің көмегімен) Болеславты өз жағына тартуға тырысты. 1260 жылы Венгрия мен Богемия арасында тағы да қақтығыс болды, осы кезде венгр князі Стефан Каринтия герцогтығына қарақшылық шабуыл ұйымдастырды. 1260 жылдың маусым және шілде айларында Болеслав, Лешек Қарамен бірге, венгрлерге Богемияға қарсы күресте әскерлерімен көмектесті. 12 шілдеде Крессенбрунн шайқасы болды, ол венгр әскерінің жеңілісімен аяқталды. 1262 жылдың 29 қаңтарында Ивановицеде өткен кездесуде Болеслав Таза, Генрих Ақпен болған қақтығысында Болеславқа әскери қолдау көрсетуге уәде берді, ал Генрих Богемия Корольдігінің жақтасы болған еді. 7 маусымда Данковта екінші кездесу өтті, онда Генрихпен бейбіт келіссөздер жүргізілді. Осы мүмкіндікті пайдаланып, Владзислав Опольский Богемия королі, Болеслав Таза және Болеслав Пейспен төрттік одақ құруға сәтін сынады, бірақ ол сәтсіз аяқталды. Король Бела IV ұлы Стефанмен қақтығысқа түсіп, Венгрияда азаматтық соғыс тудырды. 1266 жылдың наурыз айында Болеслав және оның әйелі Кинга Будада кездесу ұйымдастырды, онда Стефан әкесі Оттокар II, Болеслав Таза, Лешек Қара және Болеслав Пейспен бейбіт қарым-қатынас орнатуға міндеттенді. 1270 жылы Венгрияның жаңа королі Стефан V Краковта Болеслав Тазаға барып, мәңгілік бейбітшілікке қол қойды. Сол жылы Стефан V Бабенберг мұрасы үшін Богемияға қарсы соғысты қайта бастады, ол Венгрияның жеңілісімен аяқталды. 1271 жылы Болеслав, Рурикід князьдерінің көмегімен, Вроцлав герцогтығына жорық ұйымдастырды, себебі Генрих Ақ Богемияның одақтасы болған еді. 1272 жылдың 6 тамызында король Стефан V қайтыс болды, содан кейін Болеслав Таза мен Венгрия Корольдігі арасындағы одақ толығымен үзілді. 1277 жылы Болеслав ақыры Опавада Богемиямен бейбіт келісімге келді. Венгрияның жаңа королі, кәмілетке толмаған Ладислав IV тұсында, Болеслав Богемия Корольдігінің одақтасы болды; алайда, Оттокар мен Германия королі Рудольф I арасындағы қақтығыс кезінде ол венгр жағын таңдады. 1278 жылдың 26 тамызында Болеслав Марчфельдтегі шешуші шайқаста болды, онда Оттокар жеңіліп, қаза тапты.

