Кіріспе

1942 жылғы Junkers компаниясының көп мақсатты әскери ұшақтар отбасы.

Junkers Ju 290 – Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында Люфтваффе қолданған, төрт қозғалтқышты, ұзақ қашықтыққа арналған көліктік, ауыр бомбалаушы және теңіздік патрульдеу ұшағы. Ол жолаушылар ұшағынан дамытылған.

Жобалау және әзірлеу

Junkers 290 ұшағы Ju 90 ұшағынан тікелей жасалды, оның нұсқалары әскери мақсаттар үшін бағаланды және 1942 жылы Корольдік әуе күштерінің ұшақтарымен кездескен кезде осал болып көрінген, салыстырмалы түрде баяу Focke Wulf Fw 200 Condor ұшағын ауыстыруға арналған. Fw 200 ұшағының фюзеляжі бұл рөлге жеткілікті мықты болмады. Ju 290 ірі көліктік ұшақтар қажеттілігін қанағаттандыру үшін де жасалған. A 8 бомбалаушы нұсқасы жоспарланған, бірақ ешқашан салынбаған. Дизайнға Конрад Эйхольц жетекшілік етті, және ұшақта екі жоғарғы мұнара болды, олар 20 мм MG 151/20 немесе 15 мм MG 151/15 қаруларымен жұмыс істеді. Соңғы A 5, W. Nr. 0180 ұшағында кіші MG 131 пулеметтерінің орнына екі 20 мм MG 151 зеңбірегі орнатылған. A 5 Fritz X сияқты басқарылатын оқ-дәрілерді ұшыруға қабілетті болды. 1944 жылдың көктемінде жақсартылған A 7 нұсқасы пайда болды, оның 13 данасы жасалды, оның 10-ы ұзақ қашықтықтағы барлау тобы Fernaufklärungsgruppe (FAGr) 5 құрамында қызмет етті. Кейбір A 7 және A 4 ұшақтарына 20 мм MG 151/20 зеңбірегімен қаруланған, алдыңғы шабуылдан қосымша қорғану үшін алынып тасталатын мұрын мұнарасы орнатылған. A 5 және A 7 ұшақтарына FuG 203 Kehl радиобағдарлау жүйесін орнату жоспарланғандықтан, бомбалар тасымалдана қоймады, олар арқылы басқарылатын Fritz X және Hs 293 кемеге қарсы жорылғыш бомбаларын ұшыруға болатын. Ұшақтың жауынгерлік нұсқаларын өндіру желілері Прагадағы Letov авиация зауытында құрылды, бастапқыда Ju 290A 2 ұшағынан бастап, ол патрульдік рөлі үшін Hohentwiel теңіздік іздеу радарын алып жүрді. Қару-жараққа енгізілген шағын өзгерістер A 3 және A 4 нұсқаларын ажыратты, нәтижесінде A 5 нұсқасы пайда болды. A 6 – 50 жолаушы тасымалдайтын ұшақ. Griehl (2006) 1944 жылдың қыркүйегінен бастап Junkers компаниясы "арнайы мақсаттар" үшін тағы үш Ju 290 ұшағын жасады деп мәлімдейді. RLM деректері бойынша Ju 290 ұшағының өндірісі 1944 жылдың ортасында тоқтатылды, сондықтан бұл Ju 290 ұшақтары аяқталмаған фюзеляждар болған болуы мүмкін, олардың бірі Letov L.290 Orel болды. B 1 – биікке ұша алатын ауыр бомбалаушы, ол соңғы құрастырылған нұсқа болды; B 2 нұсқасы да әзірленуде болды.

