Кіріспе

Чилиде шарап жасау

Чилиде шарап өндірудің ұзақ тарихы бар, оның тамыры 16 ғасырға, испан конкистадорлары Витис винифера жүзімдерін аймаққа әкелгенге дейін барады. 19 ғасырдың ортасында Каберне Совиньон, Мерло, Карменер және Фран сияқты француздық шарап сорттары енгізілді. 1980 жылдардың басында Чилидің шарап өнеркәсібі жаңаруға ұшырады, осымен бірге тот баспайтын болаттан жасалған ашыту ыдыстары қолданыла бастады және шарапты ескірту үшін емен бөшкелер пайдаланылды. Бұл сапалы шарап өндірісінің өсуіне және экспорттың қарқынды дамуына әкелді. Чилидегі шарап зауыттарының саны 1995 жылы 12-ден 2005 жылы 70-нен асты. 20 ғасырдың соңында көптеген француз иммигранттары Чилиге қоныс аударды, олармен бірге жүзім шаруашылығы саласындағы мол білімді әкелді. Бүгінде Чили әлемдегі бесінші ірі шарап экспорттаушы және жетінші ірі өндіруші ел болып табылады. Чилидің климаты Калифорния және Франция климаттарының қосындысы деп сипатталады. Елде ең көп өсірілетін жүзім сорттары – Каберне Совиньон, Мерло және Карменер. Чили филоксера жәндігінен құтылған, сондықтан оның жүзімдерін филоксераға төзімді тамырларға қадау қажет емес.

Тарих

Витис винифера Чилиге 16 ғасырда, испан конкистадорлары мен миссионерлері 1554 жылы аймаққа еуропалық жүзімді әкелген кезде енді. Жергілікті аңыз бойынша, алғашқы жүзімді конкистадор Франсиско де Агирре отырғызған. Бұл жүзімдер Перудегі испандық жүздіктерден шыққан болуы мүмкін, және бұл сорттардың арасында 1520 жылы Эрнан Кортес Мексикаға әкелген «қара жүзім» де болды. Бұл жүзім сорты кеңінен егілетін Паис жүзімінің ата-бабасы болды, ол 21 ғасырға дейін Чилидегі ең көп егілетін жүзім болды. Испания билігі кезінде жүзімдіктердің өндірісі шектеліп, чилиліктер шараптарының көп бөлігін Испаниядан тікелей сатып алуға міндетті болды. Алайда, 1641 жылы Чилиден және Перу вице-корольдігінен Испанияға шарап әкелуге тыйым салынды, бұл колониядағы шарап өнеркәсібіне үлкен әсер етті. Бұл тыйым жүзімнің артық өндірісіне әкелді, оның орнына писко мен агуарденте жасалды, нәтижесінде Перуде шарап өндірісі дерлік тоқтап қалды. Бұл шектеулерге қарамастан, чилиліктер Испаниядан әкелінген тотыққан және сіркелі шараптарға қарағанда отандық өндірісті артық көреді, себебі олар ұзақ сапар кезінде нашар сақталады. Олар тіпті шараптарының бір бөлігін көршілес Перуге экспорттады, бірақ олардың бірі ағын суларында Англиялық капер Фрэнсис Дрейкпен ұсталды. Испания Дрейкке ашуланбастан, Чилиге айыптама жіберіп, жүзімдіктерінің көп бөлігін жоюға бұйрық берді, бірақ бұл бұйрық көбінесе орындалмады. 18 ғасырда Чили Паис және Мускатель жүзімінен жасалған тәтті шараптарымен танымал болды. Тәттілігін арттыру үшін шарапты көбінесе қайнатып, жүзім шырынын концентрлейтін. 20 ғасырда саяси тұрақсыздық, шектеуші ережелер және жоғары салықтар Чилидің шарап өнеркәсібінің өсуіне кедергі келтірді. 1980 жылдарға дейін Чили шараптарының көп бөлігі сапасыз деп есептелді және негізінен ішкі тұтынуға жұмсалды. Чилидің шарап өсіруге қолайлы жағдайлары мойындалған сайын, Чили шарап зауыттарына шетелдік инвестициялар да артты. Бұл кезеңде шарап жасау технологиясында маңызды жетістіктер болды, және Чили оңтайлы бағада жоғары сапалы шараптарды өндірумен танымал болды. Чилидің экспорты өсті, 21 ғасырдың басында Франция мен Италиядан кейін үшінші ірі экспорттаушыға айналды. Алайда, АҚШ нарығында ол төртінші орынға түсіп, Австралия оны басып алды. Назар қазір Ұлыбритания және Жапония сияқты басқа ірі шарап нарықтарында экспортты дамытуға ауыстырылған. Чилидің ең жақсы шарап өсіретін аймақтарының көпшілігі жүзімдіктерді суаруға тәуелді, суды Анд тауларындағы қардың еруінен алады. Жағалау бойындағы және оңтүстік аймақтардағы дамып келе жатқан шарап өсіру аймақтарында қажетті жауын-шашын жеткілікті, бірақ жүзімдік иелері Тынық мұхитынан келетін Гумбольдт ағыны сияқты факторлармен күресуге мәжбүр, ол жүзімдікті салқын ауамен жаба алады. Чилидің қалған шарап өсіретін аймақтары үшін Жағалау жоталары ағыннан қорғайды және жаңбыр көлеңкесі ретінде әрекет етеді. Бұл аймақтардағы жүзімдіктер Анд тауларының етегіндегі аңғарлық жазықтарға Майпо, Рапель және Мауле сияқты ірі өзендер бойына отырғызылған.

