Кіріспе

Халлдор Лакснесс романы (1934, 1935) Исландия телесериалы.

"Тәуелсіз адамдар: Эпос" – Нобель сыйлығының лауреаты Халлдор Лакснесс жазған роман, алғаш рет 1934 және 1935 жылдары екі томдық түрінде жарық көрген. Роман 20 ғасырдың басындағы кедей исланд шаруаларының күресін көрсетеді, олар соңғы буында ғана қарыздық тәуелділіктен азат болып, құнарсыз жердегі шағын шаруашылықтарда тіршілік етеді. Бұл роман 1930 жылдардағы исланд әдебиетіндегі әлеуметтік реализмнің ең маңызды үлгілерінің бірі саналады. Роман материализмді, өзіне сенудің қарым-қатынастарға тигізетін зиянын және капитализмді сынап көрсетеді. Осы кітап, сондай-ақ бірнеше маңызды романдар Лакснесске 1955 жылы Әдебиет бойынша Нобель сыйлығын жеңіп беруге көмектесті.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

"Тәуелсіз адамдар" романы – қой шаруасы Гюдбьяртур Йонссонның, әдетте жазғы үйлердегі Бьяртур деп танылатын, және оның тәуелсіздік үшін күресі туралы әңгіме. Роман басталғанда, Бьяртур ("жарық" немесе "әділ") он сегіз жыл Útirauðsmýri-де қойшы болып жұмыс істегеннен кейін, өз шаруашылығына алғашқы төлемді жасауға қол жеткізеді. Ол сатып алған жерді қасиетті Колумба қарғыс салған, "жалған Колумкилли" деп аталатын, және Көлмкиллимен келісім жасаған Гуннвор есімді зұлым әйел қорлаған деседі. Роман жазғы үйлердегі өмірдің ауыр еңбегі мен күрес-қайраттарын, тұрғындарының қасіретін, армандары мен қарсылықтарын, сондай-ақ жазғы үйлерге байланысты қарғыстың күшін көрсетеді. Бьяртур Раудзмиридегі әріптесі Роза есімді жас әйелге үйленеді және олар тәуелсіз өмір сүруге бейімделгенін қалайды. Бірақ Роза жаңа үйінде бақытсыз, себебі ол Раудзмиридегі жайлылықпен салыстырғанда мұнда нашар жағдайға тап болады. Бьяртур сондай-ақ, сот орындаушысының ұлы Ингольфур Арнарсон Йонссоннан оның жүкті екенін біледі. Күзде Бьяртур және ауданның басқа да ер адамдары жылдық қой жинау үшін тауға шығады, ал Розаны қойдың біреуімен қалдырып кетеді. Бір түні дауылдан қорқып, етке зәру болып, гиммердің шайтанның иелігінде екеніне сенген Роза жануарды өлтіріп жейді. Бьяртур келгенде, Роза жануарды босатқан деп ойлайды. Оны қойларды қыстауға қоятын уақыт келгенде таба алмай, жүкті әйелін тауларда гиммерді іздеуге тағы да қалдырады. Қарлы боранына тап болып, суықтан жаздап, көзі жоқ болады. Жазғы үйге оралғанда Роза босанғанда қайтыс болғанын біледі. Оның иті Титла сәбидің айналасына оралып, иттің жылуының арқасында әлі де тірі. Раудзмиридің көмегімен бала аман қалады; Бьяртур оны өз қызы ретінде өсіруге шешім қабылдайды және оған Аста Соллиля ("сүйікті күн көлілі") деп ат қояды. Оқиға шамамен он үш жылдан кейін қайта басталады. Бьяртур енді қауымда қайырымдылыққа мұқтаж болған Финнаға үйленеді. Басқа жаңа тұрғындар – Халбера, Финнаның анасы, және Бьяртурдың екінші некесінен аман қалған үш ұлы: Хельги, Гвендур (Гудмундур) және Нонни (Джон). Көптеген жүктіліктер өлі туумен аяқталады. Отбасы қиын жағдайда өмір сүреді, бірақ сиырдың келуі Бьяртурдан басқа отбасының барлық мүшесін қуантады, әсіресе Финна, ол жануармен тығыз байланыс орнатып, оны серуенге шығарады. Кейіннен бұл сиырды әйелдер институтының сыйы екені анықталады. Бьяртур сыйлықты қабылдаудан бас тартып, оларға ақшасын қайтарады. Отбасы қатал қысқа тап болады, оның салдарынан бірнеше қой өледі. Бьяртур басқа шаруалардан немесе Раудзмириден сена қарыз сұраудан бас тартады. Бьяртур әлсіз отбасы сиырын өлтіреді, ал Финна көп ұзамай қайтыс болады. Содан кейін құпия жын қойларды өлтіре бастайды. Ауыл тұрғындары намаз оқу үшін шатырға жиналады. Кейіннен оның Хельги екені анықталады, ол үйінен қашып кетеді. Оның денесі Бьяртур кітабында кейін табылған. Бьяртур Викке жалдамалы жұмысшы ретінде жұмыс істеуге барады, бірақ балаларға білім беру үшін мұғалімді шатырға жібереді. Мұғалім ішімдікке тәуелді және сонымен қатар қоздырғыш есірткіге құмар. Бір түні ол Астаны зорлайды, нәтижесінде ол жүкті болады және Бьяртур оны осы себеппен жазғы үйлерден қуады. Бьяртур Нонниге Америкаға кетуге рұқсат береді. Бірнеше жылдан кейін Нонни Гвендурға ақша жіберіп, оны да шақырады. Кетіп бара жатқан күні Гвендур ауыл қызын қуалайды және Америкаға кететін кемесін жіберіп алады. Ол қызға ғашық болып, ақшасына ат сатып алуға шешім қабылдайды. Ол қызды қайта кездестіргенде, ол оған қызығушылық танытпайды, сондықтан Гвендур Бьяртурмен бірге жазғы үйлерде тұрып, жұмыс істейді. Романның ортасында Бірінші дүниежүзілік соғыс басталады және Исландияның қой еті мен жүнінің бағасы көтеріледі, сондықтан тіпті ең кедей шаруалар да кедейліктен арылуды армандай бастайды. Бьяртур соғыстан пайда тапқандықтан, жаңа үй салу үшін қарыз алады. Соғыс аяқталғаннан кейін ол қарызын өтей алмайды. Жазғы үйлерді банк сатып алады, Бьяртур жазғы үйлерді тастап, Халбераның жеріне барады. Жолда ол қазір екі баланың анасы, туберкулезбен ауыратын және жақын арада қайтыс болатын Аста Соллилиямен кездеседі.

