Кіріспе

Үлкен жебелерді пайдаланатын көгал ойыны

Көгал ойыны (сонымен қатар "Жавелин жебелері", "жартс", "көгал жартс" немесе "аула жартс" деп те аталады) – екі ойыншы немесе командаға арналған көгал ойыны. Көгал жебелері жиынтығына әдетте төрт үлкен жебе және екі нысана кіреді. Ойынның жүргізілуі мен мақсаты ат спорты мен дартс ойынына ұқсас. Жебелердің ұзындығы әдетте 30 см, бір жағында салмақты металл немесе пластик ұшы, ал екінші жағында таяқшаға бекітілген үш пластик қанаты болады. Жебелер төменнен көлденең жердегі нысанаға лақтырылады, салмақты ұшы бірінші болып жерге тиіп, ілінеді. Нысана әдетте пластик сақинадан тұрады, ал сақинаның ішіне түскен кезде ұпай саналады. ХХ ғасырдың соңынан бастап бірнеше елде металл ұшы бар көгал жебелерінің қауіпсіздігі күмәнді болды. Мыңдаған жарақаттар тіркелгеннен кейін және кем дегенде үш баланың өліміне себеп болғаннан кейін, АҚШ және Канадада өткір ұшты жебелерді сатуға тыйым салынды. Олар Еуропалық Одақта әлі де заңды.

Ережелер

Ойын стандартты немесе Handly Cup ережелерімен ойналуы мүмкін. Бұл нұсқалар жеке немесе екі ойыншыдан тұратын командалармен ойналуы мүмкін. Командалық нұсқаларда ойыншылар әр командадан бір мүшемен әр шетте тұрады (қарсы жақ лақтырып жатқанда артқа жылғанын қадағалау керек) және садақтарды шамамен 35 фут (11 метр) қашықтықтағы нысанаға лақтырады (ойыншылардың шеберлігіне және ойын алаңына байланысты қашықтық өзгертілуі мүмкін). Стандартты ойын кезінде ұпай, садақ нысанаға тигенде беріледі. Әдетте, егер екі команданың ойыншылары нысанаға садақ тигізсе, ұпайлар бір-бірін бекітеді; мысалы, егер A командасы нысанаға екі садақ тигізсе, ал B командасы бір садақ тигізсе, A командасы бір ұпай алады, ал B командасы нөл ұпай алады. Кейбір нысана садақтарында қосымша ұпай алу үшін кішірек сақина болады. Сақинаға тиген садақтардың әрқайсысы үш ұпайға бағаланады және қарсыластар лақтырған, сондай-ақ сақинаға тиген садақтармен бекітілуі мүмкін. Қарсы команданың кез келген садағынан сақинаға жақынрақ, бірақ сақинаның сыртында қалған кез келген садақ бір ұпайға бағаланады. Яғни, егер екі команданың бірі де сақинаға садақ тигізбесе, бірақ A командасы B командасының садақтарына қарағанда екі садақты жақынрақ тигізсе, A командасы екі ұпай алады. Егер A командасы бір садақты сақинаға тигізсе, ал екінші садақты B командасының кез келген садағынан жақынрақ тигізсе, A командасы төрт ұпай алады. Егер екі команда да сақинаға садақ тигізсе, сақинадан тыс қалған садақ ұпай ала алмайды, себебі ол қарсы команданың сақина ішіндегі садағынан алыс болады. Егер A және B командалары әрқайсысы сақинаның ішінде бір садақ тигізсе, ал A командасы сақинадан тыс, бірақ B командасының екінші садағынан жақынрақ тигізсе, екі команда да айналымда ұпай жинамайды. Handly Cup стиліндегі матчтар әдетте екі ойыншыдан тұратын командалармен ойналады, командалардың жалпы есебі 21 немесе одан көп ұпайға жеткенше кезекпен ойнайды. Ұпайды есептеу үшін садақ жерге жабысуы керек.

АҚШ пен Канададағы қауіпсіздік және тыйым салулар

1970 жылы АҚШ-тың Тамақ және Дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) өткір ұшты сабан ойнаушықтарын «механикалық қауіп» деп жіктеді. Бұл жіктеу сабан ойнаушықтарының сатылуын шектеді, егер олар үш талапқа сай келмесе: 1) өнімнен ауыр жарақат алу мүмкіндігі туралы ескерту жазылған арнайы жапсырмасы болуы керек, сондай-ақ ата-аналарға оны балалардың қолы жетпейтін жерде сақтау туралы кеңес берілуі керек, 2) өнімді пайдалану жөніндегі нұсқаулықта басқа адамдар немесе жануарлар ойын алаңында болғанда пайдаланбау туралы ескертулер болуы керек, 3) оны ойыншық дүкендерінде немесе ойыншық бөлімдерінде сатуға болмайды. HEW бас тартқаннан кейін, Тұтынушылар одағы сотқа жүгінді, HEW-ге тыйым салуды міндеттейтін сот шешімі шығаруды сұрады. 1970 жылдың 18 желтоқсанында федералды судья HEW-тің пайдасына шешім шығарды. 1987 жылдың 5 сәуірінде жеті жасар Мишель Сноу Риверсайдтағы (Калифорния штаты) үйінің ауласында ағасының досы лақтырған сабан ойнаушығынан қаза тапты. Ойнаушық бірнеше сабан ойнаушықтарының жиынтығынан сатып алынған және оқиғаға дейін гаражда сақталған, ешқашан ойналмаған. Мішел Сноудың лоббилеуінің нәтижесінде, 1988 жылдың 19 желтоқсанында АҚШ-тың Тұтынушылар өнімдерінің қауіпсіздігі комиссиясы АҚШ-та сабан ойнаушықтарына толық тыйым салды. Алдыңғы сегіз жылда 6100 америкалық сабан ойнаушықтарынан болған жазадан кейін аурухананың шұғыл жәрдем бөлімдеріне жүгінген. Олардың 81 пайызы 15 жасқа дейін, ал жартысы 10 жасқа дейін болған. Комиссия өнімге тыйым салу туралы дауыс берген күні Теннесси штатында 11 жасар қызға сабан ойнаушығы тиіп, комаға түсті. Канадада сабан ойнаушықтары кемінде 55 адамға ауыр жарақаттар келтірді. Олардың сатылуы 1989 жылдың шілдесінен бастап елде тыйым салынды. Қауіпті өнімдер туралы заңға сәйкес, қолданылған сабан ойнаушықтарын сату да заңсыз. Содан бері Канадада пластиктен жасалған балама өнімдер пайда болды. 2024 жылдан бастап АҚШ-та модификацияланған, қауіпсіз, дөңгелектелген ұшы бар сабан ойнаушықтарын сатып алуға болады.