Кіріспе

2003 жылы жарық көрген Корри Доктороудың «Down and Out in the Magic Kingdom» – 2003 жылы жарық көрген ғылыми-фантастикалық кітап, канадалық автор және цифрлық құқықтарды қорғаушы Корри Доктороудың тұңғыш романы. «Tor Books» баспасында жарық көрген сәтте Доктороу романның толық мәтінін Creative Commons коммерциялық емес лицензиясымен өз сайтында жариялады, осы арқылы кітаптың мәтінін оқуға және оны одан әрі рұқсат алмастан таратуға мүмкіндік берді. Роман 2004 жылы «Набула» сыйлығының «Жылдың үздік романы» номинациясына іліккен.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Бұл болашақ тарих кітабы 22 ғасырда, негізінен Уолт Дисней әлемінде өтеді. Дисней әлемін бәсекелес адхократиялар басқарады, олардың әрқайсысы парк қонақтарына ең жақсы тәжірибені ұсынуға және қонақтар ұсынатын Whuffie үшін бәсекелесуге арналған. Романның жетіспеушілікке ұшырағаннан кейінгі әлемінде Вхуффи - бұл ақшаға ұқсас жүйе, ол ең алдымен басқалардың құрметіне, немесе өте төмен Вхуффи жағдайында олардың жек көруіне өлшеу жасайды. Бұл оқиғаны бірінші тұлғада Джулиус айтып береді, оның колледждегі досы Дэн елдегі ең танымал адамдардың бірі болған (Whuffie өлшеуі бойынша). Джулиус пен оның қызы Лил Сиқырлы патшалықтың бостандық алаңындағы іс-шараларды бақылайтын комитетпен жұмыс істейді. Дэн ең төменгі деңгейге түсіп, барлық Whuffie-нен айырылды, жастық шағына сенбейді және өлуді қалайды, бірақ ол ең төменгі деңгейге жеткенде емес. Ол өзінің өмірін қайта құру үшін Джулиус пен Лилге көшіп келеді. Паркте Джулиус өлтіріліп, көп ұзамай сергітіледі. Ол оянған кезде Дебраның арнайы тобы Президенттер залын өз бақылауына алды және ескі аниматоникалық роботтарды президент болу тәжірибесінің синтетикалық естеліктерімен алмастыруды жоспарлап отыр. Джулиус қарсыласы оны сарайды басып алу үшін алаңдату үшін өлтірген деп санайды. Олар өзінің сүйікті аттракционын, Haunted Mansion-ты жаңартуға тырысады деп қорқып, ол паркті виртуалдылыққа қарсы тұруға шешім қабылдайды, бұл Лил мен Дэнмен қарым-қатынасына қауіп төндіреді; ақыр соңында Лил Джулиусты Дэн үшін қалдырады. Джулиус ақыры "жарылады", ол өзінің арманын шаңға айналдырып, Президент залындағы аттракциондарды талқандайды, бұл процесте ол өзінің бас сүйегінің интерфейсін бұдан былай өзі қолдана алмайтындай етіп зақымдайды. Бұл оның Whuffie-ді тұтқындалған кезде жер деңгейіне дейін итеріп, Дебра мен оның әріптестеріне "Whuffie-ге жанашырлық" береді. Дэн Лилді тастап кетеді, Джулиус арнайы жұмыстан шығарылады, ал оның Whuffie түбін төмендетеді, басқалар оның иелігін жазасыз алып кетеді және лифтілер ол үшін тоқтамайды. Содан кейін аян келеді: Дэннің өлтіруші инъекция арқылы өзін-өзі өлтіруін жоспарлағаннан бірнеше күн бұрын, Дэн шын мәнінде Дабрамен бірге Джулиусты өлтіруді ұйымдастырғанын, оның командасы оған бере алатын Whuffie үшін алмастырды. Дэн өзінің миссионерлік күндері бір қызды, өзінің бір тәлімгерін, кіршіксіз жұмысты істеуге шақырды. Дебра осы жоспардан бұрын жасалған резервтік көшірмеден қалпына келтірілді, сондықтан ол шынымен оған қатысы жоқ деп сенді. Ол мұны жариялайды; Дебраны сыртқа шығарады, Джулиус Уффиге жанашырлық танытады және өзінің жас жұмсақ өлтірушісіне достық сезімді дамытады. Ол өзін ешқашан қалпына келтірмейді, себебі бұл оның бүкіл жылдағы, Дэнмен соңғы жылдағы естелігін жояды, бірақ ол өзінің зақымдалған интерфейсімен өмір сүреді. Кітап - бұл оның өткен жылдың оқиғаларын қолмен құжаттауға тырысуы, сондықтан бұл инкарнация қартаю немесе жазатайым оқиғадан қайтыс болған кезде, оның қалпына келтірілген резервтік көшірмесі болған оқиғалардың ішінара жазбасына ие болады. Дэн өлімге әкелетін уколдан бас тартып, ғаламның жылу өліміне дейін өзін өлімге ұшыратады.

