Кіріспе

Карл II (13 маусым 823 – 6 қазан 877), сондай-ақ Шашқан Карл деп те белгілі, 9 ғасырдағы Батыс Францияның патшасы (843–877), Италияның патшасы (875–877) және Каролинг империясының императоры (875–877) болды. Әкесі, Тақуа Людовик билік еткен кезеңде болған бірнеше азамат соғыстарынан кейін Карл Верден шарты (843) арқылы империяның батыс бөлігінің үштен бірін иеленді. Ол Ұлы Карлдың немересі және Тақуа Людовик пен оның екінші әйелі Юдиттің кіші ұлы еді.

Бауырларымен күресу

Ол 823 жылғы 13 маусымда Франкфуртта дүниеге келді, оның ағалары ересек болғанда, әкесі оларға өздерінің regna, яғни тәуелділіктегі корольдіктерін бөлген еді. Луи Исаның Карлға бірінші Алеманнияны, содан кейін Муа және Пиреней таулары арасындағы жерді (832 жылы, Аквитанияның Пепин I көтерілісінен кейін) беруге жасаған әрекеттері сәтсіз аяқталды. Көтерілісші Лотар және Пепинмен, сондай-ақ Бавария королі Людовик Неміспен жасаған көптеген келісімдер Карлдың Аквитания және Италиядағы үлесін уақытша етуге себеп болды, бірақ әкесі талмай, Карлды бір кезде Галлия болған барлық жердің мұрагері етіп белгіледі. 837 жылы Аахенде өткен мәжілісте Луи Иса дворяндарға Карлға мұрагер ретінде адал болуға бұйрық берді. Аквитаниялық Пепин 838 жылы қайтыс болды, содан кейін Карл соңғы рет сол корольдікті иеленді, бұл Пепиннің мұрагерлері мен Аквитания дворяндарының наразылығын тудырды. 840 жылы императордың қазасы оның ұлдары арасында соғысқа себеп болды. Карл өзінің ағасы Людовик Неміспен одақтасып, жаңа император Лотарь I-нің талаптарына қарсы тұрды, және екі одақтас 841 жылғы 25 маусымда Фонтеной-ан-Пуисай шайқасында Лотарьді жеңді. Келесі жылы екі бауыр Страсбург анттары арқылы одақтастығын нығайтты. Соғыс 843 жылғы тамызда Верден шартымен аяқталды. Шарты бойынша Карл Батыс франктардың корольдігін алды, оған ол сол кезге дейін билік етіп келген еді, және ол географиялық тұрғыдан қазіргі Францияға ұқсас болды, Мез, Саона және Рона өзендеріне дейін, Испания шебімен қоса. Людовик Каролингтер империясының шығыс бөлігін алды, ол сол кезде Шығыс Франция, ал кейін Германия деп аталды. Лотарь императорлық титулын және Италия корольдігін сақтап қалды. Сонымен қатар ол Орта Францияның патшасы ретінде Фландриядан Рейн және Бургундия арқылы өтетін орталық аймақтарды иеленді.

