Кіріспе

IPA-да ħ әрпімен бейнеленген консонанттық дыбыс. Үнсіз жоғарғы көмейлік фрикатив – кейбір тілдерде қолданылатын консонанттық дыбыс түрі. Халықаралық фонетикалық әліпбиде бұл дыбысты білдіретін символ – h сызығы (h bar), ал эквивалентті X SAMPA символы – X\. Араб, бербер (және басқа да афроазиялық тілдер) және тағы бірнеше жазу жүйелерінде транскрипцияланғанда осы әріп жиі қолданылады. Әдетте, жоғарғы көмейде туындайтын фрикатив ретінде сипатталады, көбінесе ысырықпен айтылатын дыбыс деп есептеледі.

Пайда болуы

Бұл дыбыс – семит әрпі hēth-тің ең көп айтылатын түрі, ол араб тілінің, классикалық сирия тілінің, сондай-ақ Библиялық және Тибериялық еврей тілдерінің барлық диалектілерінде кездеседі, бірақ қазіргі еврей тілінде аз ғана адам қолданады. Бұған қоса, бұл дыбыс ежелгі Египет тілінде де болған, ол Афроазиялық тілдер тобына жатады. Қазіргі заманғы, Шығысқа жатпайтын еврей тілінде дауыссыз фарингеялық үнді тіркесі дауыссыз велярлық (немесе увулярлық) үнді тіркесімен бірігіп кеткен. Дегенмен, фонетикалық зерттеулер көрсеткендей, семит тілдеріндегі дауыссыз фарингеялық үнді тіркесі көбінесе фарингеялық (немесе эпиглоттальдық) емес, сондай-ақ үнді тіркесі емес (жақындатушы дыбыс). Тіл Сөз IPA Мағынасы Ескертулер Abaza хIахъвы/ 'тас' Abkhaz ҳара/ 'біз' Абхаз тілінің фонетикасын қараңыз. Adyghe тхьэ/ 'құдай' Agul мухI/ 'амбар' Amis tuduh 'жағу, қуыру' Сөз соңындағы аллофон //. Arabic [[Араб әліпбиі/ 'жағдай' Араб тілінің фонетикасын қараңыз Essaouira [[Араб әліпбиі 'chleuh' Archi хIал/ 'күй' Central Neo Aramaic Turoyo [[Сирия әліпбиі 'Христос' Көптеген басқа диалекттерде [x] сәйкес келеді. Atayal hiyan'in/at/on him/her/it' Avar xIебецI/ 'құлақ кірі' Azerbaijani əhdaş 'құрал' Chechen [[Кириллица/ẋaç/حـاچ 'өрік' English Кейбір сөйлейтіндер, әсіресе Received Pronunciation 'қорқынышты' Глоттальды. Ағылшын тілінің фонетикасын қараңыз. French Кейбір сөйлейтіндер faire 'істеу, жасау' Galician Кейбір диалектілер gato 'мысық' Басқа диалектілерде сәйкес келеді. gheada еврейше Mizrahi [[Еврей әліпбиі/ 'электр тогы' Көптеген қазіргі сөйлейтіндер үшін біріктірілген. Қазіргі еврей тілінің фонетикасын қараңыз. Temani [[Еврей әліпбиі/aḥoḏ 'бір' Йемендік айтылуындағы "chet" әрпі. Көптеген басқа диалекттерде //-мен біріктірілген. Йемендік еврей тілінде Kabardian [[Кириллица/vɦ/وح 'кеме' Kabyle [[Tifinagh/[[Бербер Латын әліпбиі/[[Бербер Араб әліпбиі 'шаштараз' Kullui 'жиырма' Тарихи тұрғыдан алғанда, түзілген және сөз соңында кездеседі. Kurdish Көптеген сөйлейтіндер ḧol 'орта' Кейбір күрд диалектілерінде сәйкес келеді. Maltese Standard [[Мальталық әліпбиі 'бір' Nuu chah nulth ʔaap ḥii 'достық' Sioux Nakota haxdanahâ 'кеше' Somali xood/حٗـود/ 'таяқ' Сомали тілінің фонетикасын қараңыз. Ukrainian [[Украин әліпбиі/ 'тырнақтар' -ның аллофоны (транскрипциялануы мүмкін) дауыссыз консонанттардың алдында; кейбір "әлсіз позицияларда" алға жылжуы мүмкін. Украин тілінің фонетикасын қараңыз.