Кіріспе

АҚШ-тың Вермонт штатындағы жабық ядролық электр станциясы

Вермонт Янки – АҚШ-тың солтүстік-шығысындағы Вермонт штатының Вернон қаласында орналасқан электр энергиясын өндіретін ядролық электр станциясы. Толық қуатында 620 мегаватт (МВт) электр энергиясын өндірген. Станица General Electric компаниясы жобалаған қайнаған су реакторы (BWR) болды. 1972 жылдан 2014 жылғы 29 желтоқсанға дейін жұмыс істеді, содан кейін иесі Entergy станцияны жапты. 2008 жылы станция Вермонт штатында өндірілген барлық электр энергиясының 71,8%-ын қамтамасыз етті, бұл Вермонт штатының электр энергиясын тұтынудың 35%-ын құрады. Станица Коннектикут өзенінде, Вермонт штатындағы Вернон су электр станциясының ағысынан жоғары орналасқан және салқындату суын су қоймасынан алған. 2012 жылғы наурызда станцияның бастапқы 40 жылдық жұмыс лицензиясының мерзімі бітуі тиіс болған; 2011 жылғы наурызда Ядролық реттеу комиссиясы (NRC) лицензияны тағы 20 жылға ұзартты. Вермонт Янкидің жұмысын жалғастыруы Вермонт штаты заң шығарушы органының станцияның жұмысын анықтау құқығын мемлекеттік заң шығарушы органға беру туралы заң қабылдауымен қиын болды, бұдан бөлек федералды үкімет те қатысты. Entergy мемлекеттік пайдалы сертификат (CPG) алуға өтініш берді, бірақ Вермонт заң шығарушы органы 2010 жылғы ақпанда жұмыс істеуге рұқсат беруге қарсы дауыс берді. 2012 жылғы қаңтарда Entergy сот ісін жеңіп, мемлекеттің жұмысты тоқтату құқығын жойды. 2013 жылғы тамызда Entergy экономикалық факторларға байланысты Вермонт Янки 2014 жылғы төртінші тоқсанда жұмысын тоқтататынын хабарлады. Станица 2014 жылғы 29 желтоқсанда сағат 12:12 EST бойынша жабылды. 1970 жылдардан бері Вермонт Янкиге қарсы көптеген ядроға қарсы наразылықтар болды, соның ішінде 2011 жылғы наурызда Фукусимадағы ядролық апаттан кейін және 2012 жылғы наурызда бастапқы лицензия мерзімі біткен күні үлкен наразылықтар өтті. Станицаның Ядролық реттеу комиссиясынан алған бастапқы жұмыс лицензиясы АҚШ Жоғарғы Сотының 1978 жылғы Vermont Yankee Nuclear Power Corp. v. Natural Resources Defense Council, Inc. шешімін тудырған сот процесінің нысаны болды, онда Жоғарғы Сот американдық әкімшілік құқығындағы маңызды қағиданы қалыптастырды.

Құрылымы мен қызметі

Вермонт Янки – Mark I қорғаныш құрылымын қолданатын BWR 4 қайнаған су реакторы. Ол 2008 жылы Вермонт штатында өндірілген барлық электр энергиясының 71,8%-ын қамтамасыз етті және штаттың жалпы электр энергиясының қажеттілігінің 35%-ын өтеді. Реактор бастапқыда 500 МВт электр қуатымен жобаланып, салынды. 2006 жылы ол 620 МВт электр қуатына дейін жаңартылды. Реактор 1912 МВт жылу энергиясын өндіреді, ол 32% тиімділікпен электр энергиясына айналады. 2012 жылы Вермонт штатының барлық тұрғын үйлерінің электр энергиясына орташа сұранысы 239 МВт құрады. Жақын орналасқан Нортфилд Маунтин гидроэлектр станциясы «Янки» реакторынан келетін қуатты теңестіру үшін салынды. Реактордың активтік аймағында 368 отын жинағы және 89 басқару таяқшасы орналасқан. Пайдаланылған отын бассейніне 3353 пайдаланылған отын жинағын сақтауға рұқсат берілген. 2006 жылдың 6 мамырында Вермонт Янки NRC бекіткен қуатты арттыру бағдарламасының арқасында 1,912 МВт жылу қуатына (бастапқы лицензияланған 1,593 МВт жылу қуатының 120%) қол жеткізді. Қуатты арттыру NRC талаптарына сәйкес, реактордың бу бөлігішін әртүрлі қуат деңгейлерінде зерттеу үшін кезең-кезеңмен жүргізілді. 2008 жылы Вермонт Янки компаниясында, Вермонт штатының Браттлборо қаласындағы Олд Ферри Роудтағы кеңседегі қызметкерлерді қоса алғанда, шамамен 600 адам жұмыс істеді.