Bolesław the Chaste and Bolesław the Pious were both allies of the Kingdom of Hungary. Their links with the Hungarians probably resulted from their family relationships, as both of their wives were daughters of King Béla IV and most of their Polish and Hungarian knights were descendants of the Sarmatian Iazyges, Siraces and Serboi. In 1245 both rulers supported the expedition of Rostislav Mikhailovich, who was the Hungarian candidate for the throne of Halych. On 17 August the Battle of Jarosław took place, where the Polish and Hungarian troops were defeated. Finally, a peace treaty was signed at Łęczyca. In June and July 1253 Polish Russian forces, including the army of Bolesław the Chaste, rushed to Moravia in support of the Hungarian expedition to Vindelicia (Austria), which was under the rule of King Ottokar II of Bohemia. The war failed to achieve a settlement, despite the Polish Russian army looting several villages. The conflict ended with a treaty; at this time, Ottokar (with the help of Bishop Paweł of Kraków) tried to persuade Bolesław the Chaste to join at his side. In 1260 another conflict erupted between Hungary and Bohemia, when the Hungarian prince Stephen organized a marauding expedition to the Duchy of Carinthia. From June to July 1260 Bolesław, with Leszek the Black, helped the Hungarians with troops in their fight against Bohemia. On 12 July the Battle of Kressenbrunn took place, which ended with the defeat of the Hungarian army. On 29 January 1262 during a meeting at Iwanowice, Bolesław the Chaste promised to give military support to Bolesław the Pious in his conflict with Henry the White, who was a supporter of the Kingdom of Bohemia. On 7 June a second meeting took place at Danków, where peace negotiations with Henry took place. At this opportunity, Władysław Opolski tried unsuccessfully to make a quadruple alliance with the Bohemian king, Bolesław the Chaste, and Bolesław the Pious. King Béla IV came into conflict with his son Stephen, which caused a civil war in Hungary. In March 1266 Bolesław and his wife Kinga arranged a meeting at Buda, at which Stephen was committed to maintain peaceful relations with his father, Ottokar II, Bolesław the Chaste, Leszek the Black, and Bolesław the Pious. In 1270 the new King Stephen V of Hungary visited Bolesław the Chaste in Kraków, where they signed an eternal peace. In the same year, Stephen V renewed the war against Bohemia for the Babenberg inheritance, which ended in the defeat of Hungary. In 1271 Bolesław, with the help of Rurikid princes, organized an expedition to the Duchy of Wrocław, because Henry the White was an ally of Bohemia. King Stephen V died on 6 August 1272, and after this the alliance between Bolesław the Chaste and the Kingdom of Hungary was completely broken. In 1277 Bolesław finally made a peace treaty with Bohemia at Opava. With the new king of Hungary, Ladislaus IV, a minor, Bolesław became an ally of the Kingdom of Bohemia; however, during the conflict between Ottokar and King Rudolph I of Germany, he opted for the Hungarian side. On 26 August 1278 Bolesław was present in the decisive Battle on the Marchfeld, where Ottokar was defeated and killed.

Йотвингтердің христиандыққа айналуы

Болеславтың сыртқы саясатының мақсаттарының бірі – йотвингтерді христиан дініне өткізу еді. 1248-1249 жылдары ол Сиемуит I-нің қолдауымен оларға қарсы жорық ұйымдастырды. Бірақ, бұл жорық сәтсіз аяқталды. 1256-1264 жылдары йотвингтер Кіші Польшаға шапқы шапты және олжалады. 1264 жылдың көктемінде Болеслав оларға қарсы қарсы шабуыл ұйымдастырды, ол Краков-Сандомир әскерлерінің жеңісімен және йотвинг князі Коматаның қазасымен аяқталды. Осы тайпаны христиан дініне өткізу үшін Болеслав Кіші Польшаның солтүстік-шығыс шекарасында Луковта епископтық құрды. Бұл істе ол әпкесі Саломеяның және 1254 жылы арнайы құжат жариялаған Папа Иннокентий IV-нің қолдауын күтті. Соңында, бұл миссия сәтсіз аяқталды.

