Кіріспе

Индонезияның дәстүрлі музыкалық аспаптары

Jegog – Индонезияның Бали аралында бамбуктан жасалған аспаптарда орындалатын гамелан музыкасының бір түрі. Jegog дәстүрі Балидің батысындағы Джембрана аймағында қалыптасқан. Соңғы жылдары jegog Балидің басқа да аймақтарында танымал бола бастады, Балидің орталық бөлігінде туристерді ойын-сауықпен қамту үшін бірнеше топ құрылды. Балиге сапар шеккен туристер мен жазбалар арқылы халықаралық қызығушылық артты. Балиден тыс жерде ансамбльдерге келер болсақ, Жапонияда (Sekar Sakura және Geinoh Yamashirogumi – соңғысы «Акира» фильміне жазған 4 тректе, сондай-ақ Ecophony Rinne альбомының соңғы трегінде пайдаланған), АҚШ-та (Sekar Jaya) және Германияда кем дегенде екі топ бар. Jegog музыкасы өте жылдам, дауысты, ырғақты және нақты. Музыкалық шығармалардың ұзақтығы бірнеше минуттан отыз минутқа дейін жетеді.

Құралдар

Jegog аспаптарының төрт ноталық шкаласы бар, ол шамамен батыс музыкасындағы доминантты 7-ші аккордтың төрт дыбысына сәйкес келеді. Барлық аспаптарда сегіз бамбук кілті бар. Кейбір аспаптарда әр дыбысқа екі кілттен болады, олар бірге ойналғанда дыбыстардың арасында интерференция тудыратындай сәл бұрылып реттеледі. Басқа аспаптар екі октавалық диапазонға ие, төменгі октавада төрт дыбыс және сол төрт дыбыс октава жоғары болады. Мұндай жағдайда аспап, сәл бұрылып реттелген, тағы бір аспаппен жұптастырылады. Екеуі бірге орындалғанда, ансамбльдің диапазоны бес октаваға жетеді. Көптеген Jegog ансамбльдерінде кілттері бамбуктан жасалған аспаптар кездеседі, олардың бір жағы екіге бөлінеді, содан кейін түтіктің жартысы алынып тасталады. Екінші жағы толық қалпында болады және бөлінген бөлік үшін резонатор ретінде қызмет етеді. Кілттер ағаш немесе резеңкеден жасалған соққыштармен (панггулдер деп аталады) соғылады. Сонымен қатар, Jegog Tingklik деп аталатын аспаптары бар Jegog ансамбльдері де бар. Бұл кішірек аспаптар көбінесе балалармен қолданылады. Кілттері резонаторлық қораптың үстіне орнатылған бамбук таяқшаларынан жасалған.

Егеу

Егог ансамблінің ең төменгі аспабы да Егог деп аталады. Ансамбль осы аспаптан атын алған. Егог аспабының пернелері 3 метрге дейін созылып, жиілігі 60 герцке дейін төмендейді. Аспаптың өте үлкендігіне және соқаларының ауырлығына байланысты, оны ойнау үшін екі адам қажет. Ойыншылар аспаптың үстіндегі платформаға отырып, кезекпен пернелерді соғады. Егог ансамбльдің ең төменгі октавасын қамтиды. Әрбір дыбыс жұбы 7 герцке дейін қателікке ие. Бұл октавада ол шамамен толық тонға тең. Пернелер 1 2 3 4 1 2 3 4 ретімен орналасқан, мұнда 1 – ең төменгі, ал 4 – ең жоғары дыбыс. Сол жақтағы төрт перне – қателікке түскен жұптардың жоғары дыбыстары, ал оң жақтағы төрт перне – төменгі дыбыстары.

Мелодиялық аспаптар

Jegog-тан бір октава жоғары Undir деп аталатын аспап бар, ал одан бір октава жоғары Kuntung бар. Соңғы жылдары Kuntung көбінесе Celuluk деп аталады. Бұл аспаптар бір адамның ойнауына жететіндей шағын. Undir әлі де үлкен болғандықтан, оны ойнау үшін музыкант оның үстіндегі платформаға отырып ойнауы тиіс. Екі Undir және екі Kuntung бар. Undir мен Kuntung Jegog сияқты пернелердің орналасуын сақтайды, бірақ жоғары октаваларда. Бұл бес аспап бірге әуенді (бун деп аталады) орындайды. Кейбір ансамбльдерде әуенді орындайтын, жоғары регистрдегі сулинг (флейта) да болады.

Котекан аспаптары

Қалған 9 аспаптың әрқайсысы екі октаваны қамтиды және 1 2 3 4 5 6 7 8 ретімен орналасқан, мұнда 5-тен 8-ге дейінгілер 1-ден 4-ке дейінгілерге қарағанда бір октава жоғары. Баранган деп аталатын ең төменгі аспаптар, Ундир мен Кунтунг сияқты бірдей октава диапазонында дыбыс шығарады. Одан жоғарырақ – Канциль, ол Кунтунг октавасынан басталып, бір октава жоғарыға дейін созылады. Ал одан да жоғарырақ – ансамбльдегі ең биік аспап – Суир, ол да бір октава жоғарырақ дыбыс шығарады. Барған, Канциль және Суирдің үш-үштен бар. Баранган көбінесе басқа мелодиялық аспаптарға қарағанда екі есе жылдамдықта мелодия орындайды. Бұл көбінесе өте жылдам болғандықтан, музыканттар ноталарды кезекпен орындайды. Канциль мен Суир «Котекан» деп аталатын өзара байланысқан үлгілерді орындайды, кейде Баранган да осы үлгілерді орындайды. Барангандар – ансамбльдің алдыңғы қатарында. Үш Баранганның ортасындағысы – ансамбльдің жетекшісі. Басқа музыканттар жетекшіге қарап, ырғақ пен темптің өзгеруін байқайды.

Құрал-саймандардағы өзгерістер

Гамелан-гегогтың кіші нұсқасында 2 кунтуң мен 3 суир болмауы мүмкін. Бұл кішігірім ансамбль жоғарыда сипатталғаннан гөрі көне тарихқа ие. Егер гамелан-гегог биге сүйемелдесе, онда оған кенданг (барабандар), ченг-ченг (қоңырлар) және тава-тава (ритмді сақтайтын кішкентай гонг) қосылуы мүмкін.