Тіл біліміндегі тәуелділік белгілеу тілі, сөздердің байланысын көрсетеді. Бас сөздерге қарағанда тәуелді сөздерде жиі кездеседі. Тілдерді жіктеуде маңызды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тәуелді таңбалау тілінде сөз тіркестерінің сөздері арасында келісімнің грамматикалық белгілері мен тәуелділіктердің басқаруы болады, бұл белгілер көбінесе басты сөздерге қарағанда тәуелді сөздерде көрінеді. Басты таңбалау мен тәуелді таңбалау арасындағы айырмашылықты алғаш рет 1986 жылы Йоханна Николс зерттеді, содан бері ол тілдерді типологиялық тұрғыдан жіктеудің маңызды өлшеміне айналды, яғни тілдер басты таңбалауға, немесе тәуелді таңбалауға көбірек бейімділігіне қарай сараланады. Көптеген тілдер басты және тәуелді таңбалаудың екеуін де қолданады, бірақ кейбіреулері екі рет таңбалайды, ал тағы басқалары мүлдем таңбаламауды қолданады. Дегенмен, сөйлемнің басы есімдік тіркестің басымен байланысты ма, немесе сөйлемнің басы дегеніміз не – бұл әлі де нақты емес.
A dependent marking language has grammatical markers of agreement and case government between the words of phrases that tend to appear more on dependents than on heads. The distinction between head marking and dependent marking was first explored by Johanna Nichols in 1986, and has since become a central criterion in language typology in which languages are classified according to whether they are more head marking or dependent marking. Many languages employ both head and dependent marking, but some employ double marking, and yet others employ zero marking. However, it is not clear that the head of a clause has anything to do with the head of a noun phrase, or even what the head of a clause is.
Ағылшын тілінде
Ағылшын тілінде келісімнің инфлекциялық белгілері аз болғандықтан, оны көп жағдайда нөлдік белгілеу деп қарастыруға болады. Дегенмен, тәуелділікпен белгілеу, бірлік немесе көптік есімдері осы/осылар немесе сол/солдардың сәйкес бірлік немесе көптік түрін қажет еткенде, сондай-ақ етістік немесе сөз тіркесі жеке есімдіктің жатпауыш немесе толықтауыш түрін қажет еткенде кездеседі: мен/маған, ол/оны, ол/оны, олар/оларды, кім/кімді. Тәуелділік грамматикасының мына мысалдары кейбір жағдайларды көрсетеді: ағылшын тіліндегі көптік есімдер тәуелді көрсеткіштік сөздің көптік түрін талап етеді, ал сөз тіркестері тәуелді жеке есімдіктің толықтауыш түрін талап етеді.
English has few inflectional markers of agreement and so can be construed as zero marking much of the time. Dependent marking, however, occurs when a singular or plural noun demands the singular or plural form of the demonstrative determiner this/these or that/those and when a verb or preposition demands the subject or object form of a personal pronoun: I/me, he/him, she/her, they/them, who/whom. The following representations of dependency grammar illustrate some cases:
Plural nouns in English require the plural form of a dependent demonstrative determiner, and prepositions require the object form of a dependent personal pronoun.
Неміс тілінде
Мұндай тәуелділік белгілері ағылшын тілінде сирек кездеседі, бірақ туысқан тілдерде, мысалы неміс тілінде олар жиірек кездеседі. Неміс тілінде, мысалы, тәуелділік белгілері көптеген есім фразаларында кездеседі. Есім өзіне тәуелді анықтауышты белгілейді:
Such instances of dependent marking are a relatively rare occurrence in English, but dependent marking occurs much more frequently in related languages, such as German. There, for instance, dependent marking is present in most noun phrases. A noun marks its dependent determiner:
Есім анықтауыштың жынысын (еркек, әйел немесе орта) және санын (жекеше немесе көпше) белгілейді. Яғни, есімнің жынысы мен саны қолданылатын анықтауыштың түрін анықтайды. Неміс тіліндегі есімдер өздеріне тәуелді сын есімдерді де жынысы мен саны бойынша белгілейді, бірақ белгілер анықтауыштар мен сын есімдерге қарай өзгереді. Сонымен қатар, неміс тіліндегі бас есім тәуелді есімді жол тегімен белгілей алады.
The noun marks the dependent determiner in gender (masculine, feminine, or neuter) and number (singular or plural). In other words, the gender and number of the noun determine the form of the determiner that must appear. Nouns in German also mark their dependent adjectives in gender and number, but the markings vary across determiners and adjectives. Also, a head noun in German can mark a dependent noun with the genitive case.