Кіріспе
Тибет буддизмінің Джонанг мектебі – индо-тибет буддизмінің мектебі. Оның Тибеттегі бастауы 12 ғасырдың басындағы Юмо Микё Дордже шеберге дейін жетеді. Ол 14 ғасырдағы белгілі тұлға Долпопа Шераб Гьялценнің еңбектері арқылы кеңінен танылды. Джонанг мектебінің негізгі практикасы – Калачакра тантрасы (Уақыт доңғалағы тантрасы), және олар «шентонг» («басқадан бос») деп аталатын философияны қорғаумен мәшһүр. Белгілі бір кезеңнен кейін, Джонанг дәстүрі бірнеше кері кетулерге ұшырады, оның ішінде 17 ғасырда Бесінші Далай-ламаның тұсында саяси үстемдікке ие болған Гелуг мектебінің оны басуы да болды. Джонанг Амдода сақталды, содан кейін Голок, Нахи және Хам сияқты басқа аймақтарда қайта орналасты. Олар осы күнге дейін үздіксіз тәжірибелерін жалғастырып келеді. Бүгінде осы аймақтарда Джонанг дәстүрінің шамамен 5000 монахы мен монахы бар. Алайда, олардың үйретімдері 19 ғасырдың Риме қозғалысы Тибет буддизмінің Гелуг емес дәстүрлерін зерттеуді ынталандырғанға дейін осы аймақтармен шектелген еді. Джонангтың шентонг көзқарасы басқа тибет буддистік мектептеріндегі түрлі тұлғаларға әсер етті, соның ішінде 3-ші Кармапа Ранджунг Дордже (1284–1339), сегізінші Тай Ситупа (1700–1774), Каток Цеванг Норбу (1698–1755), Ситу Панчен (1700–1774), Жамгон Конгтрюль (1813–1899), Калу Ринпоче (1905–1989) және Кхенпо Цултрим Гямцо (1934 – қазірге дейін).
The Jonang is a school of Indo Tibetan Buddhism. Its origins in Tibet can be traced to the early 12th century master Yumo Mikyo Dorje. It became widely known through the work of the popular 14th century figure Dolpopa Sherab Gyaltsen. The Jonang school's main practice is the Kālacakra tantra (Wheel of Time Tantra), and they are widely known for their defense of the philosophy known as shentong ("empty of other"). After a period of influence, the Jonang tradition suffered a series of reversals, partly due to its suppression by the politically dominant Gelug school under the Fifth Dalai Lama in the 17th century. Jonang did survive in Amdo, from which they eventually re established themselves in other regions like Golok, Nakhi, and Kham. They have continued practicing uninterrupted to this day. An estimated 5,000 monks and nuns of the Jonang tradition practice today in these areas. However, their teachings were limited to these regions until the Rimé movement of the 19th century encouraged the study of non Gelug traditions of Tibetan Buddhism. The Jonang shentong view was influential on various figures in other Tibetan Buddhist schools, including the 3rd Karmapa Rangjung Dorje (1284–1339), the eighth Tai Situpa (1700–1774), Katok Tsewang Norbu (1698–1755), Situ Panchen (1700–1774), Jamgön Kongtrül (1813–1899), Kalu Rinpoche (1905–1989), and Khenpo Tsultrim Gyamtso (1934–present).
