Кіріспе

Жаңа Зеландияның оңтүстігіндегі арал

Окленд аралы – Тынық мұхитындағы осы аттас, адам қоныстанбайтын арал тобының ең ірі аралы. Ол Жаңа Зеландияның суантарктикалық аймағының бір бөлігі. Бұл аймақтағы басқа Жаңа Зеландия суантарктикалық аралдарымен бірге ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілген.

География

Аралдың жер көлемі шамамен 5 км² және ұзындығы 5 км. Ол 25-10 миллион жыл бұрын құрылған үлкен жанартау үйіндісінен пайда болды, ол екі күмбезді құрайды – біреуі оңтүстіктегі Карнли гаванінің төңірегінде, екіншісі (Росс күмбезі) батыстағы Көңілді қалдыру аралының маңында орналасқан. Арал жанартаулық шлактан тұрады және 2 метрден астам қалыңдықтағы торфпен жабылған. Аралдың оңтүстік жағы 4 км енге дейін кеңейеді, Карнли гаванін қамтиды. Батыс жағында Виктория бұғазы деп аталатын өте тар арна негізгі аралды кішірек Адамс аралынан бөліп тұрады. Адамс аралы мен негізгі аралдың оңтүстік бөлігі кратер шетін құрайды; Карнли гаванінің аузынан солтүстікке қарай Жаңа Зеландияның ең батыс нүктесі – Ловитт мүйісі орналасқан.

Теңіз сүтқоректілері

Оукленд аралының солтүстік жағындағы Порт-Росс Жаңа Зеландиядағы оңтүстік киттерінің көбейетін жалғыз орны. Қыс айларында шағын шығанақта 400-ге дейін кит кездеседі және Отаго университеті оларды тұрақты түрде зерттеп отырады. Аралда Жаңа Зеландия теңіз арыстандарының көбейетін популяциясы табылған. Жалпы популяцияның 80 пайызы архипелагта тіршілік етеді және көбейеді. Жаңа Зеландияның Табиғатты қорғау департаменті 1994 жылдан бері аралдардағы популяцияны жыл сайын зерттеп келеді.

Құстар тіршілігі

Арал Окленд аралдары тобының маңызды құс аймағының (IBA) бір бөлігі болып табылады, ол BirdLife International тарапынан бірнеше теңіз құстарының көбейетін орны ретінде топтың маңыздылығы үшін анықталды. Гибсон альбатросы Diomedea antipodensis gibsoni, Окленд шағы Leucocarbo colensoi, Окленд шағылы Anas aucklandica, Окленд рельсі Lewinia muelleri және Окленд снайпы Coenocorypha aucklandica – барлығы Окленд аралдары тобының эндемиктері. +Окленд аралында мекендейтін құс түрлерінің тізімі