Пайдалану тарихы

1943 жылдың 1 шілдесінде FAGr 5 (Fernaufklärungsgruppe 5) арнайы ұзақ қашықтықтағы барлау тобы құрылды. 1943 жылдың тамыз айында оның 1-ші штаффеліне үш жаңа Ju 290A-2 ұшағы жеткізілді және сол жылдың 15 қазанында Бордо қаласының жанындағы Мон-де-Марсан әуежайында қызметке кірісті. Олар 1943 жылдың қараша айында алғашқы операциялық миссияларын орындады, одақтас конвойларын бақылап, көбінесе 18 сағатқа дейін әуеде болды. Содан кейін, бірнеше 5 Ju 290A-3 ұшақтары, сондай-ақ 20 мм MG 151/20 зениттік қаруларымен жабдықталған жақсартылған арқалық мұнаралары бар 5 Ju 290A-4 ұшақтары келді. Ju 290 ұшақтары патрульдік міндеттерге өте ыңғайлы болды және Fw 200 Condor ұшақтарын ауыстыра бастады. А4, Werk. Nummer 0165 нөміріндегі ұшақ Fritz X және Henschel Hs 293 немесе Hs 294 кемеге қарсы қаруларын сынақтан өткізу үшін жабдықталды, сондай-ақ оларды босатылғаннан кейін басқаруға арналған FuG 203e Kehl радиобақылау жүйесімен жабдықталды. Соғыстан кейін ол АҚШ-қа тапсырылды және Атлант мұхиты арқылы АҚШ-қа жеткізілді. 1944 жылдың 26 мамырында, таң атып жатқанда, HMS Nairana эскорт тасымалдаушысынан келген подпоручик Бергем басқаратын Hawker Sea Hurricane конвойді қорғап, Бискай шығанағында FAGr 5 тобына қарасты Ju 290 (9V+FK) ұшағын атып түсірді. Сол күні түстен кейін лейтенанттар Мирнс және Уоллис тағы екі Ju 290 ұшағына шабуыл жасады. Мирнс Курт Ноннеберг басқарған 9V+GK ұшағын атып түсірді, ол теңізге құлады. Екінші Ju 290 өртеніп, бұлттың ішіне жоғалып кетті, соның салдарынан апатқа ұшырады деп болжалды. 1944 жылдың тамызында Германияның Франциядағы базаларын жоғалтуына байланысты Атлантика шайқасы одақтастардың пайдасына бұрылды. FAGr 5 шығысқа қарай шегінді, ал қалған Ju 290 ұшақтары тасымалдау міндеттеріне қайта бағытталды, оның ішінде KG 200 тобымен бірге жау тылына агенттерді тасымалдау және басқа да арнайы миссияларды орындау. Ju 290 A-5, Werk. Nummer 0178, D-AITR, Bayern, Luft Hansa ұшағы 1945 жылдың 5 сәуірінде капитан Слузалек басқаруымен Барселонаға ұшты. Қону кезінде шасси зақымданып, Германиядан Lufthansa Fw 200 ұшағымен әкелінген бөлшектермен жөнделді. Испания үкіметі 21 сәуірден бастап K22 бағытындағы Luft Hansa рейстерін тоқтатуға бұйрық бергендіктен, ұшақ Испанияда қалды және испан билігіне тапсырылды.

Жапонияға ұшулар

1941 жылдың маусым айында Кеңес Одағына басып кіргеннен кейін, Германия мен Жапонияны әуе арқылы байланыстыру үшін, өте ұзақ қашықтыққа ұшуға бейімделген Люфтваффе ұшақтарын пайдалану жоспары жасалды. Lufthansa компаниясының Қиыр Шығысқа коммерциялық рейстері мүмкін болмай қалды, ал кемелермен немесе U-денесімен теңіз арқылы сапар жасау тым қауіпті болып кетті. Фильдмаршал Эрхард Милх мұндай тікелей рейстің мүмкіндігін зерттеуге рұқсат берді. Германия басып алған Ресей мен Болгариядан ұшуды қоса, әртүрлі бағыттар қарастырылды. Соңында, Финляндияның солтүстігіндегі Инари көліне жақын Науци, Арктика мұхиты бойымен, содан кейін Шығыс Сібір арқылы өтіп, Маньчжурияда жанармай құю үшін тоқтағаннан кейін Жапонияға ұшуға қолайлы бағыт ретінде таңдалды. 1943 жылы Ju 290 ұшағы таңдалып алынды және 1944 жылдың ақпанында Ju 290 A 5 (зауыт нөмірі 0170, Stammkennzeichen KR+LA зауыттық коды) 41 тонна (45 тонна) отын мен жүкпен сынақтан өтті. 1943 жылдың наурыз айында Junkers зауытында үш Ju 290 A 9 (зауыт нөмірлері 0182, 0183 және 0185) ұзақ қашықтыққа ұшу үшін модификацияланды. Жапондықтар Сибирь арқылы ұшу арқылы Кеңес Одағын ашуға келіспегендіктен, жоспар мерзімсіз тоқтатылды. 1944 жылдың желтоқсан айында Жапонияға ұшу идеясы қайта жандандырылды, мақсаты – Токиодағы неміс әуе атташесінің орнына Люфтваффе генералы Ульрих Кесслерді Жапонияға жеткізу. Ju 290 A 3, нөмірі 0163, қажетті өзгерістер енгізу үшін Травемундеге ұшырылды, бірақ жұмыс кешіктірілді және Кесслерді U 234 су асты қайығымен жіберуге шешім қабылданды. Ұшақ 1945 жылдың 3 мамырында британ әскерлері келген кезде қиратылды. Кейбір дереккөздерде Жапонияға сапар Одесса мен Милецтен басталып, Маньчжурияға қонғандығы айтылады.