Салқындату суы

Вермонт Янки өзінің екі маңызды су жүйесін – айналымдық су жүйесі мен қызметтік су жүйесін – салқындату үшін Коннектикут өзенін пайдаланды. Айналымдық су жүйесі электр станциясының негізгі конденсаторын салқындату арқылы станцияның электр энергиясын өндіру процесінен жылуды шығарды. Қызметтік су жүйесі ядролық және турбиналық қондырғылардағы қауіпсіздікке қатысты және қатысты емес қосалқы құраушыларын салқындатты, сондай-ақ авариялық жағдайларда немесе реактор тоқтатылған кезде реактордың салқындату жүйелерінен ыдырау жылуын сіңірді.

Жабуды/кеңейтуді жоспарлау

Entergy Vermont Yankee 2006 жылдың 27 қаңтарында Ядролық реттеу комиссиясына лицензияны 20 жылға ұзарту туралы өтініш берді. 2010 жылдың басында Вермонт штатының Сенаты 26–4 дауыспен Вермонт мемлекеттік қызмет кеңесінің (PSB) Вермонт Янкидің жұмысын жалғастыруды қарастыруына кедергі келтірді. 2011 жылдың 10 наурызында NRC Вермонт штатының Браттлеборо қаласына жақын орналасқан Вермонт Янки ядролық электр станциясының пайдалану лицензиясын қосымша 20 жылға жаңарту мәселесін аяқтау туралы дауыс берді. 2011 жылдың 21 наурызында Ядролық реттеу комиссиясы Вермонт Янки зауытының жұмыс істеу лицензиясын қосымша 20 жылға жаңартты; жаңартылған лицензияның мерзімі 2032 жылдың 21 наурызында аяқталады. 2011 жылдың 14 сәуірінде «Вермонт Янки» компаниясының иесі «Энтержи» компаниясы Вермонт штатын Сенаттың бұғаттау дауысына қарамастан ашық қалу үшін сотқа берді. 2013 жылдың 14 тамызында АҚШ-тың екінші округтік апелляциялық соты Вермонт штатының заң шығарушы органы оны жабу үшін жеті жылдық күш-жігеріне қарамастан, Вермонт Янки зауытының жұмысын жалғастыруға рұқсат берген төменгі соттың шешімін қолдап, 1946 жылғы Атом энергиясы туралы заң бойынша қауіпсіздікті реттеуден «алдын ала босатылған» деп тапты. Entergy 2013 жылдың 28 тамызында экономикалық факторларға байланысты, атап айтқанда, бәсекелес табиғи газбен жұмыс істейтін электр станцияларының электр энергиясының арзан бағасына байланысты, жұмысын тоқтататынын және 2014 жылдың төртінші тоқсанында зауытты жоюды жоспарлайтынын мәлімдеді. Вермонт Янки 2014 жылдың 29 желтоқсанында сағат 12:12 EST-де жабылды. Реактордағы барлық отын 2015 жылдың 12 қаңтарына дейін пайдаланылған отын бассейніне жіберілді. 2018 жылдың тамызына дейін VY-дің қалған барлық пайдаланылған ядролық отын пайдаланылған отын бассейнінен құрғақ отын сақтау бөшкелеріне көшірілді. 2014 жылдың желтоқсан айында Entergy компаниясы Ядролық электр станциясын тоқтату туралы есеп берді. Бұл баяндамада реакторды тоқтатудың жалпы құны 1,24 миллиард долларға жететіндігі айтылған. Сол құжатта 42 жыл бойы жұмыс істеген зауыттың осы мақсатқа жұмсалған қаражаты 665 миллион долларға ғана жеткені айтылған. Entergy «сыртқы қаржыландыру» арқылы кемшілік қаражатының бір бөлігін жинауға үміттенеді. 2016 жылдың 28 қыркүйегінде Entergy Браттлборода 1000-нан астам тауарды сауда-саттыққа шығарды. 2019 жылдың шілдесінде екі салқындату мұнарасы бұзылды.