| Ағылшынша атауы | Маори атауы | Ғылыми атауы | Жаңа Зеландия Қауіптілік статусы | Окленд аралдары тобында көбейетін жұптардың шамамен саны | Окленд аралдарындағы әлемдік популяцияның пайызы | Окленд аралының негізгі бөлігіндегі статусы |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Gibson's albatross | | Diomedea antipodensis gibsoni | Ұлттық деңгейде қауіпті | > 5,800 | 100 | Сирек |
| Southern royal albatross | Toroa | Diomedea epomophora | Табиғи түрде сирек кездесетін | < 100 | 1 | Сирек, көбейеді |
| Northern royal albatross | Toroa | Diomedea sanfordi | Табиғи түрде сирек кездесетін | 2 | < 0.01 | Кездеспейді |
| NZ white capped albatross | | Thalassarche cautasteadi | Төмендеп барады | 95,900 | > 99 | Жергілікті колониялар |
| Light mantled sooty albatross | Pēō / kōputu / toroa haunui / toroa ruru / toroa pango | Phobetria palpebrata | Төмендеп барады | < 5,000 | < 23 | Кездейсоқ |
| Northern giant petrel | Pāngurunguru | Macronectes halli | Табиғи түрде сирек кездесетін | 340 | 3 | Сирек |
| Yellow eyed penguin | Hoiho / takaraha | Megadyptes antipodes | Ұлттық деңгейде осал | < 550 | 35–40 | Көбейеді |
| Eastern rockhopper penguin | | Eudyptes filholi | Ұлттық деңгейде қауіпті | < 3,000 | 1 | Жергілікті колониялар |
| Erect crested penguin | | Eudyptes sclateri | Төмендеп барады | | | Кездеспейді |
| Snares Cape petrel | | Daption capense australe | Табиғи түрде сирек кездесетін | > 10 | 1 | Кездеспейді |
| White chinned petrel | | Procellaria aequinoctialis | Төмендеп барады | > 153,000 | 13 | Кездеспейді |
| White headed petrel | | Pterodroma lessonii | Қауіпсіз | > 100,000 | 40 | Кездеспейді |
| Sooty shearwater | Tītī (жас) / hakoko (ересек) / hākēkeke / koakoa / totorore / takakau / ōi | Puffinus griseus | Төмендеп барады | > 10,000 | < 1 | Кездеспейді |
| Subantarctic diving petrel | | Pelecanoides urinatrix exsul | Қауіпсіз | > 1,000 | < 1 | Кездеспейді |
| Black bellied storm petrel | | Fregetta tropica | Қауіпсіз | > 10,000 | > 10 | Кездеспейді |
| NZ white faced storm petrel | Takahikare / takahikare moana | Pelagodroma marina maoriana | Реликт | > 10 | < 1 | Кездеспейді |
| Grey backed storm petrel | Reoreo | Garrodia neresis | Реликт | > 1,000 | > 10 | Кездеспейді |
| Lesser fulmar prion | | Pachyptia crassirostris | Табиғи түрде сирек кездесетін | < 1,000 | 100 | Кездеспейді |
| Antarctic prion | Totorore / whiroia | Pachyptila desolata | Табиғи түрде сирек кездесетін | 100,000 | < 1 | Сирек |
| Auckland Island shag | Kōau / kawau | Leucocarbo colensoi | Ұлттық деңгейде осал | 1,500 | 100 | Сирек |
| New Zealand Antarctic tern | | Sterna vittata bethunei | Жақсарып барады | > 50 | > 10 | Сирек |
| Southern white fronted tern | | Sterna sterna | Төмендеп барады | > 50 | < 1 | Сирек |
| Red billed gull | Tarāpunga / akiaki / katatē / taketake / makorā / karehākoa | Larus novaehollandiae scopulinus | Ұлттық деңгейде осал | < 300 | < 1 | Сирек |
| Southern Black backed Gull | Rāpunga / karoro / kōtingotingo (жас) / pohio (жас) / kaiē (жас) / toie (балапан) | Larus dominicanus dominicanus | Қауіпсіз | < 500 | < 1 | Кездейсоқ |
| Subantarctic brown skua | Hākoakoa | Catharacta antarctica lonnbergi | Табиғи түрде сирек кездесетін | > 50 | < 1 | Кездейсоқ |
| Auckland Island teal | Tētē whero | Anas aucklandica | Ұлттық деңгейде осал | 500 | 100 | Кездеспейді |
| New Zealand falcon | Karearea | Falco novaeseelandiae | Ұлттық деңгейде осал | > 15 | > 1 | Сирек |
| Auckland Island banded dotterel | Pohowera / piopio | Charadrius bicinctus | Табиғи түрде сирек кездесетін | > 300 | 100 | Кездеспейді |
| Auckland Island rail | | Lewinia muelleri | Табиғи түрде сирек кездесетін | | 100 | Кездеспейді |
| Auckland Island snipe | Hōkio / hākuai / hākuwai / hōkio | Coenocorypha aucklandica aucklandica | Табиғи түрде сирек кездесетін | | 100 | Кездеспейді |
| Ruddy turnstone | | Arenaria interpres | Көшпенді | Тұрақты, шағын топтар | < 0.1 | Сирек |
| Auckland Island tomtit | Ngirungiru / piropiro / kōmiromiro | Petroica macrocephela marrineri | Табиғи түрде сирек кездесетін | | 100 | Көбейеді |
| Auckland Island pipit | Hīoi / pīhoihoi / whioi / kātaitai / whāioio / manu kahaki | Anthus novaeseelandiae aucklandicus | Жақсарып барады | > 1,000 | 100 | Көбейеді |
| Red crowned parakeet | Kakariki / porete / kākāwaiariki / kākāwariki / kawariki / pōreterete / pōwhaitere / torete / tōreterete | Cyanoramphus novaezelandiae | Реликт | | | Кездейсоқ |
| Yellow crowned parakeet | Kakariki / porete / kākāwaiariki / kākāwariki / kawariki / pōreterete / pōwhaitere / torete / tōreterete | Cyanoramphus auriceps | Қауіпсіз | | | Сирек |
| Tui | Tūī | Prosthemadera novaeseelandiae | Қауіпсіз | | | Кездейсоқ |
| Bellbird | Korimako | Anthornis melanura | Қауіпсіз | | | Жалпылама |
| Silvereye | Pihipihi / tauhou / hiraka / iringatau / kanohi mōwhiti / mōtengitengi / pīkaraihe / poporohe / whiorangi | Zosterops lateralis | Қауіпсіз | | | Жалпылама |