Моңғолдардың екінші шабуылы

Галиция князі Даниил, Богемия патшалығымен болған қақтығыста Венгрияның одақтасы болды. 1253 жылы Богемиямен соғыстан кейін Болеслав пен Даниилдің қарым-қатынасы жақсы болды. Даниил Краковқа сапар шегіп, оны тәждіре алғысы келген папаның өкілі Опизомен кездесті. Тәждіру рәсімі ақырында Буг өзенінің жанындағы Дрохичин қаласында өтті. Болеслав және оның әпкесі Саломея осы оқиғаны қолдады, себебі олар Даниил мен оның княздығының латын дінін қабылдауын қалады. Польшаға екінші моңғол шапқыншылығы бұл жоспарларды қиратты. 1259 жылдың қараша айында моңғолдар мен русь әскерлері Сандомирж, Люблин және Краков қалаларына шапқындап, оларды қиратты; Болеслав Венгрияға немесе Лешек Қара билеген Сиерадз қаласына қашты. 1260 жылдың ақпан айында моңғолдар Кіші Польшаны тастап кетті, ал Болеслав өз жеріне қайтып келді. Осы кезде оның Даниил Галицкиймен қарым-қатынасы жақсарды; 1262 жылы олар Тарнавада шартқа қол қойды. 1265 жылы Даниил қайтыс болғаннан кейін литва-русь әскері Кіші Польшаның Скаришев, Тарчек және Вислица аймақтарына басып кіріп, оларды жойды. 1265–66 жылдары Болеслав Даниилдің ұлы Шварн мен ағасы Василько Романовичке қарсы күресті, олар литвалықтарға Кіші Польшаға шабуыл жасауға көмектесті. 1266 жылдың 19 маусымында Шварн Врота шайқасында жеңілді. 1266 жылы Болеслав Йотвингке жасаған жорықтарын тоқтатқанда, қақтығыс аяқталды. 1273 жылдың шілдесінде литвалықтар Люблинге басып кірді. Жаза ретінде Лешек Қара сол жылдың желтоқсан айында Йотвингке экспедиция ұйымдастырды. 1278 жылы литвалықтар тағы да Люблинге шапқындады және олар Лешек әскерімен Луков шайқасында соқтығысты.

Қара Лескекті асырап алу

Болеслав пен оның әйелі Кинга тазалық сақтауға серт бергендіктен, олардың балалары болмады. 1265 жылы Болеслав Лешек Қараны мұрагер ретінде қабылдады. 1273 жылы Владислав Опольский Лешекты асырап алуды қабылдамағандықтан Краковқа әскери жорық ұйымдастырды. 4 маусымда Богучин Малы шайқасы болды, онда Ополе-Рациборз әскері жеңілді. Қазан айының соңында Болеслав Ополе-Рациборзға қарсы жауапты жорық жасады; алайда, күштер тек герцогтіктің белгілі бір аймақтарын қиратумен шектелді. 1274 жылы Владислав пен Болеслав V Таза Краков тағына талаптарынан бас тартып, бейбіт келісімге келді.

Ішкі саясат

Болеслав V қала құрылысына ерекше көңіл бөлді. 1253 жылдың 27 ақпанында Бохня қаласына жеңілдіктер берді. 1257 жылдың 5 маусымында Пиньчув маңындағы Копернияда өткен жиын барысында ол Краков округіне Магдебург құқығын, ал бір жылдан кейін Новы-Корчин қаласына да осы құқықты берді. 1264 жылы Скарышев қаласы да құқық алды, ал 1271 жылы Краковта өткен жиында Женджейув қаласы да құқыққа ие болды. Неміс үлгісіндегі заңның енгізілуі, моңғол шапқындығынан халықтың 75%-ға дейін қырылуына қарамастан, княздықта қарқынды экономикалық дамуға алып келді. Сонымен қатар, Бохня мен Величка тұз кеніштерінің басқару реформасы да ерекше атап өтілді. 1251 жылы Бохняда галит кендері табылды; осыған дейін онда тек тұзды су ғана кездесетін. Болеслав V округті тұз өндіруге ынталандырды, ол тұрақты табыс көзіне айналды. Болеслав билік еткен кезеңде шіркеуге, әсіресе Краков епископтығына ерекше қамқорлық жасады. 1245 жылы Болеславтың әпкесі Саломеяның күш-жігерінің арқасында Завихост қаласында Кедей Кларалар монастыры құрылды. 1252 жылдың 28 тамызында Оглендовта өткен жиында герцог пен оның анасы Гримислава епископтыққа иммунитет берді, бұл жергілікті дін қызметкерлеріне экономикалық және сот мәселелерінде үлкен тәуелсіздік кепілдігін берді. 1253 жылдың 17 қыркүйегінде Болеслав пен Краков епископының бірлескен күш-жігерінің нәтижесінде Папа Иннокентий IV Щепанувтың Станиславын (Станиславты) қасиетті деп жариялады. 1254 жылдың 8 мамырында Краковта қасиетті Станиславты құрметтеу үшін мерекелік шаралар өтті, оның ішінде Пиаст княздарының кездесуі де болды. 18 маусымда Хроберзде тағы бір жиын өтті, онда Болеслав Оглендовта Краков епископтығына берілген жеңілдіктерді растады. 1257 жылы Ленчицада синод өтті, онда епископты ұрлаған кез келген билеуші автоматты түрде қауымнан шығарылып, оның иеліктеріне тыйым салынатыны белгіленді. 1258 жылдың 11-12 маусымында Сандомирде жиын өтті, онда Болеслав Кіші Польшадағы шіркеу үшін қосымша жеңілдіктерді бекітті. Болеслав V пен оның әйелі Кинганың шақыруымен францискан монахтары 1258 жылы Краковқа келді.