Атакама аймағы

Атакама облысының әкімшілік-территориялық бөлінісімен аталған бұл аймақ Копиапо және Уаско деген екі аңғарға бөлінеді, олардың екеуі де сол аттас провинциялармен шектеседі. Аймақ негізінен Писко өнімімен танымал, бірақ 1950 жылдары Копиапо маңында шарап өндірісі шағын көлемде басталды. Бұл аңғарлардан шыққан шараптардың мысалдары – Вина Фахардоның "Вино Копиапино" (әдеби мағынасында "Копиапо шарабы") және Испаниядан әкелінген Пажарете шарабы, қазір Уаско аңғарында сәтті өндірілуде.

Кокинбо аймағы

Кокинбо аймағында үш шарап өндіретін кіші аймақ бар: Эльки, Лимари және Чоапа, олардың барлығы сол аттас провинциялармен шектеседі. Эльки аңғары Сантьягоның солтүстігінде, Кокинбо аймағындағы Атакама шөлінің оңтүстік шетінде орналасқан. Бұл аймақ ас жүзімі мен басқа да жеміс-жидектерді, сондай-ақ Чилидің ең танымал спирттік сусыны – Писконы өндірумен мәшһүр. Алайда, бұл Чилидің солтүстігіндегі ең коммерциялық тұрғыдан табысты шарап өндіретін аймақ екендігімен де ерекшеленеді. Аймақтың жүзімдіктері батыста Тынық мұхитынан шығыста Анд тауларына дейін созылып, 2000 метрге (6500 фут) дейін биіктейді. Шарап өндірісі 1990 жылдары Чилидің Орталық аңғарынан тыс жерлерде жүзім өсіруге болатын жағдайларды зерттеген кезде Эльки аңғарында басталды. Содан бері жүзімдіктер көптеп отырғызылды, көбінесе Эльки өзенінің бойында, онда жүзім өсірушілер суару үшін жоғары сапалы суға қол жеткізе алады. Аймақ күнге толы, шөл сияқты климатқа, жылдық жауын-шашынның аз болуына, құрғақ тасты жерге, тік жарлы аңғарларға және Тынық мұхиты мен Анд тауларынан соғатын желдің салқындатуымен орташа биіктіктегі төбелерге ие. Бұл Сира сияқты сорттар үшін өте жақсы нәтижелер береді. Лимари аңғары Сантьягоның шамамен солтүстігінде, Кокинбо аймағында орналасқан. Бұл жерге алғаш рет 16 ғасырдың ортасында жүзімдіктер отырғызылған, және жаңа технологиялар мен шарап жасаушылардың жаңа жерлерді іздеуіне байланысты соңғы кезде қайта жанданып келеді. Аймақ ең алдымен 1990 жылдары алғаш рет отырғызылған Совиньон мен Шардоне өндірумен танымал, сонымен қатар Сира мен Пино Нуарды да сәтті өндіреді, климаты Жаңа Зеландиядағы Марлбороға ұқсас. Тынық мұхиты аймақтың жағалауына күшті әсер етеді, әр таңда күн шығыстан Анд тауларына көтерілгенде кері шегінетін, батыстан аңғарға кіретін суық Каманчака тұманымен. Жылдық жауын-шашын 4 дюймнан аз болатындықтан, минералға толы топырақта өсетін жүзімдіктерді суару үшін тамшылатып суару әдісі қолданылады. Бұл үйлесім жаңа, ерекше минералдық дәмі бар шараптарды тудырады. Чоапа аңғары Сантьягоның шамамен солтүстігінде, Кокинбо аймағының оңтүстік бөлігінде жатыр. Атакама сияқты, бұл аймақ да Писко және ас жүзімімен танымал. Қазіргі уақытта "Чоапа аңғары" аталымын тек De Martino Syrah шарабының бір бренді ғана иеленеді.

