Кіріспе

Сирия дәстүріндегі шіркеулер үшін Киелі кітаптың стандартты нұсқасы – Пешитта (немесе ܦܫܝܼܛܬܵܐ). Пешитта – Сирия дәстүріндегі шіркеулер үшін Киелі кітаптың стандартты нұсқасы, оның ішінде Маронит шіркеуі, Халдей католик шіркеуі, Сирия католик шіркеуі, Сирия православие шіркеуі, Маланкара православие сириялық шіркеуі, Малабар тәуелсіз сириялық шіркеуі (Тхожиор шіркеуі), Сирия Маланкара католик шіркеуі, Шығыс ассириялық шіркеуі және Сирия Малабар шіркеуі кіреді. Киелі кітапты зерттеушілердің пікірінше, Пешиттаның Ескі өсиеті біздің заманымыздың 2-ші ғасырында Киелі кітаптағы еврей тілінен сирия тіліне аударылған, ал Пешиттаның Жаңа өсиеті грек тілінен, шамамен 5-ші ғасырдың басында аударылған. Бұл Жаңа өсиет бастапқыда 2 Петір, 2 Жохан, 3 Жохан, Яһуда және Аян кітаптарын қамтымаған, бірақ 5-ші ғасырдың басында стандартқа айналды. Харкл Томасының 616 жылы жасаған "Харкл аудармасына" осы бес кітап қосылды. Пешиттаның Жаңа өсиеті көбінесе Византия мәтін үлгісін көрсетеді, бірақ кейбір өзгерістер де бар.

Этимология

Пешитта сириялық мапакта пшиттадан (ܡܦܩܬܐ ܦܫܝܛܬܐ) туындайды, бұл сөз тікелей "жай нұсқа" дегенді білдіреді. Дегенмен, пшитта сөзін "жалпы" (яғни, барлық адамдар үшін) немесе "түзу" деп аудару да мүмкін, сондай-ақ оның әдеттегі мағынасы "жай" болып табылады. Сирия тілі – шығыс арамей тілінің диалектісі немесе диалектілер тобы, ол Эдесса аймағында пайда болған. Бұл тіл сирия әрпімен жазылады және латын әрпіне түрлі жолдармен көшіріледі, нәтижесінде атаудың әртүрлі жазылу нұсқалары пайда болады: Пешитта, Пешитта, Пшитта, Пшитта, Пшитто, Фшитто. Бұлардың бәрі де қабылданады, бірақ ағылшын тілінде Пешитта жазылуы ең көп қолданылады.

Қысқаша тарихы

Пешитта 5 ғасырдан бастап Шығыста кеңінен таралды және сириялық христиандық ағымдардың барлығы оны қабылдап, құрметтеді. Оның миссионерлік әсері зор болды: армян және грузин тілдеріндегі аудармалар, сондай-ақ араб және парсы тілдері сирия тілінен көп нәрсе алды. Чанъаньдағы танымал несториандық тақташа 8 ғасырда Қытайдың ортасында сириялық кітаптардың болғанын көрсетеді. Пешиттаны алғаш батысқа Мардиндік Мұса, белгілі сириялық дін қызметкері әкелді, ол Рим мен Венецияда оны басып шығаруға демеуші табуға тырысты, бірақ сәтті болмады. Алайда, ол 1555 жылы Венадағы Киелі Рим империясының императорлық канцлері Альберт Видманштадттан мұндай демеуші тапты. Ол Жаңа Ғидаттың басылымын жүзеге асырды, ал император оның сирия тіліндегі басылымы үшін қажетті арнайы шрифттерді құю шығындарын көтерді. Иммануил Тремеллиус, оның білімі ағылшын реформаторлары мен діншілерге өте пайдалы болған, оны пайдаланды және 1569 жылы еврей әріптерімен сириялық Жаңа Ғидатты шығарды. 1645 жылы Габриэль Сионита Париж полиглоты үшін Ескі Ғидаттың алғашқы басылымын дайындады, ал 1657 жылы толық Пешитта Уолтонның Лондон полиглотында орын алды. Ұзақ жылдар бойы Пешиттаның ең жақсы басылымы Джон Лейсден мен Карл Шафтың басылымы болды және ол әлі де "Syrschaaf" немесе "SyrSch" символымен сілтеме жасалады.

Жаңа Келісім

Матай 1–14-тарауларды егжей-тегжейлі зерттеген Гвиллиам Пешитта Текстус Рецептуспен 108 рет, ал Codex Vaticanus-пен 65 рет сәйкес екенін анықтады. Ал 137 жағдайда ол екеуінен де өзгеше, көбінесе Ежелгі Сирия және Ежелгі Латын қолдауымен, және 31 жағдайда ол жалғыз тұрады. Евсевийдің Егесипп «Иврейлердің Ілгі хабарынан және Сириялық Ілгі хабарынан бірнеше цитата келтірді» деген мәлімдемесі, біздің Сириялық Жаңа Өсиетке 160–180 жылдары, яғни сол иврей христиан жазушысының заманында сілтеме жасауымыз керек екенін көрсетеді. Сирия ғалымдары Жаңа Өсиеттің аудармасын «күтімді, адал және сөзбе-сөз» деп бағалап, оны кейде «аудармалардың патшайымы» деп атап кеткен.

Жаңа Келісімнің сын басылымы

Біріккен Киелі кітап қоғамының 1905 жылғы «Пешитта» Жаңа Өсиетінің стандартты басылымы сириятанушылар Филип Э. Пузи (1880 ж. қайтыс болды), Джордж Гвиллиам (1914 ж. қайтыс болды) және Джон Гвин дайындаған басылымдарға негізделген. Бұл басылымдар Гвиллиам мен Пузидің 1901 жылғы Ізгі хабарлардың сындық басылымын, Гвиллиамның Елшілердің істерінің сындық басылымын, Гвиллиам мен Пинкертонның Пауылдың хаттарының сындық басылымын және Джон Гвинннің Жалпы хаттардың және кейін Аян кітабының сындық басылымын қамтиды. Бұл сындық «Пешитта» мәтіні жетпістен астам «Пешитта» және бірнеше басқа арамей қолжазбаларын салыстыру арқылы жасалған. Жаңа Өсиеттің жалпы Батыс канонындағы барлық 27 кітап осы Британдық және Шетелдік Киелі кітап қоғамының 1905 жылғы «Пешитта» басылымына кіреді, сондай-ақ зынақор әйел туралы оқиға (Жохан 7:53–8:11) да кірген. 1979 жылғы «Біріккен Киелі кітап қоғамы» Сирия кітабында Жаңа Өсиет үшін осы мәтінді пайдаланған. Онлайн Киелі кітап 1905 жылғы Сирия «Пешитта» Жаңа Өсиетін еврей әріптерімен жазылған түрінде ұсынады.