Кіріспе
Галлюциногендік жағу майы сиқыршылықпен айналысуда қолданылған.
Ұшу майы – бұл галлюциногендік май, еуропалық сиқыршылықтың кем дегенде ерте заманауи кезеңнен бері сиқыршылар қолданғандығы айтылады. Мұндай препараттардың егжей-тегжейлі рецепттері алғаш рет осы кезеңде жазылып, пайдалануы колониялық Солтүстік Америкаға тарады.
Атауы
Бұл майды көптеген түрлі атаулармен біледі, оның ішінде сиқыршылардың ұшқыш майы, жасыл май, сиқырлы бальзам немесе қасқырға айналу майы. Немец тілінде ол Hexensalbe немесе Flugsalbe деп аталды. Латын тіліндегі атаулары: unguentum sabbati, unguentum pharelis, unguentum populi немесе unguenta somnifera.
Құрамы
Фрэнсис Бэкон ("Лорд Верулам" деп аталады) сиқыршылар майының құрамына "балалардың қабірлерінен қазылған май, кинза шырыны, вольф бане және цинце фольгасы, жақсы ұнталған бидай ұнымен араластырылған" дейді. Францис есебімен байланысты емес, этноботаника саласындағы еңбектерде көрсетілген улы ингредиенттерге белладонна, белладонна гүлі, джимсон, қара белладонна, мандрагора, уран және/немесе вольфсбен кіреді, олардың көпшілігі атропин, гиосциамин және/немесе скополамин қамтиды. Скополамин тері арқылы сіңгенде психотроптық әсер тудыруы мүмкін. Бұл тропан алкалоидтары психоактивті әсерлеріне қарай делиранттар класына жатады.
Белсенді заттардың аса улылығы
Potentilla reptans-ты қоспағанда, ерте заманғы рецепттерде ұшқыш майлардың құрамына жиі кіретін өсімдіктердің көпшілігі өте уытты және оларды жегенде, тағамдық түрлермен шатасу, қылмыстық улану немесе өз-өзіне қол жұмсау салдарынан көптеген адам қаза болған. 1892 жылы жарық көрген «История дес Нойрен Оккультизм» және 1895 жылы жарық көрген «Die Geheimwissenschaften, eine Kulturgeschichte der Esoterik» еңбектерінің авторы, тарихшы, оккультист және теософ Карл Кизеветтер (Майнингеннен) – осындай құрбандардың бірі.
Комадағы дене және аңдарға міну
Олар өздерін белгілі бір майлармен майлап, түнде ауа арқылы алыс елдерге, белгілі бір қара сиқыр жасау үшін көтеріледі. Бірақ мұның ешқайсысы шындық емес, олар олай ойласа да, олардың денесі мерт болғандай сезімсіз, қамшымен соғуға, күйдіруге болатын жағдайға жетеді. Алайда, уақыты келгенде, олардың сезімдері қайта оянады, олар жақсы күйде, көңілді болып, не істегендерін айтады және басқа елдерден жаңалықтар әкеледі. Доминикан шіркеуінің дін қызметкері Бартоломмео Спина 1525 жылы жарық көрген «Сыйқыршылар мен зұлымдық жасаушылар туралы трактат» еңбегінде құс майының күші туралы екі оқиға келтіреді. Біріншісі, оның танысы Бергамолық дәрігер Август де Турренің өмірінен алынған. Август жас кезінде Павияда медицина оқып жүргенде, бір түнде жатақханасына (кілтсіз) келгенде, ешкімнің оны кіргізуге ояу емес екенін байқады. Балконға көтеріліп, терезе арқылы кірген ол бірден оны кіргізуге тиіс қызметші қызды іздеді. Бірақ ол қыздың бөлмесін тексергенде, есінен танып, жерде жатқанын көрді. Ертеңіне ол оған сұрақ қойғанда, қыз тек «сапарда болдым» деп жауап берді. Бартоломмеоның екінші оқиғасы одан да қызықтырақ, сиқыршылардың «ұшуына» қатысты тағы бір жайтты көрсетеді. Бұл Луганолық белгілі бір нотариусқа қатысты. Ол бір күні таңертең әйелін таба алмаған соң, бүкіл үй-жайды аралап, ақыры оны шошқа қорасының бір бұрышында, есінен танып, жалаңаш, кіршіксіз, жыныс мүшесі ашық жатқан күйінде тапты. Нотариус «оның сиқыршы екенін бірден түсінді» (!) және алдымен оны сол жерде-ақ өлтіруді ойлады. Бірақ асығыс әрекеттен бас тартып, оның есі оянғанша күтті, содан кейін оны сұраққа алуға кірісті. Оның ашуынан қорқып, кедей әйел тізе бүгіп, түнде «сапарға шыққандығын» мойындады. Нотариус әйелінің оқиғасына қатысты екі түрлі дерек, бірақ екеуі де Еуропалық сиқыршылықта жиі кездесетін бір тақырыпты ашады. Біріншісі – Прумдық Реджиноның шамамен 906 жылы жазылған «Шіркеу істері мен тәртібі туралы екі кітап» еңбегінде айтылған әйелдер туралы. Олар «шайтандармен азғырылып, Диана, түркілердің құдайы және көптеген әйелдермен бірге түнде белгілі бір жануарларға мініп, үлкен қашықтықтарды үнсіздікте жүзеді» (Canon Episcopi-ге де қараңыз). Екінші дерек шамамен 800 жылдан кейін, 18 ғасырдың басында Норвегиядан келген. Он үш жастағы Сири Йоргенсдаттердің куәлігінше, жеті жасында әжесі оны Блоккула («көк төбе») тау алаңындағы сиқыршылардың жиынына алып кеткен. Әжесі оны шошқа қорасына алып барды, онда мүйізден алынған маймен шошқаны майлады, содан кейін әжесі мен немересі жануарға мініп, қысқа уақытқа ауада ұшып, жиын өтетін тауға жетті.
