Аргентинаның Сан-Хуан провинциясы

Кіріспе

Аргентина провинциясы

Сан-Хуан провинциясы (San Juan Province) – Аргентинаның батыс бөлігінде орналасқан провинция. Солтүстіктен бастап сағат тілімен айналып келгенде көршілес провинциялар – Ла-Риоха, Сан-Луис және Мендоса. Батысы Чилимен шектеседі. Провинцияның ауданы 89 651 км² құрайды, бұл таулы аймақ, сирек өсімдіктерге ие, құнарлы оазистер мен таяз өзендерді қамтиды. Провинцияның барлық аймағында маңызды палеонтологиялық орындар көптеп кездеседі. Аргентинаның басқа да аймақтарындағыдай, мұнда да ауыл шаруашылығы ең маңызды экономикалық салалардың бірі болып табылады, оның ішінде шарап және зәйтүн майы өндірісі ерекше аталады. Сонымен қатар, Анд тауларына жақын орналасқан батыс бөлігіндегі жасанды арналармен суарылатын құнарлы аңғарларда әртүрлі жеміс-жидектер мен көкөністер өсіріледі. Бұл провинция ұлттық және Оңтүстік Америка деңгейінде шарап өндіру көлемі бойынша екінші орында тұр және ерекше сортты шараптарға ие. Сонымен қатар, бұл тау-кен және мұнай өндірісінің маңызды орталығы болып табылады.

Тарих

Испан конкистадорының келуінен бұрын, бұл аймақта Инка империясының ықпалында болған Хуарпес, Диагита, Капазан, Олонгаста және Якампи сияқты түрлі тайпалар қоныстанды. Сан-Хуан де ла-Фронтера қаласын Хуан Жуфре и Монтеса 1562 жылы негіздеді, ал 1593 жылы Сан-Хуан өзенінің жиі су тасуына байланысты 2 шақырым оңтүстікке көшірілді. 1776 жылы Сан-Хуан Рио-де-ла-Платаның вице-корольдігіне қосылып, Куйо провинциясының қалаларының біріне айналды. Сол жылы қалада алғашқы тіркелген жер сілкінісі болды, ол қалаға зор зиян келтірді. Аргентина тәуелсіздігінің әкесі, генерал Хосе де Сан-Мартин 1814 жылы Куйо провинциясының губернаторы болып тағайындалды. Одан Сан-Мартин Анд тауларын қиын жолмен өтіп, әскери тарихтың ұлы тактикалық шешімдерінің бірін жасады. Сол кездегі шағын қала болған Сан-Хуан экспедицияны алтын, адам және қашырлармен қамтамасыз етіп, үлкен қолдау көрсетті. 1820 жылы Сан-Хуан Куйо провинциясынан тәуелсіздік алып, автономды провинцияға айналды. Куйо аймағының қалған бөлігі Мендоса провинциясы болды. Аргентинаның халықаралық оқшаулану кезеңінен кейін, 1853 жылы жаңа, либералды үкімет Сан-Хуанға көптеген сүргінге шыққан зиялыларды тартты. Олардың арасында Сан-Хуан әскери шенеунігі және жазушысы Доминго Сармиенто болды. Сармиенто 1862 жылы губернатор болып сайланды, қажетті мемлекеттік инвестицияларды жүзеге асырды және Аргентинаның бірінші міндетті білім беру туралы заңын қабылдады (сол кезде ересектердің 80% -ы білімнің ешқандай түрін алмаған). 1868 жылы Аргентина президенті болып сайланғаннан кейін, бұл саясат ұлттық заңға айналды. 1944 жылы елорданың жанындағы күшті жер сілкінісі қаланың көп бөлігін қиратты және 10 000 адамның өміне салады. Жер сілкінісінен зардап шеккендерге көмек көрсету үшін ақша жинауға шара ұйымдастырылды, сол жерде полковник Хуан Перон болашақ әйелі және саяси серігі Ева Дуартемен танысты. 1977 жылы осы қалада тағы бір күшті жер сілкінісі болды, бірақ 1944 жылғы оқиғадан кейін қабылданған жаңа құрылыс нормалары зақымды салыстырмалы түрде азайтты. Бұл оқиғадан кейін ең маңызды жоғалту – Сан-Хуан соборының (сурет, жоғарыда) қирауы болды. Оның орнына жаңа, модернистік ғибадат үйі салынып, 1979 жылы пайдалануға берілді. 1945 жылдан кейін Аргентинаның ең қарқынды дамыған провинцияларының бірі болғандықтан, ұлттық үкімет 1973 жылы есігін ашқан Сан-Хуан ұлттық университетінің құрылысын бастады. Конгресс 70-ші жылдардың ортасында сол уақытқа дейін провинциядағы ең ірі гидроқұрылымдық жоба – Улум бөгеті мен су қоймасының іргетасын қалау арқылы Сан-Хуанның өсіп келе жатқан ауыл шаруашылығы секторының қажеттіліктерін қанағаттандырды. 1980 жылы пайдалануға берілген бұл нысан провинцияның суармалы шөл даласын өсіруіне, мысалы, зәйтүн, інжір және ең бастысы, шарап жүзімін өсіруге үлкен үлес қосты. 2005 жылы әлемдегі ең ірі алтын өндіруші компаниялардың бірі – Barrick Gold Corporation Сан-Хуан Андтарындағы үлкен жерлерді сатып алғанын жариялады, онда алтын кені ашылды. Осы уақытқа дейін олар жыл сайын 11 000 унциядан астам алтын өндіріп келеді, бірақ дәлелдер бұл іс-әрекеттердің Сан-Хуан мұздықтарына кері әсер етуі мүмкін екенін көрсетеді. 2007 жылы сол компания Веладеро кенішінде, Сан-Хуан провинциясында, теңіз деңгейінен шамамен 4200 метр биіктікте әлемдегі ең биік жел турбинасын орнатты.

