Кіріспе
Акционерлердің басқаруға акцияларын пайдаланып қысым жасауы
Акционерлік белсенділік – акционерлердің корпорациядағы акциялар үлесін оның басшылығына қысым көрсету үшін пайдалануы. Жетістікке жету үшін салыстырмалы түрде шағын үлес (шығарылған акциялардың 10% -дан кем) жеткілікті болуы мүмкін. Қарсылығында, толық сатып алу ұсынысы әлдеқайда қымбат әрі қиын кәсіп. Акционерлік белсенділіктің мақсаттары қаржылық (корпоративтік саясаттағы өзгерістер арқылы акционерлердің құндылығын арттыру, шығындарды қысқарту және т.б.) және қаржылық емес (белгілі бір елдерден инвестицияларды шығару және т.б.) болуы мүмкін. Акционерлік белсенділер корпоративтік инсайдерлердің өз мүддесі үшін іс-әрекет жасауына қарсы тұра алады, бірақ ірі акционерлер де кішігірім акционерлердің есебінен өздері үшін пайда табуға тырыса алады. Бұл инвесторлардың оң назарына ие болуға мүмкіндік береді. Белсенділер көбінесе қарсыластық науқандарға қатысады, бірақ кейбір жағдайларда ресми өкілеттік беру арқылы директорлар кеңесіне өкілдерді сайлауға да қол жеткізе алады. Акционерлік белсенділер бірігулер мен сатып алуларға да әсер етеді – 2015 жылы корпоративтік даму басшылары арасында жүргізілген сауалнама көрсеткендей, респонденттердің 60% -ы өз салаларындағы мәмілелерге акционерлік белсенділіктің әсер еткенін айтты. Дегенмен, акционерлік белсенділіктің қаржылық емес түрі де көбінесе әртүрлі салалардағы компанияларға әсер етеді. Акционерлер, көбінесе компанияда салыстырмалы түрде аз үлеске ие болса да, компанияның экологиялық және әлеуметтік көрсеткіштеріне әсер етуге тырысады. Соңғы белсенді инвестициялық қорлардың мысалдары: Калифорния мемлекеттік қызметкерлерінің зейнет қоры (CalPERS), Icahn Management LP, Santa Monica Partners Opportunity Fund LP, Флорида штатының басқару кеңесі (SBA) және Relational Investors, LLC. Интернеттің арқасында шағын акционерлер де өз пікірлерін білдіруге мүмкіндік алды. Мысалы, 2005 жылы MCI Inc. компаниясының шағын акционерлері MCI/Verizon бірігуіне наразылық білдіру үшін онлайн петиция құрды.
Тарих
18 ғасырдағы корпорациялар Еуропада артықшылықты және салыстырмалы түрде сирек кездесетін болды, бірақ АҚШ-та 1790 жылдары 300-ден басталып, 1790 мен 1860 жылдар аралығында шамамен 26 000-ға дейін өсіп, 1830 жылға қарай Ұлыбританиядағы корпорациялар санынан 15 есеге жуық болды. Бұл алғашқы корпорациялар корпоративтік басқарудың әртүрлі ережелерін қамтыды, оның ішінде шектеулі жарғыларды, ішкі қағидаларды, сақты дауыс беру ережелерін, дивиденд төлеуді және баспасөзді жариялауды. Карл Икан, Нельсон Пелц (Trian Partners), Кристер Гарделл (Cevian Capital) және Райан Коэн. 1980 жылдары Карл Икан және Т. Бун Пикенс сияқты белсенді инвесторлар халықаралық деңгейде танымал болды және олар, мысалы, Иканның B. F. Goodrich компаниясына салған инвестициясы сияқты, акционерлік компаниялардың акцияларын сатып алып, «корпоративтік шабуылшылар» ретінде қарастырылды. Олар компанияларды құндылығын арттыруға немесе Икан сияқты бұзылғандардан құтылуға мәжбүр етті, шабуылшының инвестициясын үлкен сыйақымен сатып алып, көбінесе басқа акционерлердің есебінен. Соңғы кезде белсенді инвестор Филипп Голдштейн белсенді инвестордың рөлі «жасыл хаттардан» негізгі активтің құнын ашуға катализатор болуға ауысқанын айтты және белсенді инвесторларды «корпоративтік шабуылшылар» ретінде қарау пікірі жойылды. 2019 жылы Starboard Value, Icahn Enterprises, Elliot Management және Third Point сияқты белгілі белсенді инвесторлар болды. Азиядағы белсенді инвесторлардың мысалы – Oasis Management.
Аудиторлық стратегиялар
Активистік инвесторлар өздерінің ұстанымдарын түрлі тәсілдермен, оның ішінде почта жіберу, веб-сайттар және әлеуметтік желілер арқылы жариялайды.
Статистика
2018 жылға дейін АҚШ-та жылына орташа есеппен 272 акциялық науқан, оның ішінде 47 прокси-дау өткізілді.
Өкілеттілік кеңес беру
2020 жылдан бастап, Vanguard сияқты индекстік қорлармен қатар, белсенділік танытпаса да, бірақ активті басқаруды жүзеге асыратын инвесторлар, мысалы, өзара қорлар корпоративтік басқаруда маңызды рөл атқарады. Бұл компаниялар акционерлер ұсынған мәселелер бойынша қалай дауыс беру керектігі туралы ұсынымдар алу үшін Institutional Shareholder Services сияқты прокси-кеңесші компаниялардың қызметін пайдаланады.
