Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Варигейт порфириясы, сонымен қатар басқа да бірнеше атаулармен белгілі, аутосомалық доминантты порфирия болып табылады, және ол теріге әсер ететін симптомдармен қатар, жедел (ауыр, бірақ көбінесе ұзаққа созылмайтын) симптомдарға да алып келуі мүмкін. Бұл ауру гемогенерациясының жетінші қадамына жауапты ферменттің жеткіліксіз деңгейінен туындайды. Гемо – организмнің барлық органдары үшін өте маңызды молекула. Ол гемоглобиннің құрамына кіреді, гемоглобин қанда оттегін тасымалдайды.
Variegate porphyria, also known by several other names, is an autosomal dominant porphyria that can have acute (severe but usually not long lasting) symptoms along with symptoms that affect the skin. The disorder results from low levels of the enzyme responsible for the seventh step in heme production. Heme is a vital molecule for all of the body's organs. It is a component of hemoglobin, the molecule that carries oxygen in the blood.
Белгілері мен симптомдары
Симптомдар пайда болған кезде олар жедел шабуылдарды (жетістіксіз порфирияға ұқсас) немесе тері зақымдануын қамтиды. Жедел шабуылдар көбінесе ересек жаста басталады және іш ауруы, құсу, диарея және іш қатуға себеп болады. Шабуыл кезінде адам бұлшықет әлсіздігін, ұстамаларды және алаңдаушылық, галлюцинациялар сияқты психикалық өзгерістерді бастан өткеруі мүмкін. Бұл белгілер мен симптомдар генетикалық емес факторлармен, мысалы, белгілі бір дәрілер, диета немесе ашаралау, кейбір гормондар және стресспен байланысты. Вариегат порфириясы бар кейбір адамдардың терісі күн сәулесіне өте сезімтал (фотосезімтал) болады. Күнге ұшыраған теріде ауыр көпіршіктер, жарақаттар, пигментация өзгерісі және шаш өсуінің жоғарылауы дамиды. Күнге ұшыраған тері нәзік болып, оңай зақымданады. Сирек жағдайларда, вариегат порфириясының белгілері мен симптомдары нәрестелік немесе ерте балалық шақта басталуы мүмкін. Мұндай жағдайларда белгілер мен симптомдар көбінесе кейінірек өмірде басталатындарына қарағанда ауыррақ болады.
When symptoms occur, they can include acute attacks (similar to acute intermittent porphyria) or skin damage. Acute attacks usually begin in adulthood and cause abdominal pain, vomiting, diarrhoea and constipation. During an attack, a person may also experience muscle weakness, seizures, and mental changes such as anxiety and hallucinations. These signs and symptoms are triggered by nongenetic factors such as certain drugs, dieting or fasting, certain hormones and stress. Some people with variegate porphyria have skin that is overly sensitive to sunlight (photosensitive). Areas of skin exposed to the sun develop severe blistering, scarring, changes in pigmentation, and increased hair growth. Exposed skin becomes fragile and is easily damaged. Rarely, the signs and symptoms of variegate porphyria can begin in infancy or early childhood. In such cases, the signs and symptoms are usually more severe than those starting later in life.
