Кіріспе

Ұлыбританиядағы конституциялық конвенция Солсбери конвенциясы (ресми түрде Солсбери доктринасы, Солсбери Аддисон конвенциясы немесе Солсбери/Аддисон конвенциясы деп аталады) – Ұлыбританиядағы конституциялық конвенция, онда Лордтар палатасы өзінің сайлау манифестінде уәде етілген үкіметтік заңнаманың екінші немесе үшінші оқылысына қарсылық көрсетпеуі тиіс. Конвенцияның бастауы 19 ғасырдың соңына дейін жетеді, сол кезде консерваторлар Лордтар палатасында көпшілікті құрады және үшінші Солсбери маркизінің қолдауымен «Референдум теориясын» жасады, ол тек либералдық заңнамаға қатысты. Бұл теория бойынша Лордтар палатасы жалпы сайлауда көпшілік мақұлдау алғанға дейін заңнаманы кешіктіре алатын. 1945 жылғы жалпы сайлаудағы лейбористік партияның күшті жеңісінен кейін бұл өзгертілді, нәтижесінде халықтың мандатына ие және маңызды реформалар жасауға ниеттенген лейбористік үкімет құрылды, ал Лордтар палатасында қайтадан консерваторлар көпшілігі болды. Солсберидің бесінші маркизі (үшінші маркиздің немересі) Лордтардың «өткен сайлаудағы партия манифестінен туындаған лейбористік заңнаманың басты бағыттарын тоқтатуға тырыспайтынын» жариялады. Осыдан бастап манифестте көрсетілген заң жобаларын Лордтар тек түзетуге құқылы болды, бірақ манифестке енбеген заң жобалары бойынша Лордтар бұрынғыдай әрекет ете берді.

Бұрынғы тәжірибе

Либералдық партияның 1886 жылғы Ирландияның өзін-өзі басқару туралы заңына байланысты болған бөлінісінен бастап, 1999 жылғы Лордтар палатасы туралы заңның күшіне дейін екінші палатада консерваторлардың көпшілігі болды (немесе кейінгі жылдары, консерваторларға жақындығымен ескере отырып, шартты көпшілік болды), сондықтан Либералдық партия мен Лейбористік партияның сайлау алды бағдарламаларының орындалуына кепілдік берілмеді. 1909 жылы Лордтар либералдық бюджетті қабылдамағаннан кейін, олар қаржылық мәселелерге араласпау туралы конвенция қалыптасты. 1911 жылғы Парламент заңында пэрлер қаржылық заңдарды ветолеу құқығынан айырылды, ал басқа заңдарға вето құқығы екі жылға дейін шектелді, ал 1949 жылғы Парламент заңымен бір жылға дейін қысқартылды. Лордтардың консерваторлық көпшілігі 1929-1931 жылдардағы азшылықтағы Еңбек үкіметі ұсынған кейбір заң жобаларын кешіктіру үшін түзетулер жасау арқылы өздерінің максималды ықпалын қолданды. Көптеген заңдар 1911 жылғы Парламент заңын қолдану туралы қорқыту арқылы қабылдануына жетуге тырысты.

Жасау

1945 жылы лейбористердің жалпы сайлаудағы күшті жеңісі кезінде, Лордтар палатасына отыруға құқығы бар 761-ден астам пэрдің 16-сы лейбористермен байланысты болды. Бұл аз ғана топты лорд Аддисон басқарды. Клемент Эттлидің лейбористік үкіметі ұлттандыру және әлеуметтік мемлекет шараларын іске асыру үшін нақты сайлау мандатына ие болғандықтан, жақтастары мен сарапшылар сайланбаған Лордтар палатасы мұндай заңдардың бірінші оқылысына қарсы шықпайды деп күтті. Лордтар палатасындағы министрлер мен бұрынғы министрлер Екінші дүниежүзілік соғыстың тудырған қиратулар мен әлеуметтік ахуалдың нашарлауы мемлекеттік шығыстарды арттыруды қажет ететінін айтты. Дегенмен, Лордтар палатасының консервативтік лидері лорд Солсбери, Лордтар палатасы сайлау алдындағы уәделерді орындауға бағытталған заңдарды қалай қарауы керек екені туралы қағидалардың тұрақты мәлімдемесін жасады, ол қазір конституциялық норма ретінде қарастырылады.

Парламентке мүшелік жоқ және азшылықты үкіметтерге қатысты

Таратылып жатқан мәселе бойынша, азшылық үкіметтері мен сайлаудан кейінгі коалицияларда, үкіметтегі бас партияда нақты көпшілік болмаған жағдайда, Конвенция қолданылмайды, бұл Лордтардың заң жобаларын кешіктіру және қайта жазу ұсыну мүмкіндігін арттырады. 2017 жылғы парламент сайлауынан кейін үкімет Конвенцияның күшіне енгізіле беретінін мәлімдеді. Лордтар палатасының басшысы, Боуз Парк баронессасы Эванс, Конвенцияның консерваторлардың сайлау бағдарламасына қатысты екенін, бірақ олардың ДЮП сенім мен қолдау серіктестеріне қатысты емес екенін айтты. Лордтар палатасының оппозициялық басшысы, Базильдон баронессасы Смит, "Солсбери-Аддисон конвенциясының ешқашан азшылық үкіметтеріне қолданылуы көзделмегенін" айтты. Лордтар палатасының 2018 жылғы Еуропалық Одақтан шығу (қайтару) заңына енгізген түзетулерін кейбір депутаттар, мысалы Билл Кэш, "бұзушы түзетулер" деп атады, бірақ бұл пікір Лордтар тарапынан жоққа шығарылды.