Кіріспе

Гулберн ( /g//oʊ//l//b//ər//n/ GOHLbərn) – Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Оңтүстік таулы аймағындағы аймақтық қала. Ол Сиднейден шамамен оңтүстік-батысқа қарай және Канберрадан солтүстік-шығысқа қарай орналасқан. 1863 жылы Виктория патшайымының патенттік хаттары арқылы Австралияның алғашқы ішкі қаласы деп жарияланды. 2021 жылғы маусым айының мәліметтері бойынша Гулберннің халқы 24 565 адамды құрайды.

Жергілікті тарих

Мулварилер Гоулберн, Круквелл және Ясс аймақтарын қамтитын аумақта өмір сүрген және Нгунавал тілдік тобына жатады. Гоулберннің солтүстігінде Дхаравал халқының жерінде Гундунгура тілінде сөйленген. Мұның себебі, ықпалды қоныс салушылардың бұйрығымен Губернатор Маккуоридің жазалаушы отряды Дхаравал және Гундунгурра халқын қырғынға ұшыратқаннан кейін, Көк Таулардың Гундунгурра халқы өздерінің дәстүрлі жерінен оңтүстікке қарай ығыстырылды. Олардың көршілері солтүстікке қарай Дхаравал, ал Сиднейді қоршап тұрған Даруг, Даркинунг, Вираджури, Нгунавал және Туравал халықтары болды.

Еуропалық қоныстану

Голберндегі алғашқы тіркелген қоныс аударушы 1825 жылы 'Стратхаллан' (қазіргі Полиция академиясы орналасқан жерде) салған, ал қала 1828 жылы жоспарланған, бірақ 1833 жылы геодезист Роберт Ходдл оны қазіргі орнына көшірген. Джордж Джонсон 1839 және 1842 жылдар аралығында аймақтағы алғашқы жерді сатып алып, қаланың дамуындағы маңызды тұлғаға айналды. Ол 1848 жылы арақ тікелей сататын филиалдық дүкен ашты. 1841 жылғы халық санауы бойынша Голбернде 665 адам тұрған, оның 444-і еркек, 211-і әйел. 1847 жылға қарай бұл көрсеткіш 1171 адамға жеткен, оның 686-сы еркек, 485-і әйел. Қалада сот үйі, полиция казармасы, шіркеулер, аурухана және пошта кеңсесі болды, сонымен қатар ірі қой шаруашылығы және егіншілік аймағының орталығы еді. 1862 жылы телеграф станциясы ашылды, сол кезде шамамен 1500 тұрғын, темірші шеберханасы, екі қонақ үй, екі дүкен, телеграф кеңсесі және бірнеше коттедж болды. 1855 жылға қарай қала Cobb & Co үшін аттарды ауыстыру станциясы болды. Келесі жылы полиция бөлімі, ал 1858 жылы мектеп ашылды. Голберн 1859 жылы муниципалитет болып жарияланды және 1863 жылы қала мәртебесін алды. 1869 жылы теміржолдың келуі, оны 27 мамырда губернатор лорд Белмор ашты (осы оқиға қала орталығындағы Белмор паркімен ескерилуде), сондай-ақ 1883 жылы Сиднейден Альбериге дейінгі желінің аяқталуы қала үшін үлкен пайда әкелді. Кейіннен Кумаға (1889 жылы ашылды) және одан әрі Ниммитабельге, Бомбалаға, Круквелл мен Таралға желілер салынды. Голберн ірі теміржол орталығына айналды, онда локомотивтерді жөндеу және қызмет көрсету орындары, сонымен қатар сигналдық будкалар мен станциялар үшін бетон бөлшектерін шығаратын зауыт болды. Локомотивтер депосы қазір Голберн теміржол мұражайы болып табылады, онда пар, дизель және вагондардың экспонаттары бар. CFCL Australia Голберн теміржол шеберханаларын басқарады. Эдмунд Томас Блэкет жобалаған Қасиетті Құтқарушы соборы 1884 жылы аяқталды, ал мұнарасы 1888 жылы Австралияның екі жүз жылдығына арналып қосылды. Собордың жанындағы зиратта бұрынғы жерлеулер де бар. Қасиетті Құтқарушы соборы Канберра және Голберн епископының резиденциясы. СС Петр мен Пауыл шіркеуі Канберра және Голберн Рим католик архиепископиясының бұрынғы соборы. Голберн виадугі 1915 жылы ескі құрылысты алмастырып салынды. Мулвари тоғандарының үстінен өтетін бұл кірпіш аркалы теміржол виадугі Оңтүстік магистральдағы ең ұзыны болып табылады және 13 аркадан тұрады.