Генетика
PPOX геніндегі мутациялар әртүрлі порфирияны тудырады. PPOX гені мембранаға байланысқан митохондриялық ферментті, яғни протопорфироген оксидазаны синтездейді, ол гем өндірісіне әкелетін химиялық процестің маңызды бөлігі болып табылады. Әртүрлі порфириямен ауыратын көптеген адамдарда бұл ферменттің активтілігі 50 пайызға төмендейді. Ауыр жағдайларда, егер ауру өмірдің басында басталатын болса, ферменттің активтілігі дерлік толығымен жоғалады. Генетикалық емес факторлар, мысалы, кейбір дәрілер, стресс және жоғарыда аталғандар гемаға және гем жасауға қажетті ферменттерге деген қажеттілікті арттыра алады. Бұл қажеттіліктің артуы және протопорфироген оксидазаның активтілігінің төмендеуі гем өндірісін бұзады және процестің қосалқы өнімдерінің бауырда жиналуына әкеледі, бұл жедел шабуылды тудырады. Әртүрлі порфирия аутосомалық-доминантты тип бойынша мұраға беріледі, яғни ақаулы ген аутосомада орналасқан, ал зардап шеккен ата-анадан ақаулы геннің бір данасын мұраға алу осы ауруды дамыту үшін жеткілікті. Екі дана ақаулы генді мұраға алу әдетте ауыррақ жағдайларға әкеледі. PPOX генінің жалпы ұзындығы шамамен 8 кб және ол 13 экзоннан тұрады. 1995 жылы ол кДҚ кітапханасынан сәтті клондалды, нәтижесінде фермент 477 нуклеотидтен тұратыны анықталды. Бұрын PPOX генінің адамның 14-шы хромосомасында орналасқаны есілген, бірақ карталау тәжірибелері (FISH) оның 1q23 аймағында екенін көрсетті. Әртүрлі порфирияны күшейтетін қосымша мутация HFE генінің 6p21.3 локусында табылды. 2006 жылы Швейцариядағы 8 науқастың және олардың отбасы мүшелерінің клиникалық, биохимиялық және мутациялық зерттеуі нәтижесінде төрт жаңа PPOX гендік мутация анықталды, олар Швейцария халқына тән деп саналады.
Mutations in the PPOX gene cause variegate porphyria. The PPOX gene makes a membrane bound mitochondrial enzyme called protoporphyrinogen oxidase, which is critical to the chemical process that leads to heme production. The activity of this enzyme is reduced by 50 percent in most people with variegate porphyria. In severe cases that begin early in life, the enzyme is almost completely inactive. Nongenetic factors such as certain drugs, stress, and others listed above can increase the demand for heme and the enzymes required to make heme. The combination of this increased demand and reduced activity of protoporphyrinogen oxidase disrupts heme production and allows byproducts of the process to accumulate in the liver, triggering an acute attack. Variegate porphyria is inherited in an autosomal dominant pattern, which means the defective gene is located on an autosome, and inheriting one copy of the defective gene from an affected parent is sufficient to cause the disorder. More severe cases result from inheriting two copies of the defective gene. The entire PPOX gene has about 8kb with 13 exon sequences. It was successfully cloned from a cDNA library in 1995 revealing that, after processing, it is 477 nucleotides long. It has previously been thought that the PPOX gene was located on human chromosome 14, however mapping experiments (FISH) have shown that it is near 1q23. An additional aggravating mutation affecting variegate porphyria can be found at 6p21.3 on the HFE gene. A 2006 clinical, biochemical and mutational study of eight Swiss variegate porphyria patients and their families found four novel PPOX gene mutations believed to be unique to the Swiss population.
Диагностика
Диагноз зәрдегі порфириндердің, ішектегі порфириндердің, плазмадағы порфириндердің (патогномикалық) айқын жоғарылауы және клиникалық тексеру кезінде фотосезімтал тері зақымдануларын табу арқылы қойылады.
Diagnosis is by finding raised urine porphyrins, raised faecal porphyrins, markedly raised plasma porphyrins (pathognomic) and finding photosensitive cutaneous lesions on clinical examination.
Емдеу
Бұл жағдайды емдеу үшін бауыр трансплантациясы жасалды.
Liver transplant has been used in the treatment of this condition.
Эпидемиология
Оңтүстік Африкада түрлі-түрлі порфирияның кездесу жиілігі шамамен 300 адамның бірінде байқалады. Финляндияда бұл көрсеткіш шамамен 75 000 адамға 1 адамды құрайды. Аргентина, Швеция және Австралияда да кездеседі.
In South Africa, the prevalence of variegate porphyria is approximately 1 in 300. In Finland, the prevalence is approximately 1 in 75,000. It is also found in Argentina, Sweden, and Australia.