Батыс елдері

Верденнен кейін көп ұзамай Карл Бретаньға қарсы сәтсіз жорыққа шықты, қайтып келген соң ақсүйектерімен және дін қызметкерлерімен Кулен шартын жасасты. Содан кейін, 855 жылы Лотар I қайтыс болғанға дейін оның билігінің алғашқы жылдары салыстырмалы түрде тыныш болды. Осы жылдар ішінде үш бауыр "бірлескен үкімет" жүйесін сақтап, Кобленцте (848), Мерсенде (851) және Аттиньиде (854) бірнеше рет кездесті. 858 жылы Карлды құлатуға ниеттенген наразы ақсүйектердің шақыруымен Людовик Неміс Батыс Франк мемлекетіне шабуыл жасады. Карл соншалықты жақтырылмағандықтан әскер жинамады, тіпті Бургундияға қашып кетті. Оны тек епископтардың Людовикті неміс патшасы деп тағайындауға қарсылығы және анасы Юдитпен туысқан Вельфтердің адалдығы ғана құтқарды. 860 жылы ол өзінің жүрегіндегі немере інісі Прованстың Карлының мемлекетін басып алуға тырысты, бірақ сәтсіз аяқталды. 869 жылы немересі Лотар II қайтыс болғаннан кейін Карл Лотардың иеліктерін өзіне қаратуға тырысты, бірақ Луи Лотардың бұрынғы вассалдары қолдау көрсеткен соң келіссөздерге келуге мәжбүр болды. Нәтижесіндегі келісім (870 ж.) бойынша Лотарингия Карл мен Людовик арасында бөлісті. Осы отбасылық жанжалдардан басқа, Карл Аквитаниядағы және бретондықтардың қайта-қайта болатын көтерілістерімен күресуге мәжбүр болды. Басшылары Номенуа мен Эриспоэ басқарған бретондықтар Баллон шайқасында (845) және Женгланд шайқасында (851) патшаны жеңіп, де-факто тәуелсіздікке қол жеткізді. Карл сонымен қатар солтүстік аймақтарды, Сена және Луара өзендерінің жағалауларын, тіпті Аквитания шекарасына дейін қиратқан викингтерге қарсы күресті. 845 жылы викингтердің Парижды қоршауы мен тонауында және одан кейін бірнеше рет Карл олардың шегінуі үшін жомарт сыйлық төлеуге мәжбүр болды. Карл басқыншыларға қарсы әртүрлі жорықтар ұйымдастырды және 864 жылғы Пистр жарлығымен әскердің жылдамдығын арттырып, атты әскер бөлімшесін құрды, бұл кейінгі 600 жылдағы француз рыцарлығының алдағысы болды. Сол жарлық бойынша викингтердің шабуылдарын тоқтату үшін барлық өзендерге бекіністі көпірлер салуға бұйрық берді. Париждегі осы көпірлердің екеуі 885-886 жылдардағы қоршау кезінде қаланы сақтап қалды. Карл Кордова әмірлігімен дипломатиялық байланыс орнатып, 865 жылы әмір Мұхаммед I-ден түйелер алды. 860-шы жылдардан бастап Компиень сарайы Карл үшін маңызды орталыққа айналды және ол 876 жылы онда монастырь салды. Х ғасырда Компиень Карлмен байланысты болғандықтан Карлополис деп аталды.

Император ретінде билік ету

875 жылы император Людовик II (оның жартылай бауыры Лотардың ұлы) қайтыс болғаннан кейін, Папа Иоанн VIII қолдаған Карл Тікенекті Италияға сапар шекті, 25 желтоқсанда Павияда патшалық тәжін алды, ал Римде императорлық белгілерін иеленді. Император ретінде Карл әкесі мен атасы қолданған ұрандарды біріктіріп, "римдіктер мен франктар империясын жаңарту" деген мағына беретін "Renovatio imperii Romani et Francorum" деген жалғыз формулаға қосты. Осы сөздер оның мөрінде жазылған. Людовик II-нің тағына талапкер болған неміс Людовигі Карлдың иеліктеріне шабуыл жасап, оларды қиратқандықтан, Карл Батыс Францияға жедел қайтуға мәжбүр болды. Людовик Неміс қайтыс болғаннан кейін (28 тамыз 876), Карл өз кезегінде Людовиктің патшалығын басып алуға тырысты, бірақ 8 қазанда Андернах шайқасында шешулі жеңіліске ұшырады.

Жерлеу және мұрагерлік

Бертин жылнамасына сәйкес, Карл Бургундиядағы Нантуа аббаттығында асығыс жерленді, себебі оны көтеріп жүрушілер оның шіріген денесінен шыққан жақсы көтере алмады. Бірнеше жыл өткен соң оның қабір қалдықтары Сен-Денис аббаттығына көшірілді, онда ол көптен бері жерленгісі келген, порфир ванна ішінде, қазір Луврде сақталатын "Дагобер ваннасы" (cuve de Dagobert) деп белгілі. Сол жерде революция кезінде балқытылған ескерткіш тақта болғаны жазылған. Карлдың орнын ұлы Людовик басты. Карл білімді және көркем әдебиеттің меценаты, шіркеудің адамы болды және оның тәртіпсіз ақсүйектеріне қарсы епископаттан қолдау таба алатынын түсінді, сондықтан ол кеңесшілерін жоғары рухты қызметкерлердің арасынан таңдады, мысалы, оған опасыздық жасаған Сенстің Гуенелоны және Реймстің Гинкмары сияқты.