2007 жыл

Зауыттың бу конденсаторын суыту үшін, көршілес Коннектикут өзенінен алынып, онымен айналымда жүргізілген су пайдаланылды. Бұл су ядролық реактормен тікелей жанаспады және радиоактивті емес еді. Конденсатордан қайта оралған суды салқындату мұнаралары арқылы суытып, кейін оны өзенге ағызуға рұқсат етілген жағдайларда, қоршаған ортаға шығарылатын су температурасының нормадан жоғары болған кезде пайдаланылды. 2007 жылы батыс салқындату мұнарасының төртінші бөлігі құлап, радиоактивті емес салқындату суының бір бөлігі төгілді. Бұл оқиға "өндірістік қауіпсіздікке қатысты жағдай" ретінде қарастырылды, ол реактордың қауіпсіздігіне ешқандай қауіп төндірмеді және қоршаған ортаға радиацияның таралуына әкеп соқпады. NRC қалған салқындату мұнарасының толық қуатпен жұмыс істеуге жеткілікті қуаты бар екенін мәлімдеді, алайда, 2007 жылдың 16 қыркүйегіне дейін реактор қуаты 50% деңгейінде сақталды. Құлаудың себебі болат бұрандалардың коррозияға ұшырауы және ағаш конструкциялардың шіруі болды. Entergy компаниясы болашақта тексерулерді одан да қатаң жүргізетінін, осылайша басқа да проблемалардың алдын алуға болатынын мәлімдеді.

2008 жыл

Салқындату мұнарасының құлауы Вермонт штатының сол кездегі губернаторы Джим Дугластың электр станциясының сенімділігіне күмән келтірді: 2008 жылдың наурыз айында штат Сенатының комитеті заң шығарушы органды станцияның сенімділігін тәуелсіз түрде тексеру үшін комиссия тағайындауға ұсынды. Комиссия «Вермонт Янки» станциясына көбінесе оң баға берді. «Бұл есеп маған станцияның жұмыс істеуіне немесе қауіпсіздігіне қатысты алаңдаушылықтар болғандықтан жабылуының қажеттігіне себеп жоқ екенін көрсетеді», - деді Мемлекеттік қызмет комиссары Дэвид О'Брайен. Ядролық реттеу комиссиясы 2008 жылдың шілде-тамыз айларында үш жыл сайынғы тексеру жүргізді. Ол үш «ұсақ кемшілік» тапты. Associated Press агенттігінің хабарлауынша, станция «жоғары баға» алған.

2009 жыл

2009 жылдың мамырында Вермонт Янки операцияларының вице-президенті PSB-ға жүргізілген сенімділік сараптамасы барысында зауытта радиоактивті ластанған жер асты құбырлары жоқ деп ойлайтынын, бірақ оны тексеріп, комиссияға жауап беретінін мәлімдеді. 2010 жылғы 4 маусымда VPR компаниясы Entergy Nuclear жалған ақпарат ұсынғандықтан, кейбір тараптардың туындаған заңдық шығыстарына жауапкершілік тартатынын хабарлады.

2011 жыл

2011 жылдың 17 қаңтарына дейін, тритий бір литрге 9200 пикокурий деңгейінде анықталды (федералды талап етілген хабарлау деңгейінен төмен), бұл бір жыл бұрын анықталған жерден солтүстікке қарай 150–200 фут қашықтықта болды. Вермонт штатының Денсаулық сақтау департаментінің радиологиялық денсаулық басшысы Билл Ирвин мен Вермонт Янки өкілі Ларри Смит ағып кетудің көзі әлі белгісіз екенін мәлімдеді. Ирвин мен губернатор Питер Шумлин осы жайтқа алаңдаушылық білдірді.