Аконкагуа аймағы

Вальпараисо әкімшілік аймағында екі шарап өндіруші субөңір бар: Аконкагуа және Касабланка аңғарлары. Аконкагуа аңғары Сан-Фелипе-де-Аконкагуа провинциясымен, ал Касабланка аңғары сол атаудағы коммунамен шектеседі. Панкехью коммунасы да жоғары сапалы шарап өндіруге қатысты беделін біртіндеп арттырып келеді. Аконкагуа аңғарында жүзімді суару үшін Аконкагуа және оны қоршаған таулардан еріген қар суы пайдаланылады. Шағын 1,098 гектарлық шарап өсіру аймағы қызыл шараптарымен әйгілі, олар халықаралық деңгейде танылды. 2004 жылы Берлинде өткен соқыр дәм тату кезінде Вина Эразуриздің "Seña" шарабы Шато Лафит пен Шато Маргодан озып кетті, бұл Чили шарап индустриясы үшін маңызды жетістік болды. Бұл аймақ негізінен ішкі бөлігінде өсетін қызыл жүзімдерімен танымал болғанымен, жағалаудағы жаңа егістіктерде ақ жүзімдер де өсірілуде. Касабланка аңғары орналасқан коммунасының атын алған, және Вальпараисо аймағындағы Вальпараисо провинциясының шығыс шекарасынан шығыс-батыс бағытта созылады. Бұл жерде жүзімдіктер алғаш рет 1980-ші жылдардың ортасында Чили шарап индустриясының қайта жандану кезеңінде отырғызылды және аймақ тез арада ақ шараптарымен, әсіресе Совиньон Блан мен Шардоне, сондай-ақ суық климатта жақсы өсетін Пино Нуармен танымал болды. 33° оңтүстік ендігінде орналасқан, Еуропалық жүзімдіктерге қарағанда экваторға жақын болғанына қарамастан, мұнда жүзім өсіруге Тынық мұхитының салқындату әсері мүмкіндік береді, ол таңертеңгі салқын тұман және Чилидің солтүстігіндегі басқа аймақтарға қарағанда көбірек бұлтты күндермен сипатталады. Жүзүм өсіруге жақсы жағдай туғызатын сазды және құмды топырақтар, бірқатар кемшіліктерімен бірге, нематодтардың көбеюіне ықпал етеді, сондықтан нематодтарға төзімді тамырларға қаушап салу кең таралған. Сан-Антонио аңғары Пино Нуар, Совиньон Блан және Шардоне өндірумен танымал шағын шарап аймағы. Ол Чилидің Сан-Антонио қаласының жанында, Касабланка аңғарының оңтүстігінде және Сантьягодан батысқа қарай 55 миль (89 км) қашықтықта орналасқан. Касабланка аңғары сияқты, Сан-Антонио да Чилидің басқа шарап аймақтарындағыдай, Тынық мұхитының салқындату әсеріне ұшырайды, бұл осы аймақта шарап өндіруді мүмкін етеді. Аймақтағы топырақ гранитті, кедей және жақсы су өткізгіш, үстіңгі қабаты сазды, бұл жүзімдіктер үшін жақсы орта жасайды. Жаңбырлар көбінесе қыс айларында жауады, ал қалған жыл бойы жүзімдіктерді Маипо өзенінен алынған суды тамшылатып суару қажет. Сан-Антонио аңғары болашақтың шарап аймағы ретінде қарастырылады және шарап индустриясының одан әрі өсуі күтілуде.

Оңтүстік Чили

Нюбле және Био Био әкімшілік аймағында орналасқан бұл аймаққа үш шарап өндіруші аймақша кіреді: Итата аңғары, Био Био аңғары және Малеко аңғары. Аймақ негізінен көптеп өндірілген Паис шарабымен және бөтелкеде сатылатын шараптармен танымал, бірақ Конча-и-Торо шарап зауыты осы аймақтан Gewürztraminer өндірумен тәжірибе жасаған. Чилидің оңтүстік шарап өсіретін аймақтарында жауын-шашын көп, орташа температура төмен және күн сәулесінің ұзақтығы солтүстік аймақтарға қарағанда аз. Био Био аңғары сол аттас провинция мен аймақта орналасқан. Чилидің оңтүстік шарап аймақтарының бірі ретінде, ол өзінің жаңа, хош иісті шараптарымен белгілі. Аймақ 36° оңтүстік ендікте орналасқан, бұл Оңтүстік Испания мен Калифорниядағы Монтерейге ұқсас. Жүздімдіктерінің көп бөлігі теңіз деңгейінен жоғары, орташа Жерорта теңізі климатында өседі. Жылдық жауын-шашын мөлшері Чилидің барлық шарап аңғарларының арасында ең жоғары деңгейде, бірақ желдің арқасында тым жоғары ылғалдылықтың алдын алуға болады – осы құбылыс Францияның солтүстігінде де кездеседі. 20 ғасырдың көп бөлігінде Био Био аңғарында өсірілген негізгі сорттар Москател де Александрия және Паис (АҚШ-та Миссия деп белгілі) болды, бірақ бүгінде бүкіл аңғарда Пино Нуар, Шардоне және Совиньон Блан да өсіріледі. Малеко Чили астанасы Сантьягодан 547 км оңтүстікке қарай, сол аттас провинцияда орналасқан. Бұл аймақтағы шарап өнеркәсібі әлі де дамып келеді, бірақ жақсы нәтижелерге қол жеткізілуде, әсіресе оның жаңа және сергінек Шардоне және Пино Нуар шараптарынан. Климаты салқын, жауын-шашын көп (бір жылда), өсу маусымы қысқа және күндіз бен түн арасындағы температураның айырмашылығы жоғары, бұл шарап өндірушілер үшін қиындық тудырады. Жүздімдіктердің көп бөлігі Био Био аңғарының оңтүстігінде, Трайген қаласының маңында орналасқан. Малекодағы вулкандық топырақ негізінен құм мен саздан тұрады және жақсы дренаждалған. Аймақта жауын-шашын көп болғанына қарамастан, жүзімдер дренаждалған топыраққа байланысты су алу үшін қосымша күш жұмсауға мәжбүр, бұл жапырақтардың азаюына және жүзімнің өнімділігінің төмендеуіне әкеледі. Осы факторлардың барлығы жүзімнің дәміне концентрациялылық қосып, құрылымын жақсартады, нәтижесінде аймақта өндірілетін жаңа және сергінек шараптар шығады.

