Позен провинциясы (1848-1920)

Кіріспе

Пруссия провинциясы (1848–1920)

Позен провинциясы (Provinz Posen; Prowincja Poznańska) – 1848 жылдан 1920 жылға дейін Пруссия Корольдігінің провинциясы болды және тарихи Ұлы Польшаның көп бөлігін қамтыды. Провинция 1848 жылғы Познань көтерілісінен кейін Позеннің Ұлы Герцогтігінің орнына құрылды, ал ол 1815 жылы Варшава Герцогтігінен Пруссияға қосылған болатын. 1871 жылы Германия империясының құрамына кірді. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Позен қысқа мерзімге Веймар Германиясындағы Пруссия еркін мемлекетінің құрамына енді, бірақ 1920 жылы Ұлы Польша көтерілісінің нәтижесінде аумағының көп бөлігі Екінші Польша Республикасына өткен соң таратылды. Германияның қалған аумағы 1922 жылы Батыс Пруссияға қайта ұйымдастырылды. Позен (қазіргі Познань, Польша) – провинцияның астанасы болды.

География

Жердің көп бөлігі жазық, оны екі ірі су жиналатын жүйе кесіп өтеді: солтүстіктегі Нотеч (немісше: Netze) және орталықтағы Варта (Warthe). Мұз дәуірінің мұздықтары мореналық шөгінділерді қалдырды, ал жер жүздеген "саусақ көлдермен" тізілген, олар екі өзеннің біріне құятын ағыстарға толы. Ауыл шаруашылығы – басты сала болды. Әртүрлі дақылдарды өсіру үшін үш егістік жүйесі қолданылды, негізінен қара бидай, қант қызылшасы, картоп, басқа дәнді дақылдар, сондай-ақ аз мөлшерде темекі мен хмел өсірілді. Орманды жерлер құрылыс материалдарымен және отынмен қамтамасыз етті. Малдың саны көп емес еді, оның ішінде қаздар да болды, бірақ қойлардың саны айтарлықтай көп еді. Бұл аймақ шамамен тарихи Ұлы Польша аймағымен сәйкес келді. Ол бір ғасырдан астам уақыт бойы Пруссияның құрамында болды, Наполеон соғыстары кезінде ғана қысқа мерзімге ерекшелік жасалды. Бұл аймақ Пруссияның билігіне өткен кезде феодалдық жүйе әлі де күшінде болды. Пруссияда ол 1810 жылы (Фрейхерр вом Штайн реформалары арқылы) ресми түрде жойылды (Польшадағы Конгресс 1864 жылы), бірақ кейбір әдет-ғұрыптар 19 ғасырдың соңына дейін сақталды. Осылайша, (көбінесе) поляк шаруалары (көбінесе) еркін неміс қоныс аударушыларымен қатар өмір сүрді және жұмыс істеді. Қоныс аударушыларға бастапқыда бірқатар артықшылықтар берілгенімен, уақтың өтуімен олардың жағдайы көп айырмашылыққа ие болмады. Шаруалар дворянға қызмет етіп, олардан қамқорлық көретін, ал қоныс аударушылар өздері үшін жұмыс істеп, өздерін асырап, бірақ дворянға салық төлейтін. Әдетте, ендікте үйлер мен шаруашылық ғимараттары болып, олардың жанында поляк жұмысшыларының ауылы орналасқан. Сол ауылдың жанында неміс қонысы болуы мүмкін еді. Ал орман ішінде орманшының үйі тұрды. Енлік иелері, көбінесе дворяндар, жергілікті диірменге ие болды, сондай-ақ басқа да диірмендерге немесе тіпті арақ құю зауыдына ие болуы мүмкін еді. Көптеген жерлерде жел диірмендері көрінетін, алғашқы қоныс аударушылар – голландтарды еске түсіретін. Олар өнімсіз өзен батпақтарын егістікке айналдыру процесін бастады. Бұл процесті ендік иелері үшін өнімсіз жерлерді (тек батпақтар ғана емес) қайта жаратуға жұмылдырылған неміс қоныс аударушылары аяқтады.

The land is mostly flat, drained by two major watershed systems; the Noteć (German: Netze) in the north and the Warta (Warthe) in the center. Ice Age glaciers left moraine deposits and the land is speckled with hundreds of "finger lakes", streams flowing in and out on their way to one of the two rivers. Agriculture was the primary industry. The three field system was used to grow a variety of crops, primarily rye, sugar beet, potatoes, other grains, and some tobacco and hops. Significant parcels of wooded land provided building materials and firewood. Small numbers of livestock existed, including geese, but a fair number of sheep were herded. The area roughly corresponded to the historic region of Greater Poland. For more than a century, it was part of the Prussian Partition, with a brief exception during the Napoleonic Wars. When this area came under Prussian control, the feudal system was still in force. It was officially ended in Prussia (see Freiherr vom Stein) in 1810 (1864 in Congress Poland), but lingered in some practices until the late 19th century. The situation was thus that (primarily) Polish serfs lived and worked side by side with (predominantly) free German settlers. Though the settlers were given initial advantages, in time their lots were not much different. Serfs worked for the noble lord, who took care of them. Settlers worked for themselves and took care of themselves, but paid taxes to the lord. Typically, an estate would have its manor and farm buildings, and a village nearby for the Polish laborers. Near that village, there might be a German settlement. And in the woods, there would be a forester's dwelling. The estate owners, usually of the nobility, owned the local grist mill, and often other types of mills or perhaps a distillery. In many places, windmills dotted the landscape, reminding one of the earliest settlers, the Dutch, who began the process of turning unproductive river marshes into fields. This process was finished by the German settlers employed to reclaim unproductive lands (not only marshland) for the host estate owners.

Төрағалар

Облысты президенттер (Oberpräsidenten) басқарды. 1815–1824 Жозеф Зербони де Спозетти 1825–1830 Йоханн Фридрих Теодор фон Бауман 1830–1840 Эдуард Генрих Флотвелл 1840–1842 Адольф Генрих Граф фон Арним Бойценбург 1843–1850 Карл Мориц фон Берман 1850–1851 Густав Карл Гисберт Генрих Вильгельм Гебхард фон Бонин (бірінші мерзім) 1851–1860 Эуген фон Путткамер 1800–1874 1860–1862 Густав Карл Гисберт Генрих Вильгельм Гебхард фон Бонин (екінші мерзім) 1862–1869 Карл Вильгельм Генрих фон Хорн 1869–1873 Отто Граф фон Кёнигсмарк 1873–1886 Вильям Барстоун фон Гюнтер 1886–1890 Роберт Граф фон Зеттлитц-Трютцшлер 1890–1899 Гуго Фрайхерр фон Виламовиц-Мёлендорф 1899–1903 Карл Юлиус Рудольф фон Биттер 1903–1911 Вильгельм Август Ганс фон Вальдов-Райценштейн 1911–1914 Филипп Шварцкопф 1914–1918 Йоханн Карл Фридрих Мориц Фердинанд фон Айзенхарт-Ротэ.