Кіріспе

Бес даналық Будданың бірі

Акшобхья (Акшобхья, "Қозғалмайтын";) – Бес даналық Будданың бірі, Адибуддханың туындысы, ол шындықтың бір қыры ретінде сананы көрсетеді. Дәстүр бойынша ол Алмаз әлемінің шығысында орналасқан және Шығыс Таза жері – Әбхиратидің ("Қуаныш") иесі. Оның серігі Лочана, және оны көбінесе екі піл сүйемелдейді. Оның түсі көк-қара, ал атрибуттарына қоңырау, үш шапан, таяқ, сондай-ақ әшекей, лотос, дұға дөңгелегі және қылыш кіреді. Оның көптеген эманациялары бар.

Мәтіндік тарих және ілім

Ақшобхья Аксобхьятатхагатасавиуха Сутрасында кездеседі, ол біздің заманымыздың екінші ғасырында аударылған және ең ежелгі Махаяна немесе Таза Жер мәтіндерінің бірі болып саналады. Жазбаларға сәйкес, бір монах шығыс әлеміндегі қуанышпен толы өмірде Дхарманы ұстануға ниеттенген және ағартушылыққа жеткенше ешбір тірі жанда ашу немесе қастық сезімін ұстамауға уәде берген. Ол «қозғалмайтын» екенін дәлелдеді, ал сәттілікке жеткен соң Ақшобхья Буддасы болды. Жақында Пакистанның Баджаур жинағынан жаңадан табылған Гандхари мәтіндерінен Ақшобхьяны еске алатын ертедегі Махаяна сутрасының фрагменттері табылды. Палеографиялық алдын ала зерттеулер біздің заманымыздың I ғасырының соңынан II ғасырының басына дейінгі мерзімге жататындығын көрсетеді. Радиокөміртектік сынақтар жүргізілуде. Инго Штраух осы мәтіндер бойынша алдын ала есеп жариялаған, ал 2010 жылы Ақшобхья мәтіндері туралы мақала жарық көрді. Шұраңга мантрасында (қытайша: 楞嚴咒; пиньинь: Léngyán Zhòu), Шұраңга сутрасында (қытайша: 楞嚴經; пиньинь: Léngyán Jīng) оқылатын және қытайлық Чан дәстүрінде өте ықпалды дхараниде, Ақшобхья Шығыстағы Ваджра бөлімінің иесі ретінде айтылады, ол бес бағыттың алып демон әскерлерін басқаратын бес маңызды бөлімнің бірі. Ақшобхья кейде Акаламен біріктіріледі, оның аты санскрит тілінде де «қозғалмайтын» деген мағынаны білдіреді. Бхайсйагуру пайда болғанға дейін Ақшобья Жапонияда емші Будда ретінде шағын культтың нысаны болған, бірақ қазіргі уақытта екеуі де Шингон буддизмінде құрметтеледі.

Иконография

Ақшобья – «көзқанақ білімнің» (Панчажнанаға қараңыз) бейнесі. Бұл шындықтың не екенін, ал иллюзияның не екенін, немесе нақты шындықтың ғана көрінісін білу деп түсіндірілуі мүмкін. Айнаны адам ақылының өзімен салыстыруға болады. Ол аспан сияқты таза, бос, бірақ жарқын. Ол кеңістік пен уақыттың барлық бейнелерін сақтайды, бірақ олар оған әсер етпейді. Оның нұры білімсіздіктің қараңғылығын жояды, ал өткірлігі шатасуды кесіп тастайды. Ақшобья осы мәңгілік сананы көрсетеді, ал Ваджра әулеті де осымен байланысты. Ваджра әулеті су элементімен де байланысты, сондықтан Ваджраның екі түсі мұхиттың тереңдігі сияқты көк, немесе судан шағылысқан күн сәулесі сияқты ақ болуы мүмкін. Мұхиттың беті толқындармен дүркірсе де, тереңдігі өзгермей, тыныш күйінде қалады. Су жеңіл және салмақсыз сияқты көрінсе де, шындығында ол өте ауыр. Су ең төменгі жерге ағып, сол жерде тұрақтайды. Ол қатты тасты кесіп өтеді, бірақ зорлықсыз, тыныш күйде. Су мұзға айналғанда, ол зиялылық сияқты қатты, өткір және айқын болады, бірақ толыққанды әлеуетіне жету үшін, ол аққан өзен сияқты сұйық және икемді болуы керек. Міне, Ақшобьяның осылар – негізгі қасиеттері. Көптеген ашулы, тантрикалық жандар көк түспен бейнеленеді, себебі олар жеккөрушілік пен агрессияның энергиясын даналық пен рухани оянуға айналдырады.