Before the arrival of Spanish conquistadores, different tribes like Huarpes, Diaguitas, Capazanes, Olongastas and Yacampis, highly influenced by the Inca empire, inhabited the area. The city of San Juan de la Frontera was founded by Juan Jufré y Montesa in 1562 and relocated 2 kilometres south in 1593 due to the frequent flooding of the San Juan River. In 1776, San Juan was annexed to the Viceroyalty of the Río de la Plata, becoming one of the cities of the Province of Cuyo. In the same year, the first recorded earthquake caused massive damage to the city. The father of Argentine independence, Gen. Jose de San Martin, was appointed Governor of the Province of Cuyo in 1814. From there, San Martin began his legendary crossing of the Andes, one of military history's great tactical decisions. San Juan, then a small town, was a great supporter of the expedition supplying gold, men and mules. In 1820, San Juan was granted autonomy from the Province of Cuyo, thereby becoming an autonomous province. The remainder of Cuyo region became Mendoza Province. Following an era of international isolation for Argentina, the advent of new, more liberal government in 1853 attracted a number of exiled intellectuals back into San Juan. Among these, was a San Juan military officer and novelist named Domingo Sarmiento. Sarmiento was eventually elected governor in 1862, pursuing sorely needed public investments and enacting Argentina's first law mandating compulsory education (at that time about 80% of the adult population lacked any form of education). Once elected President of Argentina in 1868, those policies became national law. In 1944 a moderate, yet highly destructive earthquake near the capital destroyed most of the city and killed 10,000 people. A fundraiser was organized to raise money for the victims of the quake where Colonel Juan Perón met his eventual wife and political companion Eva Duarte. A more powerful earthquake stuck the same city in 1977; however new construction codes put in effect following the 1944 incident kept damage to a relative minimum. The most noteworthy loss following this event was the destruction of the Cathedral of San Juan (image, at top). A new, modernist house of worship was quickly put up in its place and inaugurated in 1979. Among the most rapidly growing provinces in Argentina after 1945, the national government began the construction of the National University of San Juan, which opened its doors in 1973. Congress further responded to the needs of San Juan's growing agricultural sector by breaking ground in the mid '70s for the largest hydrostructural project in the province up to that point, the Ullum Dam and Reservoir. Inaugurated in 1980, it has contributed to the province's production of irrigated desert crops, like olives, figs and, most importantly, wine grapes. In 2005, Barrick Gold Corporation, one of the world's largest gold mining conglomerates, announced the purchase of large tracts in the San Juan Andes where a gold mine was started. These have, so far, been yielding over 11,000 ounces of gold yearly, though evidence suggests these activities may be having an adverse impact on San Juan's glaciers. In 2007, the same company installed the world's highest situated wind turbine at the Veladero mine in San Juan Province at nearly 4,200m elevation.