Жүзім шаруашылығы

Чилидің табиғи шекаралары (Тынық мұхиты, Анд таулары, солтүстіктегі Атакама шөлі және оңтүстіктегі Антарктида) елді әлемнің басқа бөліктерінен салыстырмалы түрде оқшаулап, филоксера жәндігінің таралуына қарсы тұруға көмектескен. Осының арқасында көптеген чилилік жүзімдіктер тамырларын жабысдамайды және отырғызуға байланысты қосымша шығындардан сақталады. Чилилік шарап өндірушілер жүзімдерінің «тазалығы» шараптың дәмінде сезілетін жақсы қасиет екенін айтады, бірақ көптеген шарап сарапшылары ең маңызды артықшылық – қаржылық екеніне келіседі. Бұл ережеден Касабланка аңғары ғана ерекшеленеді, ондағы жүзімдер нематодтардың зиянына ұшырайды. Жүзім сорттары мен жүзім өсіру тәсілдеріне ешқандай шектеулер жоқ. Белгілі бір сорттан жасалған шараптар Чилиде сатылатын болса, онда олардың кемінде 75% сол сорттан болуы керек. Сондай-ақ, жыл көрсетілген шараптардағы жүзімнің кемінде 75% сол жылы жиналған болуы тиіс. Егер шарап экспортталса, оның құрамында жақтауға көрсетілген сорттың 85% және белгіленген жылдың кемінде 85% жүзімі болуы керек. Экспортталатын шараптардың алкоголь құрамы да белгілі бір деңгейде болуы тиіс: ақ шараптарда кемінде 12% алкоголь, ал қызыл шараптарда кемінде 11,5% алкоголь болуы керек. Шарап өсірілген аймақты көрсету үшін, одан алынған жүзімнің кемінде 85% сол аймақтан болуы керек. Шараптың стилін анықтау үшін қолданылатын бірнеше терминдердің ішінде «Reserva Especial» терминінің заңдық мәні немесе анықтамасы жоқ.

Мерло және Совиньон Бланк

ХХ ғасырдың соңында чили шараптарының танымалдылығы артқан кезде, әлемдегі шарапты татып бағалаушылар Мерло мен Совиньон блан деп жазылған шараптардың нақтылығына күмәндана бастады. Бұл шараптарда осы жүзімдерге тән көптеген қасиеттер мен ерекшеліктер болмады. Ампелографтар жүзімдерді зерттеуге кірісіп, Мерло деп саналғанның ішінде бұрын жойылған деп есептелген ежелгі Бордо жүзімі – Карменер екенін анықтады. Ал Совиньон блан жүзімдерінің орнына Саувиньоннасс, сондай-ақ Саувиньон верт немесе Саувиньон блан/Семильон гибридінің мутациясы екені белгілі болды. Осы жаңалықтарға байланысты бірнеше чили шарап зауыттары нағыз Мерло мен Совиньон блан қыршаларын импорттауды бастады, нәтижесінде ХХІ ғасырда Мерло және Совиньон блан деп сатылатын шараптардың көп бөлігі осы сорттарға жататын болды. 2005 жылы Бразилияда өткен Берлин шарап дегустациясында алдыңғы жетілікке чили шараптарының бесеуі кірді. 2006 жылғы Токио шарап дегустациясында чили шараптары алдыңғы бес орынның төртеуін жеңіп алды.