Bolesław V paid particular attention to urban development. On 27 February 1253 he granted privileges to the city of Bochnia. On 5 June 1257 during a meeting at Kopernia near Pińczów, he granted the Magdeburg rights to the district of Kraków, and a year later to the city of Nowy Korczyn. In 1264, the city of Skaryszew also received the rights, and in 1271 during a meeting at Kraków, the city of Jędrzejów also obtained the rights. The implementation of the German styled law led to the rapid economic development in the principality, which experienced losses, up to 75% in population alone, due to Mongol raids. In addition, the reform in the administration of the salt mines of Bochnia and Wieliczka was noteworthy. In 1251 deposits of halite were discovered in Bochnia; previously, only brine had been found there. Bolesław V prompted the district to mine the salt, which became a source of regular income. During his reign, Bolesław took special care of the church, and above all, to the Bishopric of Kraków. In 1245, thanks to the efforts of Bolesław's sister Salomea, a Poor Clare monastery was founded in Zawichost. On 28 August 1252 during a meeting at Oględów, the Duke and his mother Grzymisława granted an immunity privilege to the Bishopric, which guaranteed to the local clergy greater autonomy in economic and judicial matters. On 17 September 1253, thanks to the joint efforts of Bolesław and the bishop of Kraków, Pope Innocent IV canonized Stanisław (Stanislaus) of Szczepanów. On 8 May 1254 celebrations were held in Kraków to honour Saint Stanislaus, including a meeting of the Piast princes. On 18 June another meeting took place at Chroberz, where Bolesław confirmed the privileges granted to the Bishopric of Kraków at Oględów. In 1257 a synod was held in Łęczyca, where it was established that any ruler who kidnapped a bishop would be automatically excommunicated, and his domains placed under the interdict. Between 11–12 June 1258 a meeting was held at Sandomierz, at which Bolesław approved further privileges for the Church in Lesser Poland. At the invitation of Bolesław V and his wife Kinga, the Franciscans came to Kraków around 1258.

Өлім

Болеслав 7 желтоқсан 1279 жылы қайтыс болды. Ян Длугош оқиғаны былай деп жазды: Ол өзінің ғана емес, көрші елдердің де қайғысын келтірді, себебі ол кішіпейілділік пен салтанаттылық танытты. Оның жерлеу рәсімі үш күннен кейін, 10 желтоқсанда өтті. Ол Краковтағы Ассиздік Франциск шіркеуіне жерленді. Шіркеуде «Anno Domini MCCLXX obiit ilustrissimus princeps et dnus, Vladislaus dictus pius dux Cracov» деген жазуы бар қабір тасы орналасқан. Казимеж Стрончинский бұл қабір тасын жалған деп айтты, бірақ замандас көздер Болеславтың денесі шіркеуге қойылғанын куәландырғандықтан, бұл туралы ешқандай дау туындамайды. Әйелі Кинга күйеуі қайтыс болғаннан кейін Стари-Сатчтағы Кедей Кларалар монастырына кірді. Бұрынғы келісім бойынша Лешек II Қара Краков және Сандомиржді мұраға алды.

Ғибадатхананың іргетастары

1263 жылы Болеслав Краков қаласында Марк Евангелистіге арналған шіркеу салды (pl: Kościół św. Marka w Krakowie), ол готика стилінде тұрғызылған.