Кіріспе

IPA-да ð арқылы бейнеленген дауысты дыбыс

Дауысты тіс фрикативі – кейбір сөйлеу тілдерінде қолданылатын дауысты дыбыс. Ағылшын тілінде «father» сөзіндегі th дыбысы ретінде таныс. Халықаралық фонетикалық әліпбидегі символы – eth, немесе ⟨ð⟩, және ол ескі ағылшын және исланд тілдерінен алынған. Бұл әріп дауысты немесе дауыссыз (тіс аралық) сибиляциялық емес фрикативті білдіруі мүмкін. Мұндай фрикативтер көбінесе «тіс аралық» деп аталады, себебі олар көбінесе тілді жоғарғы және төменгі тістердің арасына қойып (қабылданған айтылудағыдай) дыбыс шығарылады, тек жоғарғы тістердің артқы жағына тигізбейді, басқа тіс дыбыстарындағыдай. ⟨ð⟩ әрпі кейде тіс апроксимантын, оған ұқсас дыбысты бейнелеу үшін қолданылады. Бірақ тілде тіс апроксиманты мен сибиляциялық емес фрикативтің айырмасы жоқ, апроксимант төмендету белгісімен жазылады: тіс апроксимантының өте сирек қолданылатын түрлері – ⟨ð̠⟩ (артқа тартылған), ⟨ð̟⟩ (алға жылжытылған) және ⟨ð⟩ (бейтарап). Тілде тіс апроксиманты үшін бұрылған ⟨⟩ немесе кері ⟨⟩ әрпін қолдану ұсынылған, бірақ олар кеңінен қабылданбады. Фрикатив және оның дауыссыз әріптесі сирек кездесетін фонемалар. Еуропа мен Азияның көптеген тілдерінде, мысалы, неміс, француз, парсы, жапон және қытай тілдерінде бұл дыбыс жоқ. Бұл дыбысы жоқ тілдердің ана тілінде сөйлейтін адамдар оны айту немесе ажырату қиындықтарын сезінеді, оны дауысты альвеолярлық сибилянт ⟨z⟩, дауысты тіс тоқтату ⟨d̪⟩ немесе дауысты альвеолярлық тоқтату ⟨t̪⟩, немесе дауысты лабиодентальді фрикатив ⟨v⟩ дыбыстарымен ауыстырады. Бұлар тиісінше «альвеоляризация», «тоқтату» және «фронтинг» деп аталады. Еуропа бойынша қарағанда, бұл дыбыс (немесе оның дауыссыз әріптесі) бар үлкен аймақ бар. Еуропаның көп бөлігінде бұл дыбыс жоқ. Дегенмен, кейбір «перифериялық» тілдерде, мысалы, гаскон, уэльс, ағылшын, елфдаль, квен, солтүстік саам, инар саам, сколт саам, уме саам, мари, грек, албан, сардиния, ароман, баск тілінің кейбір диалектілері және испан тілінің көптеген сөйлеушілерінде бұл дыбыс фонема немесе аллофон ретінде кездеседі. Түркі тілдерінің ішінде башқұрт және түрікмен тілдерінде дауысты және дауыссыз тіс фрикативтері бар. Семит тілдерінің ішінде бұл дыбыс қазіргі стандартты араб тілінде қолданылады, бірақ қазіргі араб тілінің барлық диалектілерінде емес, сондай-ақ кейбір еврей және ассириялық диалектілерінде де кездеседі.

