Айгун: Тарихы мен географиясы

Кіріспе

Айгун () – Солтүстік Маньчжуриядағы тарихи қытай қаласы, Амур өзенінің оң жағалауында, Хейхэ қаласының орталық бөлігінен оңтүстікке қарай (ағыс бойында) орналасқан. Қаланың қытайша атауы, сөзбе-сөз "Жарқын жаде" дегенді білдіреді, бұл қаланың маньчжур (немесе Дучер) тіліндегі атауының транслитерациясы. Бүгінде бұрынғы Айгун қаласы Айхуй кенті деп аталады және Айхуй ауданының құрамына кіреді, ол өз кезегінде Хейхэ префектуралық деңгейдегі қаланың құрамына кіреді. Хейхэ – Хэйлунцзян провинциясының ірі қалаларының бірі.

Тарих

Агунның алдыңғы қаласы Амур өзенінің сол жағалауында орналасқан, Амур аңғарының түпкілікті Дучер халқының қаласы болды. Бұл қаланың аты орыс зерттеушісі Ерофей Хабаров 1652 жылы Айтун (Айтюн) деп жазған жері, қазіргі уақытта археологтарға жақын маңдағы Гродеково ауылының атымен Гродековское городище деп аталады. Бұл жерде шамамен бірінші мыңжылдықтың соңы немесе екінші мыңжылдықтың басынан бері адамдар қоныстанған деп есептеледі. Кейбір дереккөздер Амурдың орталық бөлігінде қытайлардың болғанын айтады – Агунда 20 жылға жуық бекініс болған, ол Юнле дәуірінде Амурдың сол (солтүстік-батыс) жағалауында, Зейя өзенінің сағасынан төмен орналасқан. Бұл Мин әулетінің Айгуны, кейін Цин әулеті кезінде орын ауыстырылған Айгуннің қарама-қарсы жағалауында орналасқан. Дучерлер қаласы, шамамен 1650 жылдардың ортасында Маньчжу Қытайының Цин әулеті Дучерлерді Сунгари немесе Хуркаға көшірген кезде бос қалған болуы мүмкін. 1685 немесе 1686 жылы Альбазин қаласын басып алғаннан кейін, маньчжурлар қаланы Амурдың оң (оңтүстік-батыс) жағалауына, бастапқы орнынан шамамен 5 километр төменге көшірді. Жаңа орын, Толга есімді даурлық басшының бұрынғы ауылының орнында болды және кейде осы атаудың қытайша аудармасы – Хэйлунцзян Чэн (黑龍江城) деп те аталды. Екі атау да «Қара өзен қаласы» дегенді білдіреді, бірақ 19 ғасырда «Айгун» атауы батыс тілдерінде қайтадан кеңінен қолданыла бастады. 1683 жылдан кейін бірнеше жыл бойы Айгун Хэйлунцзян провинциясының астанасы (әскери губернатордың резиденциясы) болды, 1690 жылы астана Ненцзянға (Мергенге), ал кейін Чикихарға көшірілді. Дегенмен, Айгун сол кездегі Хэйлунцзян провинциясының Амур аңғарының көп бөлігін қамтитын үлкен ауданға жауапты генерал-лейтенанттың (Фу дутоң) резиденциясы болып қалды. Жалпыұлттық қытай-француз картографиялық бағдарламасының аясында Айгунға (немесе, керісінше, Сагалин Ула хотонға) шамамен 1709 жылы иезуиттер Жан Батист Режи, Пьер Жарто және Ксавье Эренберт Фриделли келді, олар оны жақсы қорғалған қала деп тапты, ол Амур өзенінің аймағын бақылайтын маньчжурлық өзен флотының базасы ретінде қызмет етті. Өзен жағалауындағы құнарлы жазықтарда орналасқан көптеген ауылдармен қоршалған қала азық-түлікпен жақсы қамтамасыз етілген. 1900 жылғы Боксерлер көтерілісі кезінде Айгун бірнеше апта бойы ресейліктерге қарсы әскери қимылдардың орталығы болды. 1980 жылдың 15 қарашасында Хейхе қаласы құрылды, ал 1983 жылдың 6 маусымында Айхуэй ауданы таратылып, Хейхе қаласына қосылды.

The predecessor of Aigun was a town of the indigenous Ducher people of the Amur Valley, located on the left (northeastern now Russian) bank of the Amur River. The site of this town, whose name was reported by the Russian explorer Yerofey Khabarov as Aytyun (Айтюн) in 1652, is currently known to archaeologists as the Grodekovo site (Гродековское городище), after the nearby village of Grodekovo. It is thought to have been populated since around the end of the 1st or the beginning of the 2nd millennium AD. Some sources report a Chinese presence on the middle Amur – a fort existed at Aigun for about 20 years during the Yongle era on the left (northwestern) shore of the Amur downstream from the mouth of the Zeya River. This Ming Dynasty Aigun was located on the opposite bank to the later Aigun that was relocated during the Qing Dynasty. The Ducher town was probably vacated when the Duchers were evacuated by the Manchu Chinese Qing Dynasty to the Sungari or Hurka in the mid 1650s. After the capture of Albazin in 1685 or 1686, the Manchus relocated the town to a new site on the right (southwestern) bank of the Amur, about 3 mile (5 km) downstream from the original site. The new site occupied the location of the former village of a Daurian chief named Tolga. and sometimes also under the Chinese translation of this name, Heilongjiang Cheng (黑龍江城). Both names mean "Black River City", but by the 19th century the name "Aigun" again became more current in the western languages. For a number of years after 1683, Aigun served as the capital (the seat of the Military Governor) of Heilongjiang Province, until the capital was moved to Nenjiang (Mergen) in 1690, and later to Qiqihar. Aigun, however, remained the seat of the Deputy Lieutenant General (Fu dutong), responsible for a large district covering much of the Amur Valley within the province of Heilongjiang as it existed in those days. As a part of a nationwide Sino French cartographic program, Aigun (or, rather, Saghalien Ula hoton) was visited ca. 1709 by the Jesuits Jean Baptiste Régis, Pierre Jartoux, and Xavier Ehrenbert Fridelli, who found it a well defended town, serving as the base of a Manchu river fleet controlling the Amur River region. Surrounded by numerous villages on the fertile riverside plain, the town was well provisioned with foodstuffs. During the Boxer Rebellion of 1900, for a few weeks Aigun was the center of military action directed against the Russians. On November15, 1980, Heihe City was created, and on June6, 1983, Aihui County was abolished and merged into the Heihe City.

Еске алу

Қазіргі Айхуй қаласында (Хейхэ қаласының оңтүстігіне қарай 30 шақырым қашықтықта) тарихи Айгунмен байланысты бірнеше тарихи орындар бар. Оларға Айхуй көне қаласы (瑷珲古城), Айхуй қаһармандық Отан қорғаушылары саябағы (瑷珲卫国英雄园, Àihuī Wèiguó Yīngxióng Yuán) және Айхуй тарих мұражайы (瑷珲历史陈列馆, Àihuī Lìshǐ Chénliè Guǎn) кіреді.