Кіріспе

Иранның көне қаласы Тус (توس) – Иранның Разави Хорасан провинциясында, Машхад қаласының жанында орналасқан көне қала. Ежелгі гректер оны Сусия (Σούσια) деп білген. Ол сонымен қатар Туса деп те аталған. Тус төрт қаладан тұрды: Табран, Радакан, Ноан және Тероид. Бүгінгі күні тек Тус деп аталатын бұл аймақ, бесінші ғасырда бүкіл аймақтағы ең ірі қала болып табылды.

Тарих

Аңыз бойынша, Новзардың ұлы Тус Хорасан провинциясында, қазіргі Машхад қаласының жанында Тус қаласын құрды. Тус қаласы Парфияның астанасы және зороастризм дініне бірінші болып кірген патша Виштаспаның резиденциясы болған делінеді. Оны б.з.д. 330 жылы Ұлы Александр басып алған. Тус Умайяд халифасы Абд әл-Малик тарапынан жаулап алынып, 747 жылға дейін Умайядтардың билігінде болды. Сол кезде Абу Муслим Хорасанидің қол астындағы адамдары Аббасидтер төңкерісі кезінде Умайядтардың губернаторын жеңіске жеткізді. 809 жылы Аббасид халифасы Харун әл-Рашид Хорасандағы көтерілістерді басуға бағыт алғанда Туста ауырып қайтыс болды. Оның қабірі осы аймақта орналасқан. 1220 жылы Тус моңғол генералы Субутай тарапынан тоналып, бір жылдан кейін Толуи қала тұрғындарының көп бөлігін өлтіріп, Харун әл-Рашидтің қабірін қиратты. Бірнеше онжылдықтардан кейін Тус Куергес билеушісінің басшылығымен қайта жаңартылды.

Фердоуси қабірінің ЮНЕСКО-ға тіркелуі

Фердоуси мазары Иранның мәдени мұра және туризм ұйымында ұлттық тізілімге алынған. Мәдени мұра ұйымы мен Фердоуси қорының ұсынысымен Фердоуси мазарын ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұра тізіміне енгізу жұмыстары жүргізілуде.