География

Облыс континенттік жартылай шөлді Куйо аймағының бір бөлігі болып табылады. Құрғақ жазықтар шығыстан басталып, ортасында аз ғана төбелермен және батысқа қарай жылдам 6000 метрлік тау шыңдарына айналады. Екі аймақ та құрғақ, ыстық Зонда (фоэн желдің бір түрі) әсеріне ұшырайды. Жауын-шашынның көп бөлігі жаз айларында, көбінесе найзағайлар түрінде жауады. Ыстық жел, қышқылға толы қызыл топырақты 200 миллион жылдық Pampa del Leoncito (Reserva Natural Estricta El Leoncito) және Valle de la Luna (Parque Provincial Ischigualasto) геологиялық құрылымдарына айналдырған. Desaguadero өзен жүйесіне жататын Jáchal және San Juan өзендері құнарлы аңғарлардың бастауы және провинция экономикасының орталығы болып табылады. Сан-Хуан өзені оңтүстік-шығыста Хуанакаче көлдерінде (кейде Гуанакаче деп те аталады) құйып аяқталады. Сан-Хуан провинциясының Анд таулары Құрғақ Анд климаттық аймағына жатады. 3000 метрден жоғары Анд тауларында мәңгілік тоң қабаттары кең таралған, сондай-ақ тау мұздықтары да жиі кездеседі. Бұл алапта ыстық су бұлақтары бар.

Халық саны

Сан-Хуан халқының басым бөлігі оазистерде немесе орталық аңғарларда, Тулум аңғарында, Зонда, Улум және Хачалде шоғырланған, бұл халықтың шамамен 80 пайызын құрайды. Қалған бөлігі Анд тауларының етегіндегі Иглесиас және Калингастадағы оазистерде орналасқан. Тағы бір халық шоғырлануы – Құнарлы аңғарда.

Экономика

Сан-Хуан экономикасын ауыл шаруашылығына, әсіресе шарап өндірісіне бағыттайды. Сонымен қатар, консервіленген тағамдар өндірісі де жоғары деңгейде дамыған. Тау-кен өндірісі – бұл әртүрлі минералдарды өндіруді қаржыландыратын көпұлтты компаниялардың белсенділігі. Туризм салыстырмалы түрде жаңа және қарқынды дамып келе жатқан сала, провинция үшін маңызды кіріс көзіне айналуда. Сан-Хуан экономикасы толыққанды дамымаған, бірақ әртараптанған. 2006 жылы оның жалпы өнімі 3,613 миллиард АҚШ долларына, немесе жан басына шаққанда 5827 АҚШ долларына бағаланды (ұлттық орташа көрсеткіштен үштен бір бөлігі кем). Ауыл шаруашылығы дәстүрлі түрде Сан-Хуан экономикасында шағын, бірақ маңызды рөл атқарады. Провинцияда Аргентинаның басқа аймақтарында кеңінен өсірілмейтін дақылдар өндіріледі. Сан-Хуан көршілес Мендоса провинциясынан кейін Аргентина шараптарының екінші ірі өндірушісі. Шарап жасау өнеркәсібі 1569 және 1589 жылдар аралығында испан конкистадорларымен Сан-Хуанға жеткен. Оңтайлы ауа райы мен топырақтың арқасында шарап жасау кеңінен дамып, провинцияның өркендеуіне үлкен үлес қосты. Бастапқыда, аймақ тұрғындары құрғақ климат жағдайында жетілдірілген суару жүйесінің, яғни бөгеттер мен арналардың қажет екенін түсінді. Шарап шаруашылығы провинция экономикасының басты саласы болып табылады, 500 км² (өнімдік ауданның 56%) шараптық жүзімдіктерге берілген, ал қалған бөлігі шарап өндірісіне арналған, ол өнімнің 90% құрайды. Басқа өнімдерге помидор, жүгері, картоп, инжір және шабдалы жатады. 1980 жылдан бастап Сан-Хуанда өнеркәсіптік кеңею байқалды, қазіргі таңда шарап зауыттарынан өзге, тамақ өңдеу, химия, пластик, темір, автокөлік бөлшектері және тоқыма фабрикалары да бар. Өндіріс қазір Сан-Хуанның жалпы өнім шығысының шамамен 20% құрайды. 2000 жылы провинция Barrick Gold компаниясының Веладеро жобасы арқылы минералдық ресурстарды өндіруге кірісті, алғашқы жылында 11 000 унциядан астам алтын өндірілді. Бұл күш-жігерлер көршілес Чилимен бірлесіп жүзеге асырылатын Пасхалық Лама жобасы сияқты басқа да жобалармен күшейтілді. Ең көп таралған тау-кен өнімдері – алтын, қорғасын, графит және саз. 2006 жылы Жахал департаментінде мұнай іздеу жұмыстары ауқымды түрде басталды. Энергия өндірісі негізінен гидроэлектрлік станциялар арқылы жүзеге асырылады, мысалы, Quebrada de Ullum, La Roza, San Emiliano және El Pinar станциялары, олар құрғақ жерлерді суару үшін су деңгейін реттеуге көмектеседі. Электр энергиясы жылу электр станцияларында да өндіріледі, бірақ оның үлесі аз. Сан-Хуанда туризм индустриясы жақында қарқынды дамуда. Сан-Хуан қаласы, Ишигуаласто провинциялық паркі, Улум бөгеті, Сан-Гильермо ұлттық паркі, Писманта ыстық бұлақтары, Мерседарио тауы және Дифунта Корреа қасиетті орны ерекше қызығушылық тудырады. Бұл орындар экотуризм мен шытырман оқиғаларға толы туризм үшін өте қолайлы. Сонымен қатар, шарап өнеркәсібіне байланысты агротуризмнің өсуі байқалды, бұл "Шарап жолдары" деп аталатын маршруттардың құрылуына әкелді.