2012 жыл

2012 жылдың 19 қаңтарында Браттлебородағы АҚШ округтік сотының судьясы Дж. Гарван Мурта Вермонт штаты Вермонт Янкиді жабуға мәжбүрлей алмайды деген шешім шығарды, себебі мұны істеуге бағытталған заңнама радиациялық қауіпсіздікке қатысты аргументтерге негізделген, ал бұл мәселе NRC-нің құзыретіндегіExclusive concern of the NRC. Сот сондай-ақ штаттың, зауыттың иесі Entergy компаниясын реактордан шығарылған электр қуатын штат ішіндегі коммуналдық кәсіпорындарға жеңілдетілген бағамен сатуға міндеттей алмайтынын да анықтады, бұл жалғастыру шарты ретінде қарастырылды.

2013 жыл

2013 жылдың 7 маусымында Вермонт штатының Мемлекеттік қызметтер басқармасы Entergy компаниясына жақын жердегі гидроэлектр стансасымен байланысты желіні алмастыру үшін сыртқы дизель генераторын орнатуға қоғамдық қажеттілік туралы сертификат берді. Бұл генератор станциядағы толық қуат жоғалу жағдайындағы қуат көзі ретінде қарастырылған. Сыртқы генератор тек турбина ғимаратында орналасқан негізгі авариялық дизель генераторлары істен шыққан жағдайда ғана жұмыс істейтін болады. Сыртқы генератор өздігінен жұмыс істейтін құрылғы, оған станцияның салқындату жүйесінен салқындату суы қажет емес. Жаңа генератор басқару бөлмесіндегі құралдарды қуатпен қамтамасыз етеді және станцияның авариялық салқындату жүйелерінің әрқайсысының бір бөлігіне авариялық айнымалы токты жеткізе алады. 2013 жылдың 27 тамызында Entergy компаниясы баспасөз хабарламасында 2014 жылдың соңына дейін Vermont Yankee стансасын жабатынын хабарлады. Жабу себептерінің қатарында сланцевый газ өндірісінің өсуіне байланысты төмендеген энергия бағалары және станцияның жоғары операциялық шығындары болды.