Тақырыптар

Романның ең маңызды тақырыбы – тәуелсіздік, оның мәні және оған қол жеткізу үшін қандай құндылықтардан бас тартуға дайын болу керек. Бьяртур – жақын тұра алмайтын, тіпті қатыгездікке дейін баратын, өз қағидаларынан мойын бұрмайтын адам. Әрине, принципті болғанымен, оның мінезі айналасындағылардың өліміне және олардан шеттеуге әкеледі. Роман экономикалық тақырыптарды қамтиды, Исландиядағы кооперативтік қозғалыс талқыланады, сондай-ақ Дания саудагерлері мен Байлиф Йон сияқты бай исландтықтардың Бьяртур сияқты шаруаларды қанауы көрсетіледі. "Independent People" романы Лакснесс өзінің соғысқа қарсы көзқарасын Ұлы соғыстың экономикалық пайдасы туралы әңгімелесіп отырған исландтық фермерлерді суреттейтін бір тарауда көрсетеді. Көне исланд сагалары мен исланд халық ауыз әдебиеті кейіпкерлердің күнделікті өміріндегі әңгімелер мен аңыздарда әлі де тірі. Кейіпкерлердің қиялында эльфтер, әруақтар және джендерлер мекендейді. Бьяртур – талантты ақын, сагалардың ұлы ауызша дәстүрінің көрінісі. "Автордың ирониялық бағасы романның атауында, сондай-ақ кейбір тараулардың атауларында көрінеді: "Қарызсыз", "Гүлдену жылдары"".

Реакция

Халықтық исланд ақыны Хульда "Тәуелсіз халық" романына жауап ретінде "Далафелк" (Ауылдар халқы) атты екі томдық роман жазды. Лакснестің Исландиядағы ауыл өмірін көңілсіз бейнелеуіне қарамастан, Хульда ескі, поместье сияқты шаруашылықтардың сәл идеалданған бейнесін ұсынады. Романның 1997 жылы Vintage International баспасынан шыққан ағылшын тіліне аудармасының қайта басылуын мақаласында Энни Диллард: "Скандинавияның ең көрнекті туындылары лирика мен натурализмнің қарама-қарсы екі ағысын көрсетеді. «Тәуелсіз халық» осы екі талапқа да сай келеді: ол мифтік әңгіме және Маркс идеяларының қосындысы." деп жазды.