Пайда болуы

Келесі транскрипцияларда, астыңғы сызықша белгісін жуық дыбысты білдіру үшін қолдануға болады. Тіл Сөз IPA Мағынасы Ескермелер Албан [[Албан әліпбиі] 'идол' Алеут дамо 'үй' Араб тілі Стандартты араб тілі [[Араб әліпбиі] 'алтын' Араб тілінің фонетикасын қараңыз. Мысыр тілі Найди Тунис тілі Тунис араб тілінің фонетикасын қараңыз. Арпитан Женева тілі (langue) және Савойард Geneva 'Женева' Стандартты жазуда "j" және "ge/gi" дыбыстарын білдіреді. Брессан vachiére 'әйел сиыр бағушы' Брессан диалектісі, Женева және көптеген Савой диалекттері сияқты, "j" және "ge/gi" (стандартты арпитан жазуында) дыбыстарын тіс фрикативтері ретінде көрсетеді. Сонымен қатар, оның диалектілерінде әдетте "r" дыбысы екі дауыстының арасында да солай айтылады. Ароман [[Ароман әліпбиі] 'майлы сарысу' Стандартты румын тіліндегіге сәйкес келеді. Румын тілінің фонетикасын қараңыз. Ассирия тілі ܘܪܕܐ werda 'гүл' Тиари, Барвари және Батыс диалекттерінде көп кездеседі. Басқа түрлерінде де кездеседі. Астурия тілінде кейбір диалектілер fazer 'істеу' Этимологиялық түрінің баламалы айтылуы. Башқор тілі [[:wikt:ҡаҙ / qað] 'қаз' Баск тілі [[Баск әліпбиі] 'мүйіз' -ның аллофоны Берта тілі 'сүпу' Бурма тілі [[Бурма әліпбиі] 'жергілікті тұрғын' Көбінесе аффрикат ретінде айтылады. Каталан тілі [[Каталан жазуы] 'әрқайсысы' Фрикатив немесе жуық дыбыс. -ның аллофоны. Каталан тілінің фонетикасын қараңыз. Кри Вудс Кри (th диалектісі) nitha 'Мен' Прото-Алгонкийн тілінен келген *r сөзінің жалғасы. Соноранттың ерекшеліктерін бөліседі. Дахало тілі Жұмсақ фрикатив немесе жуық дыбыс. , -ның екі дауыстының арасындағы аллофоны, кейде жай ғана жарылыс дыбысы болып айтылады. fazer 'істеу' Этимологиялық түрінің баламалы айтылуы. Неміс тілі Австриялық диалектісі [[Неміс жазуы] 'әрине' Екі дауыстының арасындағы аллофоны. Стандартты неміс тілінің фонетикасын қараңыз. Грек тілі [[Грек әліпбиі] / 'лавр' Қазіргі грек тілінің фонетикасын қараңыз. Гвич'ин нидхан 'қалағың келеді' Хан тілі ë̀dhä̀ 'жасыру' Харсуси тілі 'ара' Еврей тілі Ирак диалектісі [[Еврей әліпбиі] 'ием' Көбінесе осылай айтылады. Қазіргі еврей тілінің фонетикасын қараңыз. Теман диалектісі [[Еврей әліпбиі] ğaḏol 'үлкен, маңызды' Йемен еврей тілі. Иудаистік испан тілі Көптеген диалектілер [[Еврей әліпбиі] [[Иудаистік испан тілі#Aki Yerushalayim жазуы] 'жаратқан' Көптеген диалектілердегі екі дауыстының арасындағы аллофон. Кабиль тілі [[Бербер Латын әліпбиі] 'шаршау' Кагаян тілі kalag 'рух' Күрд тілі Жуық дыбыс; дауыстыдан кейінгі аллофон. Күрд тілінің фонетикасын қараңыз. Малай тілі Малайзиялық диалектісі azan [a.ðan] 'азан' Тек араб тілінен алынған сөздерде қолданылады, көбінесе /z/мен ауыстырылады. Малай тілінің фонетикасын қараңыз. Малаялам тілі 'അത്' [aðɨ̆] 'Сол' Сөйлеу тілінде қолданылады. Мари тілі Шығыс диалектісі [[Кирилл әліпбиі] 'өкпе' Норман тілі Жерси тілі méthe 'ана' Батыс Жерси диалекттерінде көп кездеседі, әйтпесе [ɾ], кейде [l] немесе [z] ретінде айтылады. Солтүстік саам тілі [[Солтүстік саам жазуы] 'ғылым' Норвегия тілі Медал диалектісі [[Норвегия әліпбиі] 'ішінде' Сылбырлы, тілдік, үйкеліссіз жуық дыбыс. Португал тілі [[Португал жазуы] 'ешнәрсе' Солтүстік және орталық диалектілерде. -ның аллофоны, көбінесе ауызша дауыстыдан кейін. Португал тілінің фонетикасын қараңыз. Сардиния тілі [[Сардиния тілі] 'ұя' -ның аллофоны. Шотландия гаэль тілі Льюис және Оңтүстік Уист [[Шотландия гаэль тілі] 'Мэри' Гебридтік айтылуы /ɾʲ/, әсіресе Льюис және Оңтүстік Уистте кең таралған, басқа жағдайда Оңтүстік Барра мен Ватерсейде [ɾʲ] немесе [r̝] ретінде айтылады. Сиу тілі Лакота тілі zapta 'бес' Кейде -мен бірге айтылады. Испан тілі Көптеген диалектілер [[Испан жазуы] 'саусақ' Жақын фрикативтен жуық дыбысқа дейін. -ның аллофоны. Испан тілінің фонетикасын қараңыз. Суахили тілі [[Латын жазуы] 'күнә' Көбінесе араб тілінен алынған сөздерде кездеседі. Швед тілі Орталық стандартты [[Швед әліпбиі] 'шомылу' Жуық дыбыс; -ның аллофоны.