Готтар мен римдіктер арасындағы шайқас: Наис шайқасы
Battle of Naissus
Наисстың шайқасы (268/269 ж.): Готар мен Римнің арасындағы шайқас, Галлиен императорының жеңісі. Балқандағы герман тайпаларының қаупі сейілді. Тарих, Рим империясы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Готтар мен римдіктер арасындағы шайқас император Галлиеннің (268/269) тұсында Найсс шайқасы (268 немесе 269 ж.) – Рим империясының император Галлиен (немесе император Клавдий II Готик) және болашақ император Аврелианның Найсс (қазіргі Сербиядағы Ниш) маңында готтар коалициясын жеңгені. Басқыншылық пен шайқасқа байланысты оқиғалар Үшінші ғасыр дағдарысы тарихының маңызды бөлігі болып табылады. Нәтижесінде Римнің үлкен жеңісіне қол жеткізілді, шайқастан кейін басқыншыларды тиімді қуу және болашақ император Аврелианның белсенді әрекеттері Балқан шекарасындағы герман тайпаларының қаупін келесі онжылдықтарға жойды.
Battle between the Goths and the Romans under Emperor Gallienus (268/269)
The Battle of Naissus (268 or 269 AD) was the defeat of a Gothic coalition by the Roman Empire under Emperor Gallienus (or Emperor Claudius II Gothicus) and the future Emperor Aurelian near Naissus (Niš in present day Serbia). The events around the invasion and the battle are an important part of the history of the Crisis of the Third Century. The result was a great Roman victory which, combined with the effective pursuit of the invaders in the aftermath of the battle and the energetic efforts of the future Emperor Aurelian, largely removed the threat from Germanic tribes in the Balkan frontier for the following decades.
Өмірбаян
Найсс шайқасы 267 және 269 жылдар аралығында Рим территориясына “скиф” тайпаларының (біздің дереккөздеріміз оларды анахронизм ретінде атайды) екі ірі шабуылының нәтижесінде болды. Бірінші толқын 267 жылы Галлиеннің билігінде болды және Герулилер 500 кемемен шабуыл жасағанда, Македония мен Фракия арасындағы шекарадағы Нест өзенінің жанында Далмация атты әскерінің көмегімен маңызды жеңіске жетті. Дұшпандардың жоғалғандары 3000 адамды құрады. Бұрын Нессостағы шайқас Найсс шайқасы деп есептелген, бірақ қазіргі ғалымдар бұл пікірді жоққа шығарды. Керісінше, Нессостағы жеңіс соншалықты шешуші болғандықтан, Клавдийдің готтарға қарсы күш-жігері (Найсс шайқасын қоса алғанда) тек тазалау операциясы болды деген теория бар. Жеңісінен кейін Галлиен Луций Аврелий Маркианды қалдырып, өзінің атты әскерінің офицері Авреолдың бүлігін басу үшін Италияға асықты. 268 жылдың жазында Миланнан тыс жерде Галлиеннің өлімінен кейін, Клавдий император деп жарияланды және өзінің билігін орнату үшін Римге бағытталды. Клавдийдің негізгі алаңы Раетия мен Италияға басып кірген алемандықтар болды. Бенакус көліндегі шайқаста оларды жеңгеннен кейін, ол Балқан провинцияларына жасалған шабуылдармен айналыса алды. Осы уақытта екінші, одан да ірі теңіз шабуылы басталды. “Скифтердің” үлкен коалициясы – іс жүзінде готтардан (Греутунги және Тервингилер), гепидтер мен пеукиндерден, қайтадан герулилер басқарып, Тирас (Днестр) өзенінің сағасында жиналды. Август тарихы мен Зосим 2000-6000 кеме және 325 000 адамды құрады деп мәлімдейді. Бұл, әдетте, үлкен асыра сілтеме, бірақ ол шабуылдың масштабын көрсетеді. Батыс Қара теңіз және Дунай жағалауындағы кейбір қалаларды (Томис, Марцианополь) басып алмағаннан кейін, басып алушылар Византия және Хрисополиске шабуыл жасады. Олардың флотының бір бөлігі готтардың Пропонтис ағымдарындағы теңіз саяхатының тәжірибесіздігінен немесе римдік теңіз күштерімен жеңілгендіктен қирады. Олар Эгей теңізіне кірді және бір бөлім Эгей аралдарын Крит және Родосқа дейін қиратты. Олардың негізгі күші қоршау жұмыстарын жүргізіп, Салоника және Кассандрея қалаларын басып алуға жақын болғанда, императордың жорыққа шыққандығы туралы жаңалықтардан кейін Балқанның ішкі аймақтарына шегінді. Жолда олар Добераны (Паионияны?) және Пелагонияны тонады.
