Миксолидийлік лад: тарихы мен түрлері

Кіріспе

Музыкалық режим

Миксолидиялық режим үш нәрсені білдіруі мүмкін: белгілі бір октава түріне немесе гаммаға негізделген ежегі грек гармонияларының немесе тоноялардың біріне берілген атау; орта ғасырлық шіркеу режимдерінің бірі; немесе орта ғасырлық режимге байланысты қазіргі заманғы музыкалық режим немесе диатоникалық гамма. (Керісінше, орта ғасырлық музыканың гипомиксолидиялық режимінің қазіргі заманда баламасы жоқ.) Қазіргі заманғы диатоникалық режим – бұл Карнатик музыкасындағы Харикамбходжидің өрлеу және төмендеу формаларының негізін құрайтын гамма, Оңтүстік Үндістанның классикалық музыкасы, немесе Хиндустани музыкасындағы Хамадж, Солтүстік Үндістанның классикалық музыкасы.

Грек Михолидиясы

Миксолидиялық режим идеясы ежелгі Грекияның музыка теориясынан туындаған. Ежелгі гректер миксолидиялық режимді б.з.б. 7 ғасырдағы ақын және музыкант Сапфоға жатқызған. Алайда, ежелгі гректердің түсінген Миксолидиялық режимі қазіргі заманғы түсінікпен мүлдем өзгеше. "Миксо" (μιξο) префиксі "аралас" деген мағынаны білдіреді, ол Лидия режимімен ұқсастығын көрсетеді. Грек теориясында Миксолидиялық тонос (кейінірек латын тілінде "режим" термині пайда болған) грек гиполидиялық режиміне кері сәйкес келетін шкаланы (немесе "октава түрлерін") қолданады. Диатоникалық жанрда бұл парамезден гипате гипатонға дейін төмен түсетін шкала: диатоникалық жанрда, толық тон (парамезден мезеге дейін), содан кейін екі біріккен инверттік Лидия тетрахорды (әрқайсысы екі толық тоннан кейін жарты тонмен төмендейді). Бұл диатоникалық жанр фортепианодағы барлық ақ ноталарды B-ден B-ға дейін ойнаумен шамамен бірдей, бұл қазіргі заманғы Локриялық режим деп те аталады. Хроматикалық және энгармониялық жанрларда әр тетрахорд кішкентай үшінші және екі жарты тоннан, ал үлкен үшінші және екі ширек тоннан тұрады.

Ортағасырлық миксолидия және гипомиксолидия

Миксолидия термині бастапқыда грек теориясының дәстүрлі гармонияларының бірін белгілеу үшін қолданылған. Кейіннен ол (басқа алты атаумен бірге) 2-ғасырдың теоретиктерінің бірі Птолемей тарапынан өзінің жеті тоны немесе транспозициялық кілттерін белгілеу үшін қабылданып алынды. Төрт ғасырдан соң Боэций Птолемейдің латын тіліне аудармасын жасады, бірақ ол әлі де шкала емес, транспозициялық кілттердің мағынасын сақтап қалды. 9-ғасырда ән теориясы қалыптасқан кезде, осы жеті атауға сегізінші атау – Гипермиксолидия (кейін Гипомиксолидия деп өзгертілді) қосылып, анонимді трактат «Alia Musica»-да қайтадан қолданылды. Осы трактатқа жазылған «Nova expositio» атты түсіндірме алғаш рет оған октаваның сегіз диатоникалық түрінің бірі ретінде жаңа мағына берді. «Миксолидиялық» атауы ортағасырлық шіркеу музыкасының сегіз ладының жетінші ладына берілді. Бұл лад грек лады сияқты ақ ноталарда B-ден B-ге дейін жүрмейді, бірақ екі тәсілмен анықталды: G-ден октаваға дейін көтеріліп, G-ге дейінгі диатоникалық октава түрі ретінде немесе G-нің соңғы нотасы болып табылатын және F-тан төменгі F-ден G-ге дейінгі амбитус ретінде, мүмкін «рұқсат етумен» A-ға дейін және тіпті төменгі E-ге дейін, ал ондағы D нотасы (сәйкес келетін жетінші псалм тонының теноры) маңызды мелодиялық функцияны атқарады. Осы ортағасырлық теориялық құрылым терминнің қазіргі қолданылуына, яғни G-ден G-ге дейінгі табиғи шкалаға әкелді. Батыс шіркеу музыкасының жетінші лады – бұл G-ден G-ге дейінгі табиғи шкалаға негізделген және оны қамтитын нақты лад, ондағы таза бесінші (G-ден G-ге дейінгі шкаладағы D) доминантты, рецитациялық нота немесе тенор болып табылады. Сегізінші лад «Гипомиксолидиялық» (немесе «төменгі Миксолидиялық») деп аталды және Миксолидиялық сияқты екі тәсілмен анықталды: G соңғы нотасымен бөлінген D-ден октаваға дейін көтерілген D-ге дейінгі диатоникалық октава түрінде (яғни DEFG + GABCD); немесе G соңғы нотасы бар және одан C нотасымен төмен, ал E нотасымен жоғары амбитусы бар лад, ондағы C нотасы (сәйкес келетін сегізінші псалм тонының теноры) маңызды мелодиялық функцияны атқарады.

The term Mixolydian was originally used to designate one of the traditional harmoniai of Greek theory. It was appropriated later (along with six other names) by 2nd century theorist Ptolemy to designate his seven tonoi or transposition keys. Four centuries later, Boethius interpreted Ptolemy in Latin, still with the meaning of transposition keys, not scales. When chant theory was first being formulated in the 9th century, these seven names plus an eighth, Hypermixolydian (later changed to Hypomixolydian), were again re appropriated in the anonymous treatise Alia Musica. A commentary on that treatise, called the Nova expositio, first gave it a new sense as one of a set of eight diatonic species of the octave, or scales. The name Mixolydian came to be applied to one of the eight modes of medieval church music: the seventh mode. This mode does not run from B to B on white notes, as the Greek mode, but was defined in two ways: as the diatonic octave species from G up one octave to the G above, or as a mode whose final was G and whose ambitus runs from the F below the final to the G above, with possible extensions "by licence" up to A above and even down to E below, and in which the note D (the tenor of the corresponding seventh psalm tone) had an important melodic function. This medieval theoretical construction led to the modern use of the term for the natural scale from G to G.

The seventh mode of western church music is an authentic mode based on and encompassing the natural scale from G to G, with the perfect fifth (the D in a G to G scale) as the dominant, reciting note or tenor. The plagal eighth mode was termed Hypomixolydian (or "lower Mixolydian") and, like the Mixolydian, was defined in two ways: as the diatonic octave species from D to the D an octave higher, divided at the mode final, G (thus D–E–F–G + G–A–B–C–D); or as a mode with a final of G and an ambitus from C below the final to E above it, in which the note C (the tenor of the corresponding eighth psalm tone) had an important melodic function.