200 кг

Луфтваффенің арнайы операциялар эскадрильясы KG 200 түрлі ұшақтарының арасында Ju 290 ұшағын да пайдаланды. 1944 жылдың 27 қарашасы түнде KG 200 ұшқыштары Браун мен Пол Венадан Ju 290 ұшағымен Ирактағы Мосулдың оңтүстігіне ұшып, бес ирактық парашютшіні сәтті түрді. Неміс оккупациясы әлі де сақталған Родос аралы арқылы өтіп, ондағы 30-ға жуық жаралыны Венаға эвакуациялады.

Гитлердің жеке көлігі

1943 жылдың 26 қарашасында Ju 290 A 5, No. 0170, көптеген басқа жаңа ұшақтар мен прототиптермен бірге Адольф Гитлерге Шығыс Пруссияның Инстербург қаласында көрсетілді. Гитлер оның әлеуетіне әсерленіп, Герингке жеке пайдалану үшін Ju 290 ұшағын беруді бұйырды. Алайда, Ju 290 1944 жылдың соңына дейін Fliegerstaffel des Fuehrers (FdF) құрамына қосылмады, ол кезде A 7 жеткізілді, заводтық нөмірі 0192, бұрын FAGr 5-ке қарасты болған. Модификациялар 1945 жылдың ақпанына дейін Бавариядағы Pocking қаласындағы FdF базасында аяқталды, Stammkennzeichen KR+LW әріптік белгісі қойылды. Гитлердің ұшқышы Ханс Баур ұшақты сынақтан өткізді, бірақ Гитлер оның ішінде ешқашан ұшқан жоқ. Ұшақтың алдыңғы бөлігінде Гитлерге арналған арнайы жолаушылар салоны жасалған, ол 12 мм (.5 дюйм) бронь плитасымен және 50 мм (2 дюйм) оқтан қорғалған шынымен қоршалған. Төсекте арнайы эвакуациялық люк орнатылды және Гитлердің креслосына парашют енгізілді. Бұл жүйе өмірлік өлшемдегі манекендерді пайдалану арқылы сынақтан өтті. Ханс Баур 1945 жылдың 24 наурызында ұшақты Мюнхен-Рим әуежайына жеткізді, сол кезде әуе шабуылы туралы ескерту берілді. Ол ұшақты ангарға қойып, үйіне қайтты, бірақ әуежайға оралғанда, американдық бомбалаушылар ангарды және ұшақты да қиратқанын көрді.

Ju 290Z Zwilling

1942-1944 жылдардағы Юнкерс жобалық құжаттарында "Zwilling" (немісше: "екілік") нұсқасы ұсынылғаны көрсетілген. Ол екі Ju 290 фюзеляжынан құралған, ал қуатын сегіз BMW 9 801 қозғалтқышы қамтамасыз ететін болған; екеуі әрбір сыртқы қанатқа, төртеуі ішкі қанатқа орнатылатын. Оң фюзеляждың үстіне бір Мессершмитт Me 328 реактивті паразит-истребителі орнатылатын еді. Ju 290Z жобасы Ju 390 пайдасына тоқтатылды.

