Кіріспе
Беринг теңізіндегі арал, Алясканың бір бөлігі, АҚШ. Сент-Лоуренс аралы (, Остров Святого Лаврентия) Беринг теңізіндегі Аляска материгінің батысында, Беринг бұғазының оңтүстігінде орналасқан. Аралдың солтүстік-батыс мүйісінде Гамбелл ауылы орналасқан, ол Ресейдің алыс шығысындағы Чукот түбегінен көрінеді. Арал Алясканың бір бөлігі болғанымен, Аляска және Солтүстік Америка материгіне қарағанда Ресей мен Азияға жақын. Сент-Лоуренс аралы Плейстоцен дәуірінде Азия мен Солтүстік Американы жалғаған құрлық көпірінің соңғы қалдықтарының бірі деп есептеледі. Бұл АҚШ-тың алтыншы ең үлкен аралы және әлемдегі 113-ші арал. Ол Беринг теңізінің жанартаулық аймағының бір бөлігі саналады. Сент-Лоуренс аралының шымтегі (Sorex jacksoni) – Сент-Лоуренс аралына ғана тән эндемик түр. Аралдың екі негізгі елді мекені – Гамбелл және Савонга, олар негізінен сібірлік юпик ауылдарының ортақ меншігінде.
St. Lawrence Island (, Остров Святого Лаврентия) is located west of mainland Alaska in the Bering Sea, just south of the Bering Strait. The village of Gambell, located on the northwest cape of the island, is from the Chukchi Peninsula in the Russian Far East. The island is part of Alaska, but closer to Russia and Asia than to the Alaskan and North American mainland. St. Lawrence Island is thought to be one of the last exposed portions of the land bridge that once joined Asia with North America during the Pleistocene period. It is the sixth largest island in the United States and the 113th largest island in the world. It is considered part of the Bering Sea Volcanic Province. The Saint Lawrence Island shrew (Sorex jacksoni) is a species of shrew endemic to St. Lawrence Island. The island is jointly owned by the predominantly Siberian Yupik villages of Gambell and Savoonga, the two main settlements on the island.
Ауылдар
Арал екі ауылға бірлесіп тиесілі: Савонга және Гамбелл. Қазір аралда негізінен аң аулау, балық аулау және бұғы шаруашылығымен айналысатын Сибір юпиктері тұрады. Жерге құқығы болғандықтан, юпиктер Сент-Лоуренс аралынан табылған қазылған азу тістерін және басқа да артефакттарды заңды түрде сата алады. Сент-Лоуренс аралының юпик халқы теңіз жануарларының (морж сүйегі мен кит сүйегі) материалдарынан әдемі ойып жасау өнерімен де танымал. Арктикалық йо-йо осы аралда пайда болған болуы мүмкін. Антрополог Ларс Крутак Сент-Лоуренс юпиктерінің татуировка дәстүрлерін зерттеген.
Тарихқа дейінгі дәуір
Сент-Лоуренс аралындағы ең ерте тұрғын орындары 2000–2500 жыл бұрынғы кезеңге дейін жетеді. Артефакттар Оквик (оогфик) стиліне ұқсас. Пунюк аралдарындағы археологиялық орындар, Сент-Лоуренс аралының шығыс жағындағы Кукулик, Савонганың жанындағы және Гамбелл төбелеріндегі археологиялық ескерткіштер Оквик халқының мекендегенін көрсетеді. Оквик сәндік стилі зооморфты және күрделі. Кейде дөңгелек ойып жасалған кескіндемелер, Ескі Беринг теңізі мен Пунук стилдеріне қарағанда көбірек айырмашылықтармен. Оквик мекені, 2000–700 жылдар аралығындағы Ескі Беринг теңізі мекенінің ықпалымен, қарапайым және біртекті Пунук стилімен сипатталады. Тас құралдары тілімделген тастан жылтыратылған тақтаға ауысты; оюлы азудан жасалған гарпун бастары кішірек және қарапайым пішіндес. Сент-Лоуренс аралының тарихи және ежелгі тарихи қоныстары уақытша болған. Қоныстандыру мен қайта қоныстану кезеңдері ресурстармен қатар қолайлы климатқа байланысты болды. Аштық болған, адам қаңқаларындағы Харис сызықтары мен эмаль гипоплазиясы осыны көрсетеді. Жақсы ауа-райы кезінде материкке барып-келу кезінде арал аң аулау базасы ретінде пайдаланылған. Орындар тұрақты емес, көбінесе қайта пайдаланылған. Гэмбелл және Савонга (Кукулик) қалаларындағы маңызды археологиялық орындар Аляска университетінің Фэрбанкс қаласындағы Отто Гейст және Ивар Скарланд қазбаларын жүргізген. Бұл қазбалардан алынған коллекциялар Аляска университетінің мұражайында сақталады.