Қала деп жарияланды

Гулберн қала мәртебесін екі рет алған. Алғашқы, ресми емес жариялау 1863 жылғы 14 наурызда королева Викторияның Гулберн епархиясын құру үшін шығарған Патенттік хаты арқылы жасалды. Бұл Англия шіркеуінің дәстүріне сәйкес, шіркеулік мақсаттарда талап етілген мәртебе болды. Патенттік хаттар сонымен бірге Әулие Құтқарушы шіркеуін епархияның кафедралық шіркеуі деп бекітті. Бұл Британ империясында Патенттік хаттар осылай қолданылған соңғы жағдай еді, себебі олар колонияларда қолдану үшін сенімсіздік тудырды және жақын арада осы жағдайда ресми түрде жарамсыз деп жарияланды. Әсіресе, соңғы он жылдағы бірнеше сот ісі монархтың жауапты үкіметі бар колонияларда шіркеулік юрисдикциясы жоқ екенін көрсетті. Бұл құқық Жаңа Оңтүстік Уэльске жеті жыл бұрын, 1856 жылы берілді. Патенттік хаттар тек оған өз еркімен бағынғандарға ғана билік ететін, және тек шіркеу шеңберінде ғана – оның заңды азаматтық билігі немесе салдары болмады. Осы мәселе бойынша 1865 жылы Colenso ісінде (48 Vict. No. 18) нақты және ретроспективті мәлімдеме жасалды. Гулберн 1885 жылғы 20 наурызда ресми түрде қала болып жарияланды, бұл оның мәртебесіне қатысты қалған барлық күмәнді жойды. Бұл көбінесе танылмаған дау Гулберннің өңірлік орталық ретінде дамуына кедергі келтірмеді, оның ішінде әсерлі сот үйі (1887 жылы салынған) және басқа да қоғамдық ғимараттар, жүн сату орталығы және өнеркәсіптік қала ретінде дамыды.

Гулберн мектебінің ереуілі

1962 жылы Гулберн мемлекеттік емес мектептерге мемлекеттік көмек көрсету күресінің орталығы болды. Жергілікті католик бастауыш мектебі, Әулие Бригида, үш қосымша дәретхана орнату туралы талапқа жауап ретінде білім беру ереуілі жарияланды. Жергілікті католик архиепископиясы барлық католик бастауыш мектептерін жабып, балаларды мемлекеттік мектептерге жіберді. Католик шенеуніктері қосымша дәретхана орнатуға қаржылары жетпегенін мәлімдеді. Шамамен 1000 бала жергілікті мектептерге тіркелуге келді, бірақ мемлекеттік мектептер оларды қабылдай алмады. Ереуіл бір апта ғана созылды, бірақ еліміз бойынша кең пікірталас тудырды. 1963 жылы премьер-министр Роберт Мензис өз партиясының бағдарламасына ғылыми блоктарға мемлекеттік көмек беруді енгізді.

Халық саны

2021 жылғы халық санағы бойынша Гоулбернде 24 565 адам тұрды. Аборигендер мен Торрес бұғазы аралдарының халықтарының саны жалпы халықтың 5,3%-ын құрады. Халықтың 83,3%-ы Австралияда туған. Ең көп кездесетін туған елдер: Англия – 1,9%, Жаңа Зеландия – 1,0%, Үндістан – 0,9% және Филиппин – 0,7%. 85,6% адам үйде тек ағылшын тілінде сөйлейді. Дінге қатысты ең көп таралған жауаптар: Діні жоқ – 30,6%, католик – 25,3% және англикан – 20,8% болды.

География

Гулберн Ұлы Бөлу жотасының шыңына жақын, шығысқа қарай орналасқан және теңіз деңгейінен биік жатыр. Оны Уоллондилли және Мулвари өзендері кесіп өтеді, ал осы екі өзеннің қосылған жері де осы маңда. Уоллондилли одан әрі солтүстік-шығысқа қарай ағып, Буррагоранг көліне (Варрагамба тоғаны) құяды, содан кейін Хоксбери өзені арқылы Тасман теңізіне жетіп құяды. Қала Оңтүстік Таулы жазықтардың қоңыржай шөптекті даласында орналасқан.