Америка Бомбардшысының алдыңғы үлгісі

Ju 290 ұшағының ұзын қашықтығы оны «Америка бомбалаушысы» жобасын одан әрі дамыту үшін жақсы кандидат етті, ол Messerschmitt Me 264 ұшағының ұшуға қабілетті прототипімен, ешқашан салынбаған Heinkel He 277 және Focke Wulf Ta 400 жобаларымен бәсекелесті. Нәтижесінде, Ju 290 ұшағының конструкциясына тікелей негізделген, тіпті ұзын қашықтыққа ие алты қозғалтқышты Ju 390 прототипі жасалды, екі ұшақ құрастырылып, сынақтан өтті. Ju 290 өзі «Америка бомбалаушысы» жобалау конкурсында Messerschmitt ұшағына отын құю үшін танкер ретінде пайдалануды қарастырды. 1942 жылдың соңында фельдмаршал Мильх Ju 290 ұшағының отын сыйымдылығын арттыру мүмкіндігін зерттеуді бұйырды, бұл оған «Америка бомбалаушысы» миссиясын орындауға мүмкіндік берер еді. Бұл екі мәселеге әкелді: біріншіден, бастапқы жылдамдық өте төмен болар еді, екіншіден, толық жүктелген ұшақ Франциядағы екі әуежайдан ғана ұшуға қабілетті болар еді. 1943 жылдың наурыз айында жеңілдетілген Ju 290E нұсқасы ұсынылды, бірақ ол қағаз жүзінде ғана қалды. Ju 390 ұшағының жалпы салмағы үшін ұшуға сүйреуші қажет болды. Алғашында He 111Z сыналып көрді, бірақ Ju 390 мұндай жағдайда тұрақсыз болуы мүмкін деген болжам болды, сондықтан екі Ju 290 пайдалану туралы шешім қабылданды. 1942 жылдың мамыр айында Junkers инженерлері Ju 290 ұшағынан Ju 390 ұшағына отын құю мүмкіндігін зерттеу үшін есептеулер жасады, бұл бұрын бәсекелес Heinkel He 177A ұшағының жоғары биіктіктегі нұсқасын қолдау үшін ұсынылған еді. Мұндай мүмкіндікпен жабдықталған A 2 нұсқасы He 177A 2 ұшағының қашықтығын 9 500 км (5 900 миль) дейін ұзартуға болар еді. 1943 жылдың наурыз айында Ju 290 ұшағын басқа ұшаққа отын құю үшін пайдалану туралы шешім қабылданды, нәтижесінде төрт Ju 290 ұшағы танкерге немесе ұзын қашықтыққа ұшатын бомбалаушыға айналдырылды. Танкерлер мен отын қабылдағыштармен тәжірибелер 1944 жылдың басында Франциядағы Мон-де-Марсаннан жасалған операциялық жағдайларда жалғасты. Германия мұхитқа қолжетімділігін жоғалтқаннан кейін, Гитлердің 55-ші туған күніне орай He 277 жобасы тоқтатылды, ал 23 қыркүйекте Me 264 жобасы да тоқтатылды. «Америка бомбалаушысы» рөлі тез арада жойылды, ал 1944 жылдың қазанында барлық өндіріс тоқтатылды. Ju 290A 8 және Ju 390A 1 екі ұшағы Borsig компаниясы жасаған Hecklafette HL 131V төрт зеңбірекке орнатылған құйрық мұнараларын (әрқайсысы төрт Rheinmetall Borsig MG 131 пулеметімен жабдықталған) пайдалануға арналған еді, олардың біреуі артқы қорғанысқа, екіншісі алдыңғы қорғанысқа бейімделген болатын.

Соғыстан кейінгі пайдалану

Бірнеше Ju 290 ұшағы соғыстан аман қалды, одақтастар кем дегенде үш данасын бағалады, бірақ олардың ешқайсысы 21-ғасырға дейін толыққанды күйде сақталмағаны белгілі. Fritz X, Hs 293 және Hs 294 авиациялық қаруларымен, сондай-ақ FuG 203e Kehl радиобағдарлау құрылғысымен жабдықталған Ju 290 A 4 нөмірі 0165, АҚШ-қа тапсырылды. Ол Alles Kaputt деп аталды және FE 3400 нөмірімен тіркелді. Полковник Гарольд Э. Уотсон 1945 жылғы 28 шілдеде оны Париждің Орли әуежайынан Азор аралдары арқылы Райт-Филдке ұшырып әкелді. Нацилік белгілері қайта боялған ұшақ Фриман және Райт-Филд әуежайларындағы әуешоуларда жиі көрсетілді. 1946 жылы Райт-Филдте бұзылған кезде, отын багінің жанындағы қанаттан неміс жасаған пластикалық жарылғыш зат табылды. Барселонада ұсталған Luft Hansa компаниясына тиесілі A 5 (Wk. нөмірі 0178) – Bayern ұшағын испандықтар сатып алып, 1950 жылғы 29 сәуірден 1956 жылғы 27 шілдеге дейін Саламанкадағы Жоғары ұшу мектебінің қызметкерлерін тасымалдау үшін испан әуе күштерінде пайдаланды. 1957 жылғы мамырда апатқа ұшырағаннан кейін, қосалқы бөлшектердің жетіспеуіне байланысты ол жарамсыз деп танылды. Соңғы Ju 290 ұшағы 1946 жылы Чехословакиядағы Letov Kbely авиакомпаниясымен Ju 290 B 1 жоғары биіктіктегі прототипі үшін арналған бөлшектерді пайдаланып құрастырылды. Ол 40 немесе 48 жолаушыны тасымалдауға қабілетті (мәліметтер әртүрлі) және Letov L 290 "Orel" ("бүркіт") деп аталды. Ол жолаушылар тасымалдаушы ұшақ ретінде ұсынылды, бірақ тиісті жабдықтарының болмауы және жеткілікті мөлшерде BMW қозғалтқыштарының жетіспеуіне байланысты қабылданбады.