Кіріспе

Набу тауы (жабал-нибу;) – Иорданияда теңіз деңгейінен шамамен биіктікте орналасқан биік қырат. Абарим тау тізбегінің бөлігі болған Набу тауы Киелі кітапта Мұса пайғамбар өлімінен бұрын Уәде етілген жерді көрген орын ретінде айтылады. Таудың шаңырағынан Иордан өзені аңғары арқылы Батыс жағалаудың панорамалық көрінісі ашылады. Әдетте, шаңырақтан Иерихон қаласын, ал өте аспан болғанда Иерусалимді де көруге болады. Киелі кітаптағы Небо қаласы, қазір Хирбет әл-Мухаят деп аталады, 3,5 км қашықтықта жатыр.

Діни мәні

Киелі кітапқа (Ескі өсиет, Евтономия кітабы) сәйкес, Мұса Моаб елінде (қазіргі Иордания) орналасқан Небо тауына көтеріліп, сол жерден Қанаан елін (Уәде етілген жерді) көрді, бірақ Құдай оған сол жерге кірмейтінін айтқан еді; содан кейін Мұса сол жерде қайтыс болды. Киелі кітапта Мұсаның жерленген жері белгісіз екені айтылады. Небо тауының шаңырағындағы ескерткіш Мұсаның Қанаанды Иордан аңғарының ар жағынан көргеннен кейін қайтыс болғанын еске салады. Мұсаның қабірі деп есептелетін жер Батыс жағалаудағы Мақам әл-Наби Мұсада, Иерихоның оңтүстігінде және Иерусалимнің шығысында орналасқан. Небо тауы 2 Маққабилер кітабында тағы да еске алынады, онда пайғамбар Еремия киелі шатыр мен Келісім сандығын сол жердегі үңгірге жасырған. Небо тауының шаңырағында Византия дәуірінен қалған христиан шіркеуі тұр. 2000 жылдың 20 наурызында Рим папасы Иоанн Павел II Киелі жерге жасаған сапары барысында Небо тауының шыңына шықты. Сапары кезінде ол бейбітшілік символы ретінде Византия шіркеуінің жанына зәйтүн ағашын отырғызды. Рим папасы Бенедикт XVI 2009 жылы бұл жерге барып, сөз сөйледі және таудың басынан Иерусалим бағытында қарады. Небо тауының шаңырағындағы иілген крест мүсінін итальян суретшісі Джан Паоло Фантони жасаған. Ол Мұса пайғамбардың шөлде шақырып келген қола жыланға және Иса Мәсіхтің айқышқа ілінген крестіне ұқсас символ ретінде жасалған.

Археология

Сильвестр Дж.Саллер О.Ф.М. бастаған жүйелі зерттеуді 1933 жылы Studium Biblicum Franciscanum-ның Джером Михайк жалғастырды. Таудың ең биік нүктесі – Саягада 1933 жылы византиялық шіркеу мен монастырдың қалдықтары табылды. Шіркеу алғаш рет 4 ғасырдың екінші жартысында Мұсаның қайтыс болған жерін еске алу үшін салынған. Ғимараттың дизайны классикалық базилика үлгісімен салынған. Ол біздің заманымыздың V ғасырының соңында кеңейтіліп, 597 жылы қайта салынған. Шіркеу алғаш рет 394 жылы Аэтерия атты әйелдің қажыналық сапары туралы есепте айтылған. Мозаикамен жабылған еденнің астында табиғи тастан қазылған алты қабір табылған. Беллармино Багатти 1935 жылы осы жерде жұмыс істеді. Кейін Виргилио Канио Корбо базиликаның ішкі бөлігін қазып зерттеді.