Кіріспе

Экономикалық баға индексі

Өмір сүру құны индексі – уақыт өте келе немесе әртүрлі аймақтардағы салыстырмалы өмір сүру құнын өлшейтін теориялық баға индексі. Бұл тауарлар мен қызметтер бағасының өзгешеліктерін өлшеуге мүмкіндік беретін индекс, сондай-ақ бағалар өзгерген жағдайда оларды басқа тауарлармен алмастыруға да рұқсат етеді. Өмір сүру құны индексін шамамен анықтау үшін көптеген әдістемелер жасалған. Konüs индексі – күтілетін өтемақылық өзгерісті бағалауда қолданылатын шығыс функциясы сияқты, өмір сүру құнының бір түрі. Екі кезеңдегі күтілетін жанама пайдалылық бірдей болып қарастырылады.

Баға индексінің теориясына қолдану

АҚШ Тұтыну бағалары индексі (CPI) – тұрмыс құны индексі идеясына негізделген баға индексі. АҚШ Еңбек департаментінің Еңбек статистикасы бюросы (BLS) айырмашылықтарды былай түсіндіреді: CPI көбінесе тұрмыс құны индексі деп аталады, бірақ ол тұрмыс құнын толыққанды өлшеуден маңызды жағынан өзгеше. BLS белгілі бір уақыттан бері CPI құрастыру кезінде туындайтын мәселелер бойынша практикалық шешімдер қабылдауда тұрмыс құны аясын пайдаланады. Тұрмыс құны индексі – бұл тұжырымдамалық өлшеу мақсаты, алайда CPI-ға тікелей балама емес. Тұрмыс құны индексі тұтынушылардың белгілі бір пайдалылық деңгейіне немесе тұрмыс деңгейіне жету үшін уақыт өте келе жұмсауы қажет соманың өзгеруін өлшейді. CPI және тұрмыс құны индексінің екеуі де тауарлар мен қызметтердің, мысалы, азық-түлік пен киімнің бағарындағы өзгерістерді көрсетеді, олар тікелей нарықта сатып алынады; бірақ тұрмыс құнының толыққанды индексі одан да асып, тұтынушылардың әл-ауқатына әсер ететін басқа да мемлекеттік немесе қоршаған орта факторларындағы өзгерістерді де ескереді. Қоғамдық игіліктерді, мысалы, қауіпсіздік пен білім беруді, сондай-ақ денсаулық сақтау, су сапасы және қылмыс сияқты кең ауқымды мәселелерді анықтау өте қиын, олар тұрмыс құнының толыққанды аясын құрайды.