Еуропалықтардың келуі
Бұл аралды онда тұратын юпиктер Сивуқақ деп атайды. Оны орыс/дандық саяхатшы Витус Беринг 1728 жылы 10 тамыздағы Сент-Лоуренс күні аралап, сапар шеккен күнінің құрметіне осылай атады. Аляскадағы еуропалық саяхатшылар аралап көрген алғашқы орын осы арал болды. XIX ғасырдың ортасында аралдағы бірнеше ауылдарда 4000-ге жуық Орталық Аляскалық юпик және Сібірлік юпик тұрған. Олар балық аулаумен, морж және кит аң аулаумен күнкөріс жасады. 1878–1880 жылдардағы ашаршылық көптеген адамның аштықтан қаза болуына және көптеген адамның аралды тастап кетуіне себеп болды, бұл арал халқын азайтты. 1880 жылы аралға келген тексерушілер 700 тұрғынның арасында 500-і аштықтан өлгенін анықтады. Сол кездегі хабарламаларда саудагерлердің халықты спирттік ішімдікпен қамтамасыз етіп, олардың "әдеттегі азық-түлік қорын дайындауға немқұрайлы қарауына" себеп болғаны айтылды. Қалған тұрғындарының басым бөлігі Сібірлік юпиктер еді. 1900 жылы экономиканы жақсарту үшін аралға бұғылар әкелінді. 1917 жылға қарай бұғылардың саны шамамен 10 000-ға жетті, бірақ содан бері азайды. Бүгінгі күнге дейін бұғыларды ет беру мақсатында бағып жүргендер бар. 1903 жылы президент Теодор Рузвельт аралда бұғы қорығын құрды. Бұл Аляска жергілікті халықтарының жергілікті талаптарды реттеу туралы заңның (ANCSA) 19-тармағына сәйкес, жер бетіндегі және жер астындағы құқықтарды алу процесінде құқықтық мәселелер тудырды, себебі олар бұғы қорығы бұғыларды қорғау үшін емес, жергілікті халықты қолдау үшін құрылғандығын дәлелдеуі керек еді.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде арал тұрғындары Аляска аумақтық күзетінде (ATG) қызмет етті. 1947 жылы АТГ таратылғаннан кейін, ал 1952 жылы Солтүстік-Шығыс мүйіс әуе күштері станциясы салынғаннан соң, көптеген арал тұрғындары арал мен станцияны қорғау мақсатында Аляска ұлттық гвардиясына қосылды.
Қазіргі уақыттағы суық соғыс
1955 жылғы 22 маусымда, суық соғыс кезінде, 11 адамнан тұратын экипажбен АҚШ Әскери-теңіз күштерінің P2V Neptune ұшағы екі Кеңес Әуе күштерінің истребителінен Халықаралық дата сызығындағы Беринг бұғазының халықаралық суларында, Сібірдің Камчатка түбегі мен Аляска аралығында шабуылға ұшырады. P2V ұшағы аралдың солтүстік-батыс мүйісінде, Гэмбелл ауылының жанында құлады. Ауыл тұрғындары экипажды құтқарып алды, олардың 3-і кеңес оғынан жараланды, ал 4-і құлау салдарынан зардап шекті. Кеңес үкіметі АҚШ-тың дипломатиялық наразылығына жауап ретінде ерекше кешірімділік танытып, былай деді: Кеңес истребителі АҚШ ұшағына кеңес аумағында екенін және кететінін ескерткеннен кейін оқ атысы болды (АҚШ ұшағы оқ атпағанын мәлімдеді). Оқиға ауыр бұлтты және нашар көріну жағдайында болды, бірақ кеңес әуе кеңістігін бұзу жауапкершілігі АҚШ командирлеріне жүктелуі мүмкін, олар мұндай бұзушылықтарды болдырмауға қызығушылық танытпаған. Кеңес әскерилеріне "Кеңес мемлекеттік шекарасының шегінен тыс әрекеттерден қашауға" қатаң бұйрық берілген еді. Кеңес үкіметі "оқиғаға өкініш білдірді" және "бір тараптың қате болу мүмкіндігін жоққа шығармайтын жағдайларды ескере отырып", АҚШ-қа келтірілген залалдың 50% өтеуге дайын болды – бұл суық соғыс кезінде кеңес тарапынан жасалған алғашқы ұсыныс. АҚШ үкіметі кеңес тарапының өкініш білдіруімен және ішінара өтемақы ұсынуымен қанағаттанды, бірақ кеңес мәлімдемесінің де қолда бар ақпаратқа сәйкес келмейтінін айтты. Аралдың екінші ұшындағы Солтүстік-Шығыс мүйіс әуе күштері станциясы (Northeast Cape Air Force Station) АҚШ Әскери-әуе күштерінің құрамындағы Ұшақтарды басқару және ескерту (AC&W) радарлық станциясы, АҚШ Әскери-әуе күштерінің қауіпсіздік қызметінің тыңдау бекеті және 1952 жылдан 1972 жылға дейін жұмыс істеген White Alice Communications System (WACS) станциясынан тұрды. Солтүстік-Шығыс мүйіс базасының маңындағы аймақ ғасырлар бойы бірнеше юпик отбасыларының дәстүрлі тұрағы болған. 