Dominican churchman Bartolommeo Spina of Pisa gives two accounts of the power of the flying ointment in his Tractatus de strigibus sive maleficis ('Treatise on witches or evildoers') of 1525. The first concerns an incident in the life of his acquaintance Augustus de Turre of Bergamo, a physician. While studying medicine in Pavia as a young man, Augustus returned late one night to his lodgings (without a key) to find no one awake to let him in. Climbing up to a balcony, he was able to enter through a window, and at once sought out the maidservant, who should have been awake to admit him. On checking her room, however, he found her lying unconscious beyond rousing on the floor. The following morning he tried to question her on the matter, but she would only reply that she had been 'on a journey'. Bartolommeo's second account is more suggestive and points toward another element in the witches' 'flights'. It concerns a certain notary of Lugano who, unable to find his wife one morning, searched for her all over their estate and finally discovered her lying deeply unconscious, naked and dirty with her vagina exposed, in a corner of the pigsty. The notary 'immediately understood that she was a witch' (!) and at first wanted to kill her on the spot, but, thinking better of such rashness, waited until she recovered from her stupor, in order to question her. Terrified by his wrath, the poor woman fell to her knees and confessed that during the night she had 'been on a journey'. Light is cast on the tale of the notary's wife by two accounts widely separated in time but revealing a persistent theme in European Witchcraft. The first is that of Regino of Prüm whose De synodalibus causis et disciplinis ecclesiasticis libri duo (circa 906 C. E.) speaks of women who 'seduced by demons insist that they ride at night on certain beasts [italics not original] together with Diana, goddess of the pagans, and a great multitude of women; that they cover great distances in the silence of the deepest night ' (See also Canon Episcopi). The second account dates from some 800 years later, coming from Norway in the early 18th century and is the testimony, at the age of thirteen, of one Siri Jørgensdatter. Siri claimed that when she was seven her grandmother had taken her to the witches' sabbath on the mountain meadow Blockula ('blue hill'): her grandmother led her to a pigsty, where she smeared a sow with some ointment which she took from a horn, whereupon grandmother and granddaughter mounted the animal and, after a short ride through the air, arrived at a building on the Sabbath mountain.
