Кіріспе

Паразит-оңайлы (パラサイトシングル) – 20 немесе 30 жасқа жеткеннен кейін ата-анасымен бірге тұратын, көбірек еркіндік пен жайлылықты пайдаланатын жалғыз адам. Жапон мәдениетінде бұл термин көбінесе жас, отбасы құрмаған әйелдерді сынағанда қолданылады.

Этимология

Парасайт шиңгуру терминін алғаш рет Токио Гакугей университетінің профессоры Масахиро Ямада 1999 жылғы қазан айында жарық көрген "Паразит жалғызбастылар дәуірі" (パラサイトシングルの時代) атты бестселлер кітабында қолданды. Осы тартымды фраза тез арада бұқаралық ақпарат құралдарында таралды және қазір Жапонияда жақсы танымал. Кейін Ямада бір серіктестің ата-анасымен бірге тұратын үйленген балаларды атау үшін "паразит жұп" деген ұқсас термин ойлап тапты. Дегенмен, мұндай жағдай сирек кездеседі және "паразит жұптар" термині де одан аз танымал. Бұл – дәстүрлі жапондық тұрмыс салты, бірақ соңғы жылдары оның кең таралуы төмендеді.

Динамикасы

Бұл жағдай балалардың жайлы өмір сүруіне мүмкіндік береді, ал көбі ақша жинаса, қалғандары табыстарын сәнді заттарға, саяхатқа және басқа да қажетсіз шығындарға жұмсайды. Көптеген балалар үйленгенге дейін ата-аналарымен бірге тұруды қалайды. Ал ата-аналар өз балаларымен бірге болуден ләззат алады. Көптеген ата-аналар балаларын қорғап, оларға өмірде ең жақсы мүмкіндіктерді сыйлағысы келеді. Ата-аналар балаларының сертін ұнатады, әлеуметтік байланыста болады және қарым-қатынасты сақтап қалуға тырысады. Ата-аналарға қосымша үй мүшесінен туындайтын қосымша шығындар көбінесе шамалы болады, себебі жалдау төлемі сияқты тұрақты шығындарды бәрібір төлеу керек, ал тағам және басқа да тұтыну тауарларына жұмсалатын қосымша ақша кейде көзге түспейді. Көптеген ата-аналар мұны болашаққа жасалған инвестиция деп санайды, өйткені балалары қартайғанда оларға көбірек көмектесуге міндетті болады (Жапонияда балалар егде жастағы және мүмкіндігі шектеулі ата-аналарын күтуге дәстүрлі).

Жапондық әйелдер

Жапонияда бүгінде күйеуге шықпайтын жас әйелдердің саны артып келеді, бұл көбінесе әйелдердің әйел және ана ретіндегі шектеулі рөлдерінің дәстүрлі шектеулеріне қарсы наразылық ретінде қарастырылады. 1985 жылы жапон әйелдерінің жиырма жастан асқандарының 30,6 пайызы, ал 2004 жылы 54 пайызы үйленбеген. Жас әйелдердің өмір салты енді достарымен, жұмысымен және қолдағы ақшаны жұмсаумен байланысты; үйленбеген жапон ересектер әдетте ата-аналарымен бірге тұрады, осылайша тұрмыстық шығындарды үнемдеп, өз ойын-сауықтарына жұмсайтын ақшаны көбейтеді. Әлеуметтанушы Масахиро Ямада осы жастарға "паразиттер" деген ат қойды. Кейбір жас әйелдер өздерінің есімдері мен "Паразит Жеке" деген тақырыптары бар визиткалар жасап, өздерін таныстырды. Жапондық БАҚ Жапониядағы туу көрсеткішінің төмендеуіне көп көңіл бөлді, бірақ бұл тенденция жалғасуда.

Әлеуметтік әсері

Паразиттік жалғызбастылық құбылысының бір ықтимал жанама әсері – бірінші некеге тұрудың орташа жасының ұзаруы (бірақ бұл мансаптық мүмкіндіктер мен білім сияқты басқа факторларға да байланысты). 1970 жылы жапон әйелдері орташа есеппен 24 жаста, ал ерлер 27 жаста үйленсе, 2002 жылы әйелдер үшін бұл көрсеткіш 27,4 жасқа, ал ерлер үшін 29 жасқа жетті. Бұл сонымен қатар әйелдердің бала туу жасын кейінге жылдыруына және 30 жастан кейін фертильділік төмендегеніне байланысты бала санының азаюына әкелді. Осылайша, 1983 жылы әр әйел өмірінде орташа есеппен 1,8 бала туса, 2008 жылы бұл көрсеткіш 1,22 балаға дейін төмендеді.

Жапониядан тыс елдерде де осындай шаралар қолданылуда

Бұл өмір салты жапон қоғамымен ғана шектелмейді; ұқсас жағдайларды басқа мәдениеттерде де кездестіруге болады. Италияда 2007 жылы бұрынғы министр Томасо Падоа Шиоппа паразиттік бойдақтарды «бамбуччиони» («үлкейіп, үйге оралған бақытсыз балалар») деп атады, бұл 20 мен 30 жас аралығындағы халықтың үлкен бөлігінің жағдайын қасақана назардан тыс қалдырды. Посткоммунистік Орталық Еуропада бұл құбылыс көбірек қабылданады, мүмкін, әлеуметтік-экономикалық себептер мен бағаның өсуіне байланысты. Ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде «подвалда тұрушы» термині адамның ата-анасымен бірге тұратынын білдіреді, себебі олардың өздері тұруға жеткілікті ақшасы жоқ, ал ақшасы болғанда өздері тұрар еді. Бразилияда паразиттік бойдақтарға қатысты басқа түсінік бар, онда кейбір адамдарда «Пайтроцинио» (әке/пай және демеушілік/патроцинио сөздерінің арасындағы ойын) болады. Бұл сөз ата-анасының үйінде тұратындарға емес, үйден шығып кеткен, бірақ әлі де толығымен немесе басым бөлігімен ата-анасының қаржылық қолдауына тәуелді болып қалатындарға қолданылады. Қаржылық тәуелсіздікке қол жеткізбей үйден кетудің себептері әртүрлі, бірақ көбінесе оқуға немесе өнер мен спорт сияқты кішкентай немесе белгісіз табыспен мансапты бастауға байланысты.