Кіріспе

Грек мифологиясындағы Зевстің асыраушы анасы – мифологиялық тұлға.

Грек мифологиясында Амальтея немесе Амальтея (Ежелгі грекше: Ἀμάλθεια) – Зевстің ең көп айтылатын асыраушы анасы.

Этимология

Амалтея есімі грек тілінде «жайлы құдай» дегенді білдіреді, бұл ертедегі күтім көрсететін құдай немесе бойжеткен құдайдың болғанын көрсетеді. Гректер, біздің мифтерімізге таныс, оны Критке орналасқан деп білген, онда минойлықтар оны «Дикте» атауының бір түрі деп атаған болуы мүмкін.

Мифология

Амальтеяға қатысты түрлі дәстүрлер бар. Амалтея кейде Криттегі Айгайон тауындағы ("Ешкі тауы") үңгірде нәресте құдайды емізген ешкі ретінде, кейде белгісіз тегі бар (Океанның қызы, Гелиос, Гемоний немесе Лактацийге сәйкес Мелисей) нимфаны күтіп жүрген ешкі ретінде бейнеленеді. Ол оны ешкінің сүтімен өсірді. Көптеген және белгісіз мифологиялық ата-аналардың болуы, әртүрлі жергілікті дәстүрлері бар құдайға көптеген мәдениеттерде кеңінен табынуды көрсетеді. Мифологиялық анықтамалықтарда кездесетін Адрастея, Иде, Ида тауының нимфасы немесе Адамнатея сияқты басқа да есімдер – Амальтеяның басқаша атауы ғана. Гесиодтың «Теогониясында» айтылғандай, Кронос туғаннан кейін барлық балаларын бірден жұтып қойған. Зевстің анасы, ана құдай Рея, өзінің ағасы әрі күйеуі Кроносты алдап, Зевстің орнына орамалға оралған тас берді. Оның орнына нәресте Зевсті Криттегі таудың үңгірінде емдеу үшін Адамнатеяға тапсырды, сондықтан Адамнатея Амальтеяның тағы бір атауы екені анық. Көптеген әдебиеттерде грек дәстүрі бойынша, Кронос нәрестенің жылағанын естімеу үшін Амальтея үңгірдің айналасына Куреттер мен Корибанттарды жинап, билеуге, айқайлауға және қалқандарына найзаларын соғуға шақырды.

Эгида

Амалтеяның терісі, не оның өлген кезде Зевс құрметіне алған ешкісінің терісі, кейбір аңыз бойынша қорғаушы эгидаға айналды.

Жұлдыздардың арасында

Амалтея жұлдыздардың арасында Капра шоқжұлдызы ретінде орналасты. Бұл шоқжұлдыздар тобы Аурага ат жүргізушісінің қолында (ôlenê) Капелланы қоршап тұр. Капра сөзі "ешкі" дегенді білдіреді, ал Капелла жұлдызының аты "кішкентай ешкі" деген мағынаны білдіреді. Бірақ кейбір заманауи оқырмандар оны Зодиак белгісіндегі еркек теңіз ешкісі – Козерогпен шатастырады, олардың Амалтеямен ешқандай қатысы жоқ, грек немесе латын әдебиеттерінде де, ритуалдарда немесе жазбаларда да оларды байланыстыратын ешқандай нәрсе жоқ. Гигин осы жұлдыздарға айналу оқиғасын "Поэтикалық астрономияда" Аврига, ат жүргізуші туралы айта келіп, былай сипаттайды: Пармениск Критте Мелисей патша болған, ал оның қыздарына Юпитерді емізу үшін әкелген дейді. Оларда сүт болмағандықтан, оларға Амалтея есімді ешкі әкелді, оның Юпитерді өсіргені айтылады. Ол көбінесе егіздер туады, ал Юпитерді емізуге әкелгенде, бір жұп ешкі туған екен. Сондықтан анасының мейірімділігінің арқасында, оның балалары да жұлдыздардың арасына орналасты. Тенедостың Клеостраты осы ешкілерді жұлдыздар арасында бірінші болып көрсеткен делінеді. Бірақ Мусей Юпитерді Темида мен нимфа Амалтея емізгенін, ал оны анасы Опс бергенін айтады. Амалтеяның өзі Юпитерді емізген белгілі бір ешкіні үйретіп алған екен.