Даму
1243–1313 жылдары өмір сүрген Кунпанг Тукье Цондру монахы Ү Цангтағы (қазіргі Шигаце) Ташилунпо монастырының солтүстік-батысында, Джомонанг аңғарында кумбум немесе ступа вихара салды. Жонанг дәстүрі өз атын осы «Жомонанг» монастырынан алды, онда Цондру Калачакра Тантраның толу сатысындағы он жеті түрлі практикалық дәстүрді біріктірген тәжірибе дәстүрін құрды. Жонанг дәстүрі екі нақты ілімді үйлестіреді: «басқадан бос» (шентонг) мадхьямака философиясы және Калачакра Тантраның Дро тұқымы. Бұл үйлесімнің Тибеттегі бастауы Юмо Микё Дорджеге (шамамен 11–12 ғасырлар), Кашмирлік Соманата ұстазының шәкіртіне қатысты. Оның трактаттары Калачакра Тантраның босқа ерекше көзқарасын көрсететін көздерді жинақтады. Шентонг көзқарасы бойынша, сананың (будда табиғатының) екі емес табиғаты нақты (және табиғатынан бос емес), ал барлық басқа құбылыстар осылайша бос. Будда табиғатын бос деп сипаттауға болады, бірақ оның өзіндік табиғаты емес, керісінше, ол барлық лас және иллюзорлық құбылыстардан бос. Сондықтан, Жонангта, соңғы шындықтың бос болуын салыстырмалы құбылыстардың бос болуымен бірдей сипаттамау керек. Өйткені соңғы шындық – бұл шексіз Будда сапаларымен жаратылған жарқын ағын (прабхасвара сантана). Ол жалғанның бәрінен бос, бірақ оның табиғаты болып табылатын шексіз Будда сапаларынан емес. Жонангтағы маңызды тұлға – Долпопа Шераб Гьялцен (1292–1361), шентонг философиясын кеңінен насихаттаған ұлы йог және ғалым. Ол бастапқыда Сакья монастырында білім алған, сондай-ақ Кагью және Ньиңма дәстүрлерін зерттеген. Ол Жонанг монастырының йогилеріне қатты әсер етті және ақырында Кхетсун Йонтен Гьяцодан (1260–1327) оқыды, ол Джонанг Калачакра дәстүрін толыққанды қабылдады. 17 ғасырда Гелуг мектебі Тибеттегі басым саяси күшке айналды, оны қазір Далай-ламалар басқарды. Гелуг мектебі Джонанг мектебін және оның ерекше шентонг философиясын басуға тырысты. Қазіргі тарихшылар Гелугпалардың Джонангпаларды басып тастауына себеп болған тағы екі себепті анықтады. Біріншіден, Джонангпалардың саяси байланыстары Гелугпалар үшін өте қиындық тудырды. Джонанг мектебі Кагьюмен бірге Цангпаның күшті үйімен тарихи одақтас болды, ол Орталық Тибетті бақылау үшін 5-ші Далай-ламамен және Гелуг мектебімен бәсекелесті. Бұл жеткілікті жамандық болды, бірақ Тарантаның қайтысынан кейін одан да қауіпті оқиға болды. Тарантаның тулкусы Орталық Халханың ханзадасы Тушет ханның ұлы Занабазар екені анықталды. Тушет хан мен оның ұлы Боржигин тегінен (Чингис хан мен оның мұрагерлерінің императорлық руы) шыққан, яғни олар қаған болуға туғаннан бергі билікке ие болды. Жас бала Монголияның рухани басшысы болып жарияланғанда, Гелугпалар Азияның бұрынғы әскери супердержавасымен соғысқа түсу мүмкіндігіне тап болды. Моңғол империясы өзінің гүлдену кезеңін ұзақтан өткен болса да, бұл қорқынышты перспектива болды және Далай-лама моңғолдардың назарын аударудың алғашқы мүмкіндігін іздеп, Джонанг монастырларын бақылауға алды. Джонангтың басылуы нәтижесінде Долпопа Шераб Гьялценнің және тіпті шентонгты қолдаған Сакьяның жазбалары (мысалы, Сакья Чокденнің) жабылып, жариялануға және зерттеуге тыйым салынды. Джонанг монастырлары да саяси билік тарапынан біртіндеп Гелуг дәстүріне айналдырылды. 14-ші Далай-лама Джонангты басудың басты себебі діни емес, саяси сектанттық екенін де айтты (өйткені 5-ші Далай-лама өзі көптеген дәстүрлердің, соның ішінде Бонның да шәкірті болған).