Климат

Гулберннің биіктігіне байланысты мұхиттық климаты (Cfb) бар, жаз айлары жылы, қыс айлары салқын болады және күндізгі температураның ауытқуы жоғары. Климаты жылдың көп бөлігінде өзгермелі, бірақ көбінесе құрғақ, шілдеде ең төменгі температурадан қаңтарда ең жоғары температураға дейін ауытқиды. Жауын-шашын жыл бойы тең бөлінеді, орташа жылдық жауын-шашын мөлшері құрайды. Көктайғақ кейде жауады, бірақ Гулберннің батыс-солтүстігіндегі (Круквелл аймағындағы) төбелердің жаңбыр көлеңкесі салдарынан маңызды көлемде сирек түседі. Температураның ең жоғары және ең төменгі көрсеткіштері -тен құрайды.

Басқару

Жаңа Оңтүстік Уэльстің оңтүстігіндегі маңызды елді мекен ретінде Гулберн аймақтың әкімшілік орталығы болып табылды және ауданның маңызды ғимараттары осы қалада орналасқан. Қаладағы алғашқы түрме 1830 жылы салынды. 1832 жылы Гулбернде пошта қызметі іске қосылды, бұл Жаңа Оңтүстік Уэльсте бұл қызмет қабылданғалы төрт жыл өткен соң болды. Алғашқы қала жоспарын 1828 жылы көмекші геодезист Диксон жасаған, бірақ ол жер су тасқынына жиі ұшырағандықтан, орны өзгертілді. Жаңа қала жоспарын геодезист Ходдл жасады және ол 1833 жылы ресми жарияланды. Осы тұтқындардың бірі – Иван Роберт Марко Милат (27 желтоқсан 1944 – 27 қазан 2019), австралиялық сериялық кісі өлтіруші, ол 1996 жылы рюкзакпен саяхалағандарды өлтіргені үшін сотталды.

Театр

Гулберн қаласында 1891 жылы құрылған Лидер Театр Компаниясы – Австралияның әлі күнге дейін жұмыс істеп келе жатқан ең көне театр компаниясы орналасқан. Лидер Театр Компаниясы жыл сайын беске дейін ірі қойылымдық жобаны ұсынады, сондай-ақ көптеген қоғамдық шаралар, оқулар, шеберлік сабақтары және жаңа және тәжірибелік туындылардың қысқа мерзімдік маусымдарын ұйымдастырады. Компания, Лидер жастар театры компаниясымен бірге, 1929 жылы компанияның күшімен салынған тарихи Лидер театрында орналасқан. Солтүстік Гулберндегі Main Southern темір жол бағытының жанындағы бұрынғы карьер 2016 жылғы «Hacksaw Ridge» фильміндегі жартас үстіндегі сахналарды түсіру үшін пайдаланылды.

Гулберн медициналық клиникасы

Гулберн медициналық клиникасы 1946 жылы құрылған, осылайша қаладағы ең ұзақ жұмыс істеп келе жатқан медициналық мекеме болды. Тарихи деректер бойынша, бұл Жаңа Оңтүстік Уэльстегі кез келген көлемдегі алғашқы топтық практика және Австралияда үшіншісі ғана. Клиникада жалпы тәжірибелі дәрігерлер мен мамандар бар, олар жан-жақты медициналық көмек көрсетеді. Оңтүстік Таулы аймақтағы Уингекарриби су қоймасынан Гоулбернге су жеткізу үшін жер асты су құбыры салынды, ол 2011 жылы пайдалануға берілді. Бұл құбырдың өткізу қабілеті күніне 7,5 мегалитрді құрайды. 54 миллион долларға тұрған су құбыры сол кезде Гоулберн тарихындағы ең ірі құрылыс жобасы еді.