Наразылық және саясат

1971 жылы Эстер Понек ядролық ластануға қарсы Жаңа Англия коалициясын жетектеп, Вермонт Янки құрылысына қарсылық көрсетті. 1970 және 1980 жылдары Вермонт Янкиде ядролық электр станциясына кіруді тоқтатуға тырысқан көптеген ядроға қарсы наразылықтар болды. Соңғы уақыттағы наразылықтар: 2006 жылдың қаңтарында 100-ге жуық ядроға қарсы митингке қатысушы Entergy Nuclear компаниясының алдында демонстрация өткізді, ал он бір адам заңсыз кіргені үшін ұсталды. 2009 жылдың сәуір айында шамамен 150 белсенді Монпельер қалалық әкімшілігінен штаттық үйге дейін шеру ұйымдастырып, заң шығарушыларды жел және күн энергиясы сияқты таза энергия көздерін дамытуды қолдауға шақырды; шерушілер 12 000 қол жинады. 2010 жылдың қаңтарында ядролық қаруға қарсы белсенділердің коалициясы Вермонт Янкидің лицензиясын қайта беруіне қарсылық көрсету мақсатында Браттлбородан Монпельерге дейін 126 мильдік қашықтықты жаяу жүріп өтті. Шараға шамамен 175 адам қатысты, олардың кейбіреулері бір күнге, ал кейбіреулері ұзақ уақытқа қосылды. 2010 жылдың ақпанында Вермонт Сенаты 26 дауысқа 4 қарсы дауыспен 2012 жылдан кейін Вермонт Янки ядролық электр станциясын қайта сертификаттауды қарастыруға PSB-ге рұқсат беруге қарсы дауыс берді, себебі радиоактивті тритийдің ағып шығуы, станция қызметкерлерінің куәліктеріндегі қателіктер, 2007 жылы салқындату мұнарасының құлауы және басқа да мәселелерге сілтеме жасалды. Вермонттағы кейбір кәсіпорындар станция өндіретін электр энергиясын алмастыру жоспарының болмауына алаңдады. Штаттағы ең ірі жеке жұмыс беруші және ең ірі электр энергиясын тұтынушы IBM компаниясының өкілі: «Біз бұдан да ақылды болуымыз керек» деді. 2011 жылы Вермонттың ең ірі коммуналдық компаниясы – Орталық Вермонт мемлекеттік қызмет корпорациясының президенті Ларри Райли жабылу перспективасына алаңдамайтынын мәлімдеді: «Онда жеткілікті қуат бар». Вермонт университетінің зерттеушілері Вермонт Янкиді жабу Вермонтта электр энергиясының бөлшек сауда бағасын «үш пайыздан сәл артық» қымбаттатуы мүмкін екенін болжады. Компания 2011 жылдың наурыз айының соңында станцияны сатудан алып тастады. 2011 жылдың наурыз айында 600-ға жуық адам «Фукусима I» ядролық апатынан кейін Вермонт Янки электр станциясының алдында демалыс күндері наразылық акциясына жиналды. 2011 жылдың 22 наурызында NRC Vermont Yankee лицензиясын ұзартқаннан кейін бір күн өткен соң Вермонт конгресінің делегациясы, сенатор Патрик Лихи (D), сенатор Берни Сандерс (I) және өкіл Питер Уэлч (D) NRC-нің әрекетін айыптайтын және Вермонт Янкидің жапондық Фукусима Дайичи электр станциясындағы жартылай балқыған бөлімдермен ұқсастығын атап көрсеткен бірлескен мәлімдеме жасады. 2012 жылдың наурыз айында Вермонт Янки атом электр станциясының бас кеңсесінде, станцияның бастапқы 40 жылдық лицензиясының мерзімі өткеннен кейін жұмыс істеген алғашқы күні 130-дан астам наразылық білдірушілер ұсталды. 2013 жылдың наурыз айында 500-ден астам адам «Тоқтатыңыз» деп ұран салып, Вермонт Янкиге қарсы наразылық ретінде Браттлборо қаласының ортасымен шеру жасады.

Сейсмикалық қауіп

Ядролық реттеу комиссиясының бағалауынша, Вермонт Янки реакторының активтік аймағына зақым келтіруге жеткілікті күшті жер сілкінісінің жылына 8,1 мүмкіндігі болған, яғни орташа есеппен әр 123 000 жылда бір рет оқиға болуы мүмкін. Бұл бағалау 2008 жылғы USGS зерттеуіне негізделген және 2010 жылдың тамызында жарияланған NRC зерттемесінде келтірілген.

Айналадағы халық

Ядролық реттеу комиссиясы ядролық электр станцияларының айналасында екі төтенше жағдай жоспарлау аймағын белгілейді: 16 км радиусы бар, негізінен ауадағы радиоактивті ластануға және оның тыныспен ішке жұтылуына қатысты, және шамамен 80 км радиустағы жұтылу жолы аймағы, негізінен радиоактивті ластанған тамақ пен сұйықтықты жұтумен байланысты. АҚШ халық санағы деректеріне сәйкес, 2010 жылы Вермонт Янки станциясынан 16 км қашықтықтағы АҚШ халқының саны 35 284 адамды құрады, бұл он жыл ішінде 1,4 пайызға өсті. 2010 жылы 80 км радиустағы АҚШ халқының саны 1 533 472 адамды құрады, бұл 2000 жылдан бері 2,9 пайызға өсті. 80 км радиустағы қалаларға Браттлборо (қала орталығына 10 км); Кине, Н.Х., (қала орталығына 26 км); Фичбург, Массачусетс, (қала орталығына 61 км), Гринфилд, Массачусетс және Нортгемптон, Массачусетс кіреді. 2016 жылдың сәуір айынан бастап, станцияны тоқтату процесі жалғасуына байланысты, төтенше жағдай жоспарлау аймағы станция шекараларына дейін қысқартылды.