Кейіпкерлер

Юлиус (Жюль деп те аталады), кітаптың баяндаушысы, бір ғасырдан асып түскен. Оның балалық арманы – Дисней әлемінде (сонымен қатар "Сиқырлы Корольдық" деп те аталады) өмір сүру. 23 жастағы, ұзын қызыл шашы мен күмісдей жалтыраған Лил – Жюльдің сүйіктісі. Ол Жюльдің жасынан 15%-ға кіші, бірақ сырт қарағанда бір жастай көрінеді. Ол Уолт Дисней әлемінде өскен. Дэн – Жюльдің ең жақын ер адам досы. Ол – Битчун утопиясының бұрынғы миссионері, енді технофобтар қалмағандықтан өмір сүруге деген құлшынысын жоғалтқан. Дебра – Дисней әлемінің ескі сақшыларының бірі және Лилдің ата-анасы "өліп қалғандар" қатарына қосылмас бұрын олардың серігі болған. Ол 10 жыл бойы Бейжіңдегі Диснейлендте симуляциялық аттракциондарды бағдарламалаған. Тим – синтетикалық естеліктерді құрастырушы. Том мен Рита – Лилдің ата-анасы, олар "Уолт Дисней әлемінде билікті басып алған, оны жеке меншік ретінде пайдаланған бай бұрынғы акционерлерден басқаруды тартып алған алғашқы жедел топтың мүшелері" болған. Зед (сондай-ақ Зоя деп те белгілі) – 18 ай бойы Юлиусқа үйленген трансгуман, ақылынан айырылып, Юлиуспен танысқанға дейінгі сақтық көшірмесіне қайта оралған.

Мәдениеттік сілтемелер

Бесінші тарауда Нил Стивенсонның "Snow Crash" кітабына негізделген "Snow Crash Spectacular" парадының сипаттамасы берілген. Кітапта The Beatles тобының "Rocky Raccoon" әніне сілтемелер бар. Джулиусқа оның қыз досы Дэнге кетеді, дәл сол сияқты Лил Рокки Ракунды әндегі Дэнге қалдырады. Кітаптың басында Жюль мен Лил әннің бір бөлігін айтады. "Rangy Lil" – Роберт Хайнлайнның "Time Enough for Love" ғылыми-фантастикалық классикасының кейіпкері. Осы кітаптағы Дан кейіпкері: "Лил, сен керемет әйелсің". Докторовдың "Truncat" әңгімесі де "Down and Out" оқиғаларынан кейін Битчун қоғамында орын алады. Докторовдың "I, Row Boat" әңгімесі, Исаак Азимовтың "I, Robot" атты туындысымен сөз ойыны ретінде жазылған, сонымен қатар, жасанды интеллектті жүктеу және көшіру туралы сілтемелермен, сол ғаламда (бірақ алыс болашақта) орын алатын сияқты, бірақ Битчун қоғамы немесе Whuffie туралы тікелей айтылмаған. Атауы Джордж Оруэллдің "Down and Out in Paris and London" еңбегінен алынған.

Лицензиялау

2004 жылдың 12 ақпанында Докторов өзінің кітабын Creative Commons Attribution Noncommercial Share Alike (by nc sa) лицензиясы бойынша қайта лицензиялады. Жаңа лицензия бойынша, енді кітаптан туынды жұмыстар жасауға рұқсат етіледі, егер лицензия мен авторлық құқығы әр жаңа жұмыста сақталса және туынды жұмыстар коммерциялық мақсатта пайдаланбаса. Кітаптың жанкүйерлері орыс және испан тілдеріне аудармалар, аудио кітап нұсқасы және мәтіннің бірнеше қызықты өңдеулерін жасауды бастады. Докторов өз жұмысын дамытуға адамдардың ықыласты екеніне және одан әрі жаңалықтар туындайтынына үміттене екенін айтты. Осы шараларға қарамастан, 2007 жылы Америка ғылыми-фантастикалық жазушылар қауымдастығы (SFWA) осы романға қатысты жарамсыз DMCA алып тастау туралы хабарламалар жіберді. Кори Доктороу: "Тылсым патшалығындағы төмендегілер" – Creative Commons лицензиясы бойынша шығарылған алғашқы роман. Соңғы төрт жыл бойы мен жанкүйерлерді өз жұмысымды көшіріп, бөлісуге шақырдым. Енді мен осы хабарламаны көрген оқырмандардан, мен SFWA арқылы менің кеңесіме құлақ салғандарға заңдық қорқытулар жіберуге қолданатын екіжүзділікке ұшырадым деген қорытындыға келдім".