Көлік

Гулберн Сиднейден Хьюм тас жолы арқылы шамамен екі сағаттық, ал Канберрадан Федералдық және Хьюм тас жолдары арқылы бір сағаттық жерде орналасқан. 1992 жылы Хьюм тас жолының айналма жолы ашылуы Гулбернге үлкен пайда әкелді, қаланың жаңғыруына ықпал етті және күн сайын 23 000 автокөлікті қаладан шығарып тастады. Гулберн қаласының орталық бөлігінде грек көшіп келушілеріне тиесілі және басқаратын көптеген дәмханалар болды, бұл аймақтық Австралиядағы грек кафелері мен сүт дүкендерінің кең таралған үрдісінің бір бөлігі еді. Айналма жол ашылғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң, басты көшеде бизнесі тоқтатылған, бірақ кейбіреулері бүгінге дейін сақталған көптеген неон жарнамалар орналастырылған. Гулберн теміржол станциясы – Сиднейдің Кэмпбеллтаун қалашығынан басталатын Оңтүстік Хайлендс желісінің оңтүстік терминалы болып табылады және NSW TrainLink қалааралық жолаушылар пойыздары жүйесінің бөлігі. Гулбернге қатынайтын көптеген пойыздар Мосс Вейлге, ал кейбіреулері солтүстік-шығысқа қарай бағытталған. Сонымен қатар, күн сайын тікелей экспресс Сидней Орталық станциясына рейстер бар, олардың барлығы Сиднейдің қала маңындағы Opal тарифтік картасымен қамтылған. Станция Сидней мен Гриффит, Канберра және Мельбурн арасындағы қашықтығы ұзақ Southern XPT және Xplorer пойыздарымен де қызмет көрсетеді. Барлық рейстер NSW TrainLink компаниясымен жүзеге асырылады. Гулбернде Канберраға аптасына сегіз тікелей NSW Trainlink автобусы бар, олар Канберра әуежайына, қалаға және ауруханаларға қатынау мүмкіндігін ұсынады. Гулберн әуежайы Гулберннің оңтүстігінде орналасқан және жеңіл ұшақтарға қызмет көрсетеді. Гулберндегі қоғамдық көлік құралдарына жиырма жеті таксиден тұратын жергілікті такси қызметі жатады, оларды Goulburn Radio Cabs басқарады. Автобус қызметін PBC Goulburn компаниясы жүргізеді. Гулберн туристік ақпараттық орталығында Tesla Motors Supercharger станциясы орналасқан.

Газеттер

Goulburn Post газеті 1870 жылы Goulburn Evening Post ретінде құрылған және Goulburn қаласының жергілікті газеті болып табылады. Ол аптасына үш рет жарық көреді және Австралиялық Қоғамдық Медиаға тиесілі.

Көрнекті орындар

Гулберннің екінші соты 1847 жылы салынған; колониялық сәулетші Мортимер Льюис жобалаған. Джеймс Барнет, 1862 жылдан 1890 жылға дейінгі колониялық сәулетші, Гулбернде көптеген ғимараттар салды. Олардың ішінде 1884 жылы ашылған Гулберн түрмесі, 1887 жылы ашылған қазіргі сот үйі және 1881 жылғы пошта кеңсесі бар. Барнеттің ізбасары Уолтер Либерти Вернон 1894 жылы аяқталған Кенмор ауруханасының алғашқы ғимараттарының құрылысына жауапты болды. Сент-Сэвиор англикандық соборы мен залын Эдмунд Блэкет жобалаған. Құрылысы 1874 жылы басталды және 1884 жылы пайдалануға берілді. Соңында 1916 жылы қасиеттендірілді. 1988 жылы Екі жүз жылдық жоба аясында мұнара салынды, бірақ Блэкеттің жоспарында әлі орнатылмаған шпиль де қарастырылған. Е. С. Манфред – қаланың көптеген ғимараттарын жобалаған белгілі жергілікті сәулетші, соның ішінде 1892 жылы ашылған алғашқы қоғамдық жүзу бассейні, 1888 жылы салынған ескі қалалық әкімшілік ғимараты, 1886 жылы жобаланған Гулберн облыстық ауруханасы, 1890 жылы салынған ескі өрт сөндіру станциясы, 1928 жылы салынған масон ғибадатханасы және ол бұл ғимаратты ауыстырған 1890 жылғы алдыңғы ғимаратты да жобалаған. Гулберннің алғашқы тұрақты өрт сөндіру станциясы 1890 жылы салынды және жергілікті сәулетші Э. С. Манфред жобалады. Қалада Кенмор ауруханасы орналасқан, ол психиатриялық аурухана болып 2003 жылы жабылды. Гулберн әлі де психикалық денсаулық сақтау орталығы болып табылады, қазіргі уақытта оның мекемелері Гулберн облыстық ауруханасында орналасқан.

Гулберн темір жол мұрасы орталығы

Гулберндегі дөңгелек үй бу және ерте дизель дәуірлерінде маңызды локомотивтер депосы болды. Жабылудан кейін ол Гулберн теміржол мұражайы орталығына айналды, онда сақталған бу және дизельдік локомотивтер, сондай-ақ жылжымалы құрамның көптеген қызықты үлгілері бар. RailPower сияқты кейбір шағын теміржол операторлары дизельдік локомотивтерді негізгі желіде пайдалануға жұмыс жағдайына келтіру үшін осы алаңды пайдаланды.