Өтініштегі жыныстық элемент
Бұл галлюцинацияларда көбінесе эротикалық сәт басым болады, сол кезде жас және қарт әйелдер осы сезімдерді сезіну үшін денелерін «сиқыршылардың» майымен сүртеді. Сиқыршылар таяққа май жағып, оған мініп, белгіленген жерге барады немесе қолтық астына және басқа да түкті жерлерге май жағады [курсив түпнұсқа мәтінде жоқ]. Алиса Кительердің шкафынан іздеу кезінде, олар май құбыры табады, ол таяқты майлап, оған отырып, қалың да, жұқа да, қашан және қалай тілек етсе, жүгіріп, шабады екен. Кейбір дереккөздер мұндай майды шырышты қабықтар арқылы жақсы сіңіретінін, ал сүреге мініп отырған әйел сиқыршының дәстүрлі бейнесі еркек мүшесіне ұшқыш май жағуды білдіреді дейді. Жоғарыда келтірілген 1324 жылы Ирландиядағы Хиберно-Норман аристократы Алиса Кительердің сиқыршылыққа қатысты сотының үзіндісі тікелей болмаса да, есірткілік заттарға және жыныстық қатынасқа байланысты түсіндіруге мүкіндік береді. Бұл сондай-ақ осындай тәжірибелердің өте ертедегі есебі, ол ерте заманауи кезеңдегі сиқыршылық соттарынан бірнеше ғасыр бұрын пайда болған. Дама Кительердің қызметшісі Петронилла де Медтің куәлігі, азаптау арқылы алынғандықтан, біршама күмәнді, бірақ ол әйелдің «сиқырлы» дәрілерді дайындаудағы қабілеттерінен ғана емес, сонымен қатар оның жыныстық мінез-құлқынан, соның ішінде кем дегенде бір рет (айыптамалы) демонмен жыныстық қатынасқа түскенінен де хабарлайды. Оссори епископы Ричард де Ледред бастаған инквизицияға сәйкес («онда бес рыцарь және көптеген ақсүйектер болды»), Килкенни қаласында еретикалық сиқыршылар тобы болды, олардың төбесінде Дама Алиса Кительер тұрды және оған қарсы сиқыршылыққа қатысты жеті айып тағылды. Бесінші айып жоғарыда аталған «майланған таяқ» аясында ерекше қызығушылық тудырады:
Мүмкін опиат компоненті
Адамдардың ұшқыш майлардың құрамында деп есептелінетін түнгі көлеңкелердің уыттылығымен күресудің бір жолы, кейбір соланацеялық алкалоидтардың *Papaver somniferum* (апий мак) алкалоидтарымен болатын антидоттық реакциясы болуы мүмкін. Эклектикалық медицина қозғалысы осы антагонизмнің бар екенін мәлімдеген. Мысалы, Кингс Америкалық диспансаториясында беладонна туралы жазбада былай делінген: «Беладонна мен опиум, әсіресе миға, жұлынға және жүрекке тигізетін әсерлері тұрғысынан бір-біріне қарсы әсер етеді; сондықтан олар улану жағдайларында бір-біріне қарсы дәрі ретінде қолдануға ұсынылған және қолданылған», сондай-ақ «Бұл мәселе қазір толық және қанағаттанарлық түрде шешілді; демек, беладоннамен уланудың барлық жағдайларында ең жақсы ем – морфин, ал оны қолдануды оқушының тарлу деңгейі басшылыққа алады» делінген. Беладонна мен мак алкалоидтарының синергиясы Эдвард дәуірінен бастап әйелдерге босану кезінде «күңгірт ұйқы» жасау үшін пайдаланылды. «Күңгірт ұйқы» – бұл скополамин (беладонна алкалоиді) және морфин (папавер алкалоиді) қосылған, ауырсынуды басатын және босану кезінде әйелдің есте сақтау қабілетін жоғалтатын инъекция. Оның инъекциялық құрамы Омнопон ретінде әлі де өндірілуде. Ұшқыш майларда қолданылатын соланацеялық шөптер мен мак арақатынасы туралы нақты мәлімет жоқ, және ұшқыш майға арналған көптеген тарихи рецепттерде мак жоқ. Бұрынғы Ұлыбританияның Ауыл шаруашылығы, тамақ және балық шаруашылығы министрлігінің (қазіргі DEFRA) беделді басылымында *Atropa belladonna* улануында антидот емес, «морфин немесе опиаттарды қамтитын препараттардан аулақ болу керек, өйткені олар атропинмен синергиялық әсер етеді» делінген, ал тиісті антидот – керісінше, ацетилхолинэстераза ингибиторы – физиостигмин салицилаты.
Тарихи құжаттар
Оргиастикалық ұшу туралы халық сенімімен байланысты мазь туралы алғашқы айтылым 1230 жылдары жазылған Кремоналық Роландтың теологиялық жинағында кездеседі. Белгілі деректерге сәйкес, сиқыршылардың ұшқыш майларды қолдануын алғаш рет 1456 жылы Иоганнес Хартлиб сипаттады. Бұл туралы испан теологы Альфонсо Тостадо да (1455 жылы қайтыс болған) "Super Genesis Commentaria" (Венецияда 1507 жылы басылған) еңбегінде айтқан, оның түсіндірмелері Сиқыршылар шәмбесінің шындығы туралы тезиске сенімділік танытуға бейім болды. 1477 жылы Антоне Роуз шайтанның өзіне 18 дюймдік таяқ бергенін мойындады, ол таяқты маймен ыдыратып, "шайтан атынан ұш, бар" деген сөздермен "синагогаға" (алғашқы сиқыршылықта шәмбе күніне берілген басқа атау) ұшатын болды.