Қаржыландыру
Активистік инвесторлар көбінесе аккредиттелген инвесторлар мен институттар қаржыландыратын хедж-фондтар болып табылады. 2019 жылы институттар қаржыландырудан бұрын белсенділердің идеяларын толық түсіндіруді талап етті, ал кейбір жағдайларда қаражатты жобаға арналған арнайы мақсаттағы құралдарға (special purpose vehicles) орналастыруды міндеттеді. Активистік хедж-фондтар, яғни "акционерлік қоғамдардың акцияларында үлкен үлестерге ие болып, компания басшыларымен белсенді әрекеттесетін" хедж-фондтар, басшылыққа құндылықты арттыруға бағытталған үлкен ынталандырулар арқылы басқарушы-тапсырушы (principal-agent) мәселесін шешіп, жеке мүдделерді қанағаттандыруды (self-dealing) шектей алады.
Шабуылға қарсы қорғаныс
Акционерлік белсенділікті "шабуылдық" немесе "қорғаныс" деп жіктеуге болады; соңғы жағдайда, қолданыстағы акционер кейбір кемшіліктерді түзетуге тырысады, ал шабуылдық белсенділер өзгеріс жасау ниетімен үлестік пакетін қалыптастырады.
Дауыс беру
Басқармаға дауыс беру "жеке" немесе "жинақтамалы" болуы мүмкін. Жеке дауыс беруде (яғни, заңмен белгіленген дауыс беруде) акционерлер барлық дауыс беру мәселелері бойынша әр акцияға бір дауыс береді (мысалы, директорлар кеңесінің кандидаттары немесе акционерлердің ұсыныстары). Жинақтамалы дауыс беру кезінде акционер дауыс беруге қойылған мәселелер санына тең жалпы дауыс алады. Бұл дауыстарды бір мәселеге (немесе қарсы) толығымен беруге болады, бұл азшылық акционерлеріне кандидаттарды сайлауды жеңілдетеді. Сонымен қатар, "көпшілік" дауыс беруге қарай үрдіс байқалады, онда кандидат көпшілік дауыс алуы тиіс. Көптеген ірі корпорациялар Делавэрде Делавэрдің жақсы дамыған Жалпы корпорациялық заңына байланысты тіркелген; Делавэрде жинақтамалы дауыс беру міндетті емес, бірақ ерекшеліктер бар; мысалы, Калифорнияда орналасқан, бірақ Делавэрде тіркелген корпорация Калифорния заңы бойынша "шартты шетелдік" деп танылуы мүмкін, демек Калифорния заңнамасына бағынуға тиіс. 2013 жылы хедж-фондтар арасында белсенді инвестициялар ең табысты стратегия болды, осындай фирмалардың орташа өнімділігі 16,6%-ды құрады, ал басқа хедж-фондтардың өнімділігі 9,5% болды.
Зерттеу
Акционерлердің еуропалық және америкалық компанияларға бағытталған белсенділігі күшейіп келеді. 1996 жылғы зерттеуде, институционалдық үлесі жоғарырақ және ірі компаниялардың белсенді инвесторлардың назарына ілігу ықтималдығы артатыны анықталды. Зерттеушілер сондай-ақ, компанияны белсенді инвестор үшін тартымды ететін факторларды түсінуге тырысады. Соңғы кезде ғалымдар мен сарапшылар мақсаттарды және белсенді инвесторларды болжау үшін машиналық оқыту әдістемелерін қолдана бастады.
Бөлшек саудаға қатысу
Кез келген акционер, оның ішінде институционалды емес жеке инвесторлар, АҚШ-та акционерлік ұсыныс енгізе алады, ал 1934 жылдан 1980 жылдардың ортасына дейін акционерлер көбінесе осы ұсыныстарды енгізген. Бір есеп бойынша, институционалдық меншік иелері акциялардың 68%-ын, ал жеке инвесторлар акциялардың 32%-ын иеленген, бірақ институционалдық меншік иелерінің 98%-ы дауыс береді, ал жеке инвесторлардың тек 28%-ы ғана дауыс береді. Жеке инвесторлардың қатысуын жеңілдету үшін Moxy Vote, Shareowners.org, АҚШ Прокси-Борсы және ProxyDemocracy.org сияқты бірнеше веб-сайттар құрылды, бірақ уақыт өте келе олардың көпшілігі жабылды. Акционерлер құқықтары тобы – акционерлік ұсыныстарды қолдаушылардың коалициясы.
Әлеуметтік жауапкершілікке негізделген инвестициялар
Корпоративтік жауапкершілік жөніндегі дінаралық орталық (ICCR), As You Sow және Ceres сияқты ұйымдар тұрақтылық және адам құқықтары сияқты мәселелерді қарастыру үшін акционерлердің ұсыныстарын және басқа да ықпал ету құралдарын пайдаланады. Акционерлердің жылдық жүздеген ұсыныстарын талдау үшін Proxy Preview-ге көз жүгіртіңіз.