Кірісілген түрлер

Қазіргі уақытта Окленд аралында шошқалар, мысықтар және егеуқұйрықтар таралған. Окленд аралы – Жаңа Зеландияның Суантарктикалық аралдары аймағындағы инвазивті сүтқоректі зиянкестері бар жалғыз арал. Қорғау департаменті ұсынған жобаның мақсаты – осы зиянкестерді аралдан жою. ДНК-талдау көрсеткендей, егеуқұйрықтар – Mus musculus – Жаңа Зеландиядан келмеген, керісінше Солтүстік Америкадан кит аулаушылармен немесе терішілермен бірге келген. Олар омыртқасыздарды, тұқымдарды, өсімдіктердің басқа да бөліктерін, жергілікті балықтардың жұмыртқаларын жейді және құстардың жұмыртқалары мен балапандарын жеуі мүмкін. Олар омыртқасыздар популяциясын қырып, тұқымдық қорын азайтады, көшеттер мен өсімдіктерді жейді және азық ресурстары үшін құстармен бәсекелеседі. Окленд аралының құстарына мысықтардың тигізетін зияны алғаш рет жағалау күзетшілері тарапынан байқалды, олардың кейбіреулерін серік ретінде үйреткен. Рануи станциясының мысықтары 1942 жылы үш айдың ішінде 60 антарктикалық прионды өлтіргені тіркелген. Орнитолог Брайан Белл 1962 жылы приондардың Крозиер Пойнттағы жартастарда ғана кездесетінін анықтады және «құс қонса, бірден жабайы мысықтардың жеміне айналады» деп атап өтті. Ішек және нәжіс талдауы мысықтардың шағын құстармен және теңіз құстарымен қоректенетінін көрсетті. Оңтүстік-Батыс мүйісінде жас ақшапанды моллимаукпен тамақтанатын мысық байқалды. Ечкилер он тоғызыншы ғасырдың екінші жартысында Окленд аралдарына бірнеше рет таныстырылды, кемеден құлаған теңізшілерге азық ретінде қызмет ету үшін, кем дегенде 1865 жылы негізгі Окленд аралында бір рет босатылды. 1970 жылдарға қарай, негізгі аралдың солтүстік-шығысында Порт-Росстың солтүстік-батысында орналасқан 100-ге жуық адамнан тұратын бір ғана топ қалды. Ечкилердің жайылуы, әсіресе, антарктикалық Chinochloa тұқымдасына елеулі зиян келтірді. 1986 және 1987 жылдары 60-тан астам жануар Жаңа Зеландияда тұтқында өсіру үшін аралдан шығарылды. Қалған жануарларды жою туралы шешім қабылданды, бұл операция 1992 жылы аяқталды. 1999 жылы Жаңа Зеландияда көшірілген жануарлардың тағдыры туралы жүргізілген зерттеуде бұл тұқымның жойылып кеткені анықталды. Шошқалар – Sus scrofa – алғаш рет 1807 жылы капитан Абрахам Бристоумен Окленд аралының солтүстігіндегі Порт-Росста таныстырылды және 19-ғасырда тағы бірнеше рет босатылды. Шошқалар кеме апатынан аман қалғандар мен терішілерге азық ретінде пайдаланылды. Окленд аралының шошқалары – үй шошқасының жабайы түрі, оны Жаңа Зеландияның сирек тұқымдарды қорғау қоғамы ерекше тұқым деп санайды. Шошқалар мега-тұқымдардың популяциясына қатты әсер етті, Окленд аралындағы осы өсімдіктердің популяциясы 1900 жылдардың басында дерлік толығымен жойылып кетті. Oleria lyalli – Жаңа Зеландияға тән астрада ағашы, ол 19 ғасырда адамдармен бірге келген болуы мүмкін. Ол Эребус шығанағындағы тарихи елді мекеннен таралып, көршілес Юинг аралын қамтиды. Harakeke Phormium tenax Эребус шығанағында, Теңізшілер шығанағында, Рануи шығанағында және Тэнди шығанағында кездеседі және оны аралға бау, бау, себет, кілем және т.б. жасау үшін келген теңізшілердің екінші толқыны енгізген болуы мүмкін. Кормико, Veronica salicifolia, алғаш рет 1975 жылы 1851 жылы салынған Дис-Хедтегі Линдли Пойнт фермасының айналасында тіркелген.

Аралдағы адам

Окленд аралдарында полинезиялықтардың шамамен 600-700 жыл бұрын қысқа мерзімге қоныстанғаны және кейін тастап кеткені туралы археологиялық дәлелдер бар. Маори және Мориори халықтары Чатем аралдарынан 1842 жылдан 1856 жылға дейін Рануи Ковқа қоныстанды. «Графтон» және «Инверкольд» кемелері 1864 жылы Окленд аралында сүңгіп, аман қалғандары аралдың қарама-қарсы жағында бір-бірінен хабарсыз өмір сүрді. «Графтон» аман қалғандары 18 ай бойы аралда тұрып, содан кейін қайық жасап Жаңа Зеландияға жүзіп кетті; «Инверкольд» аман қалғандары Хардвиктің қираған қалдықтарында орналасты, үш адамнан басқасы құтқарылмай қайтыс болды. 1874 жылы неміс ғалымдары Венера планетасының транзитін Порт-Росстағы Террор шығанағынан бақылады. Кейп экспедициясының жағалау күзетшілері 1941 жылдың наурыз айынан 1945 жылдың қазан айына дейін аралда орналасты. Екі станция салынды: біреуі Порт-Росстың сыртындағы Рануи Ковта, екіншісі Карнли-Харбордағы Мусгрейв түбегіндегі Тагуада. Водопад шығанағындағы база станцияларды қызмет көрсеткен «Рануи» кемесінің тұрақ орны болды.