The battle of Naissus came about as a result of two massive invasions of "Scythian" tribes (as our sources anachronistically call them) into Roman territory between 267 and 269. The first wave came during the reign of Gallienus in 267 and started when the Heruli, raiding on 500 ships, He won an important victory near the Nestos River, on the boundary between Macedonia and Thrace, with the aid of the Dalmatian cavalry. Reported barbarian casualties were 3,000 men. In the past, the battle on the Nessos was identified as the Battle of Naissus, but modern scholarship has rejected this view. On the contrary, there is a theory that the victory at Nessos was so decisive that Claudius' efforts against the Goths (including the battle of Naissus) were no more than a mopping up operation. After his victory, Gallienus left Lucius Aurelius Marcianus in place and hastily left for Italy, intending to suppress the revolt of his cavalry officer Aureolus. After Gallienus was assassinated outside Milan in the summer of 268 in a plot led by high officers in his army, Claudius was proclaimed emperor and headed to Rome to establish his rule. Claudius' immediate concerns were with the Alemanni, who had invaded Raetia and Italy. After he defeated them in the Battle of Lake Benacus, he was finally able to take care of the invasions in the Balkan provinces. In the meantime, the second and larger sea borne invasion had started. An enormous coalition of "Scythians"—actually consisting of Goths (Greuthungi and Thervingi), Gepids, and Peucini, led again by the Heruli—assembled at the mouth of river Tyras (Dniester). The Augustan History and Zosimus claim a total number of 2,000–6,000 ships and 325,000 men. This is probably a gross exaggeration but remains indicative of the scale of the invasion. After failing to storm some towns on the coasts of the western Black Sea and the Danube (Tomis, Marcianopolis), the invaders attacked Byzantium and Chrysopolis. Part of their fleet was wrecked, either because of Gothic inexperience in sailing through the violent currents of the Propontis or because it was defeated by the Roman navy. They then entered the Aegean Sea and a detachment ravaged the Aegean islands as far as Crete and Rhodes. While their main force had constructed siege works and was close to taking the cities of Thessalonica and Cassandreia, it retreated to the Balkan interior at the news that the emperor was advancing. On their way, they plundered Doberus (Paionia?) and Pelagonia.
Шайқас
Наисс маңында готтар солтүстіктен шабуыл жасап келген римдік әскермен шайқасты. Бұл шайқас, ең болмаса, 269 жылы болған және аса қаһарлы күрес болды. Екі тараптан да көптеген адамдар қаза тапты, бірақ шешуші сәтте римдіктер готтарды жалған қашқандыққа көндіріп, тұзаққа түсірді. Шамамен 50 мың гот өлтірілді немесе тұтқынға алынды. Клавдийдің билігі кезінде Римнің барлық атты әскерін басқарған Аврелиан осы шайқастағы шешуші шабуылға жетекшілік еткен сияқты.
The Goths were engaged near Naissus by a Roman army advancing from the north. The battle most likely took place in 269, and was fiercely contested. Large numbers on both sides were killed but, at the critical point, the Romans tricked the Goths into an ambush by pretended flight. Some 50,000 Goths were allegedly killed or taken captive. It seems that Aurelian, who was in charge of all Roman cavalry during reign of Claudius, led the decisive attack in the battle.
Салдары
Көптеген готтар Македонияға қарай қашып құтылуға тырысты, бастапқыда өздерінің лагерінің артында қорғанысты. Бірақ көп ұзамай, олардың көпшілігі және олардың жүк көтергіш малдары, рим атты әскерінің мазалауынан және азық-түлік жетіспеушілігінен қиналғандықтан, аштықтан қайтыс болды. Рим әскері аман қалғандарды іздеп, Хаймус тауында қоршап алды, онда тұтқындалған готтар індетке ұшырады. Қанды, бірақ шешімсіз шайқастан кейін олар қашып құтылды, бірақ берілгенше қайта қуылды. Тұтқындар әскерге қабылданып, жер беріліп, отаршылдарға айналды. Пираттық флот мүшелері Крит және Родосқа жасаған сәтсіз шабуылдардан кейін шегінді, көптегендері де осындай аяққа жетті. Бірақ індет римдіктерге де, император Клавдийге де тарады, ол 270 жылы осы індеттен қайтыс болды. Бұл жеңістің психологиялық әсері соншалықты зор болды, Клавдий ұрпақтарға Клавдий II Готикус Максимус ("готтардың жеңімпазы") ретінде танылды. Бұл жеңіліс қаншалықты ауыр болғанына қарамастан, гот тайпаларының әскери күші толыққанды түрде жойылған жоқ. Сонымен қатар, шығыстағы Зенобиямен және батыстағы Галл империясының бөлінуімен байланысты мәселелер өте шұғыл болды, сондықтан Найсстағы жеңіс қиын жағдайдағы империяға тек уақытша жеңілдік берді. 271 жылы, Аурелиан тағы бір готтардың шабуылын тойтарғаннан кейін, империяның қорғанысын күшейту үшін Дунайдың солтүстігіндегі Дакия провинциясын тастап кетті.
A large number of Goths managed to escape towards Macedonia, initially defending themselves behind their laager. Soon, many of them and their pack animals, distressed as they were by the harassment of the Roman cavalry and the lack of provisions, died of hunger. The Roman army methodically pursued and surrounded the survivors at Mount Haemus where an epidemic affected the entrapped Goths. After a bloody but inconclusive battle, they escaped but were pursued again until they surrendered. Prisoners were admitted to the army or given land to cultivate and become coloni. The members of the pirate fleet, after the failed attacks on Crete and Rhodes, retreated and many of them suffered a similar end. However the plague also affected the pursuing Romans and Emperor Claudius, who died from it in 270. The psychological impact of this victory was so strong that Claudius became known to posterity as Claudius II Gothicus Maximus ("conqueror of the Goths"). However devastating the defeat, the battle did not entirely break the military strength of the Gothic tribes. Besides, the troubles with Zenobia in the east and the breakaway Gallic Empire in the West were so urgent that the victory at Naissus could only serve as a temporary relief for the troubled Empire. In 271, after Aurelian repelled another Gothic invasion, he abandoned the province of Dacia north of the Danube in order to rationalize the defense of the Empire.