The Jonang tradition combines two specific teachings, what has come to be known as the philosophy of shentong ("empty of other") madhyamaka, and the Dro lineage of the Kalachakra Tantra. The origin of this combination in Tibet is traced to the master Yumo Mikyö Dorjé (c. 11th 12th century), a pupil of the Kashmiri master Somanātha, whose treatises compiled sources emphasizing the unique approach to emptiness of the Kalachakra Tantra. The shentong view holds that the non dual nature of the mind (the buddha nature) is real (and not empty of inherent existence), while all other phenomena are empty in this way. The buddha nature can be described empty, but not of its own nature, rather it is empty of all defiled and illusory phenomena. Thus, in Jonang, the emptiness of ultimate reality should not be characterized in the same way as the emptiness of relative phenomena. This is because ultimate reality is a stream of luminosity (prabhāsvara saṃtāna), endowed with limitless Buddha qualities. It is empty of all that is false, not empty of the limitless Buddha qualities that are its innate nature. The key figure in Jonang is Dolpopa Sherab Gyaltsen (1292–1361), a great yogi and scholar who widely promoted the philosophy of shentong. He was initially educated at Sakya monastery, and he also studied Kagyu and Nyingma lineages. He was very impressed by the yogis of Jonang Monastery and eventually studied there under Khetsun Yonten Gyatso (1260–1327), receiving a complete transmission of the Jonang Kālacakra tradition. In the 17th century, the Gelug school became the dominant political force in Tibet, which was now ruled by the Dalai Lamas. The Gelug school worked to suppress the Jonang school and its distinct philosophy of shentong. Modern historians have identified two other reasons which more likely led the Gelugpa to suppress the Jonangpa. First, the Jonangpa had political ties that were very vexing to the Gelugpa. The Jonang school, along with the Kagyu, were historical allies with the powerful house of Tsangpa, which was vying with the 5th Dalai Lama and the Gelug school for control of Central Tibet. This was bad enough, but soon after the death of Taranatha, an even more ominous event occurred. Taranatha's tulku was discovered to be a young boy named Zanabazar, the son of Tüsheet Khan, Prince of Central Khalkha. Tüsheet Khan and his son were of Borjigin lineage (the imperial clan of Genghis Khan and his successors), meaning they had the birth authority to become khagan. When the young boy was declared the spiritual leader of all of Mongolia, suddenly the Gelugpa were faced with the possibility of war with the former military superpower of Asia. While the Mongol Empire was long past its zenith, this was nonetheless a frightening prospect and the Dalai Lama sought the first possible moment of Mongol distraction to take control of the Jonang monasteries. As a result of the suppression of Jonang, the writings of Dolpopa Sherab Gyaltsen and even those of Sakya proponents of shentong (like Sakya Chokden) were sealed and banned from publication and study. Jonang monasteries were also gradually converted to the Gelug lineage by the political authorities. The 14th Dalai Lama has also said that the main reason for the suppression of Jonang was political, not religious sectarianism (since the 5th Dalai Lama was himself a student of numerous lineages, including Bon).
Тірілу және қайта жандану
Жонанг дәстүрі Амдо аймағында сақталды, онда Дзамтанг және Ргиал ронгта бірнеше монастырьлар негізі салынды. Осы жерден Жонанг Голог және Нгава сияқты басқа да аймақтарға тарады. Қазіргі Жонанг өкілдері Джамгон Конгтрүл (1813–1899) және Патрул Ринпоче (1808–1887) сияқты секталық емес (Рим) қозғалысының шеберлерімен жақын байланыста болды, сонымен қатар осы Рим қозғалысының өкілдері Дзамтангқа келіп, онда оқыды. 14-ші Далай-лама Моңғолияның Джебцундамба Хутуктуды (Гелуг дәстүрі бойынша Таранаттаның жаңа тууы саналады) Жонанг дәстүрінің жетекшісі етіп тағайындады. Соңғы кезде Жонанг мектебі Батыста (Хентрул Жамфел Лодро Ринпоче және Кхенпо Чоки Нангва сияқты ұстаздардың басшылығымен) және қытайлар арасында (Тулку Жамянг Лодро және Мхан по Чоки Дбангпьюг сияқты ұстаздардың басшылығымен) кеңінен таралуда.
Тантралық көздер
Джонанг дәстүріндегі ең маңызды буддалық тантра – Калачакра тантрасы. Тантралық түсіндірмелерге қатысты, Джонанг «Бодхисаттва трилогиясына» (sems 'grel skor gsum) сүйенеді, ол келесі үш мәтінді қамтиды: «Вималапрабха» (Калачакра тантрасына 11 ғасырлық үнді түсіндірмесі), «Хеваджарапиндартхатика» (Toh 1180, 6000 жолдан тұратын Хеваджара тантрасына түсіндірме) және Ваджрапани жазған «Лаксабидханадуддхтралагутантрапиндартавиварана» (Toh 1402), ол Чакрасамвара тантрасына түсіндірме.