1970 жылдары база жабылғаннан кейін, олардың көптегені денсаулық проблемаларын бастан кешірді. Бүгінгі күнге дейін Солтүстік-Шығыс мүйісте өскен адамдардың арасында қатерлі ісік және басқа да аурулардың көрсеткіші жоғары, бұл, мүмкін, осы аймақтағы полихлорирленген бифенилге (PCB) ұшыраудың салдары болуы мүмкін. Аляска штатының мәлімдемесіне сәйкес, осы жоғары қатерлі ісік көрсеткіштері Алясканың және Аляскадан тыс арктикалық аймақтардың басқа да тұрғындарының көрсеткіштерімен салыстыруға болады, олар мұндай әуе күштері нысанына ұшырамаған. 2003 жылы 10,5 миллион долларлық тазалау бағдарламасы аясында нысанның көп бөлігі алынып тасталды. Сайтты бақылау болашақта да жалғасады. 1971 жылы Алясканың жергілікті талаптарды реттеу туралы заңы қабылданғаннан кейін Савонга және Гэмбелл ауылдары өз жерлерін федералды үкіметке сатудан бас тартып, үлкен аймақтық жергілікті корпорацияға қосылмады. Оларға Сент-Лоуренс аралының толық меншігін беруге уәде берілді. 2016 жылы ондаған жылдар бойы жүргізілген жерді зерттеуді аяқтағаннан кейін, АҚШ Жерді басқару бюросы аралдың жеке меншігін Савонга және Гэмбеллді білдіретін екі корпорацияға берді.
There was an exchange of shots after a Soviet fighter advised the US plane that it was over Soviet territory and should leave (the US denied that the US plane fired at all). The incident took place under heavy cloud cover and poor visibility, although the alleged violation of Soviet airspace could be the responsibility of US commanders not interested in preventing such violations.|
The Soviet military was under strict orders to "avoid any action beyond the limits of the Soviet state frontiers." The Soviet government "expressed regret in regard to the incident," and, "taking into account conditions which do not exclude the possibility of a mistake from one side or the other," was willing to compensate the US for 50% of damages sustained—the first such offer ever made by the Soviets for any Cold War shoot down incident. The US government stated that it was satisfied with the Soviet expression of regret and the offer of partial compensation, although it said that the Soviet statement also fell short of what the available information indicated. Northeast Cape Air Force Station, at the island's other end, was a United States Air Force facility consisting of an Aircraft Control and Warning (AC&W) radar site, a United States Air Force Security Service listening post; and a White Alice Communications System (WACS) site that operated from about 1952 to about 1972. The area surrounding the Northeast Cape base site had been a traditional camp site for several Yupik families for centuries. After the base closed down in the 1970s, many of these people started to experience health problems. Even today, people who grew up at Northeast Cape have high rates of cancer and other diseases, possibly due to PCB exposure around the site. According to the State of Alaska, those elevated cancer rates have been shown to be comparable to the rates of other Alaskan and non Alaskan arctic natives who were not exposed to a similar Air Force facility. The majority of the facility was removed in a $10.5 million cleanup program in 2003. Monitoring of the site will continue into the future. After the passage of the Alaska Native Claims Settlement Act of 1971, the villages of Savoonga and Gambell opted out of selling their land to the federal government and joining a larger regional Native corporation. In return, they were promised full ownership of St Lawrence Island. In 2016, after completing a decades long land survey, the U. S. Bureau of Land Management transferred permanent private ownership of the island to the two corporations representing Savoonga and Gambell.
Көлік
Әуежайлар: Гамбелл әуежайы және Савонга әуежайы.