San Juan focuses its economy in agriculture, specially wine production. Additionally, preserved foods production is highly developed. Mining is a growing activity, with the extraction of various minerals financed by multinational companies. Tourism is a relatively new and flourishing activity and it is becoming an important source of revenue for the province. San Juan's is a somewhat underdeveloped, yet diversified, economy. Its output was estimated in 2006 at US$3.613 billion, or US$5,827 per capita (a third less than the national average). Agriculture has, traditionally, played a small, though significant role in San Juan's economy. The province produces crops not widely grown in other regions of Argentina. San Juan is the second largest producer of Argentine Wine, after neighboring Mendoza Province. The winemaking industry reached San Juan between the years 1569 and 1589 carried by the Spanish conquistadors. Blessed by the optimal weather conditions and soil, the wine making largely expanded and accelerated development in the province. Since the beginning, the inhabitants of the region understood that the arid climate required an advanced artificial irrigation system with dams and channels. Viticulture is the main crop of the province's economy, with some 500 km2 (56% of the productive area), and the rest is reserved for wine production counting 90% of the crop. Other products include tomato, maize, potato, fig and peach. Since 1980, San Juan has experienced an industrial expansion that now includes, in addition to the wineries, food processing plants, chemical, plastics, iron, auto parts and textiles factories. Manufacturing now accounts for nearly 20% of San Juan's production output. In the year 2000, the province came into mineral development with the Veladero Project of Barrick Gold, which, on the first year of mining alone, yielded more than 11,000 ounces of gold. These efforts were intensified with more projects including the Easter Lama, with the particularity that it is shared with neighboring Chile. The more widespread mining products are gold, lead, graphite and clay. Large scale efforts began, in 2006, in the search for petroleum in the department of Jáchal. Energy production is mainly hydroelectric, produced by a few dams such as Quebrada de Ullum, La Roza, San Emiliano and El Pinar Station, which also help to regulate the water level for irrigation of the arid lands. Electricity is also produced, in a lesser proportion, by thermal power stations. San Juan has recently started to have a flourishing tourism industry. Remarkable places are the city of San Juan, the Ischigualasto Provincial Park, the Ullum Dam, San Guillermo National Park, the Pismanta hot springs, the Mercedario Mount and the pagan Difunta Correa shrine. These sites are specially suitable for ecotourism or adventure tourism. Furthermore, an increase in agrotourism has started recently, particularly, around the wine industry, creating the so called "Wine Routes."

Үкімет

Облыстық үкімет үш тармаққа бөлінеді: атқарушы билік, оны халық сайлаған губернатор басқарады және ол кабинет мүшелерін тағайындайды; заң шығарушы билік; және сот билігі, оны Жоғарғы Сот басқарады. Аргентинаның Сан-Хуан провинциясының Конституциясы провинцияның негізгі заңы болып табылады. Аргентинадағы ең маңызды құқық қорғау мекемесі – Аргентина Федералдық Полициясы, бірақ қосымша жұмыстарды Сан-Хуан облыстық полициясы атқарады.