Кіріспе

Готтар мен римдіктер арасындағы шайқас император Галлиеннің (268/269) тұсында Найсс шайқасы (268 немесе 269 ж.) – Рим империясының император Галлиен (немесе император Клавдий II Готик) және болашақ император Аврелианның Найсс (қазіргі Сербиядағы Ниш) маңында готтар коалициясын жеңгені. Басқыншылық пен шайқасқа байланысты оқиғалар Үшінші ғасыр дағдарысы тарихының маңызды бөлігі болып табылады. Нәтижесінде Римнің үлкен жеңісіне қол жеткізілді, шайқастан кейін басқыншыларды тиімді қуу және болашақ император Аврелианның белсенді әрекеттері Балқан шекарасындағы герман тайпаларының қаупін келесі онжылдықтарға жойды.

Өмірбаян

Найсс шайқасы 267 және 269 жылдар аралығында Рим территориясына “скиф” тайпаларының (біздің дереккөздеріміз оларды анахронизм ретінде атайды) екі ірі шабуылының нәтижесінде болды. Бірінші толқын 267 жылы Галлиеннің билігінде болды және Герулилер 500 кемемен шабуыл жасағанда, Македония мен Фракия арасындағы шекарадағы Нест өзенінің жанында Далмация атты әскерінің көмегімен маңызды жеңіске жетті. Дұшпандардың жоғалғандары 3000 адамды құрады. Бұрын Нессостағы шайқас Найсс шайқасы деп есептелген, бірақ қазіргі ғалымдар бұл пікірді жоққа шығарды. Керісінше, Нессостағы жеңіс соншалықты шешуші болғандықтан, Клавдийдің готтарға қарсы күш-жігері (Найсс шайқасын қоса алғанда) тек тазалау операциясы болды деген теория бар. Жеңісінен кейін Галлиен Луций Аврелий Маркианды қалдырып, өзінің атты әскерінің офицері Авреолдың бүлігін басу үшін Италияға асықты. 268 жылдың жазында Миланнан тыс жерде Галлиеннің өлімінен кейін, Клавдий император деп жарияланды және өзінің билігін орнату үшін Римге бағытталды. Клавдийдің негізгі алаңы Раетия мен Италияға басып кірген алемандықтар болды. Бенакус көліндегі шайқаста оларды жеңгеннен кейін, ол Балқан провинцияларына жасалған шабуылдармен айналыса алды. Осы уақытта екінші, одан да ірі теңіз шабуылы басталды. “Скифтердің” үлкен коалициясы – іс жүзінде готтардан (Греутунги және Тервингилер), гепидтер мен пеукиндерден, қайтадан герулилер басқарып, Тирас (Днестр) өзенінің сағасында жиналды. Август тарихы мен Зосим 2000-6000 кеме және 325 000 адамды құрады деп мәлімдейді. Бұл, әдетте, үлкен асыра сілтеме, бірақ ол шабуылдың масштабын көрсетеді. Батыс Қара теңіз және Дунай жағалауындағы кейбір қалаларды (Томис, Марцианополь) басып алмағаннан кейін, басып алушылар Византия және Хрисополиске шабуыл жасады. Олардың флотының бір бөлігі готтардың Пропонтис ағымдарындағы теңіз саяхатының тәжірибесіздігінен немесе римдік теңіз күштерімен жеңілгендіктен қирады. Олар Эгей теңізіне кірді және бір бөлім Эгей аралдарын Крит және Родосқа дейін қиратты. Олардың негізгі күші қоршау жұмыстарын жүргізіп, Салоника және Кассандрея қалаларын басып алуға жақын болғанда, императордың жорыққа шыққандығы туралы жаңалықтардан кейін Балқанның ішкі аймақтарына шегінді. Жолда олар Добераны (Паионияны?) және Пелагонияны тонады.

Шайқас

Наисс маңында готтар солтүстіктен шабуыл жасап келген римдік әскермен шайқасты. Бұл шайқас, ең болмаса, 269 жылы болған және аса қаһарлы күрес болды. Екі тараптан да көптеген адамдар қаза тапты, бірақ шешуші сәтте римдіктер готтарды жалған қашқандыққа көндіріп, тұзаққа түсірді. Шамамен 50 мың гот өлтірілді немесе тұтқынға алынды. Клавдийдің билігі кезінде Римнің барлық атты әскерін басқарған Аврелиан осы шайқастағы шешуші шабуылға жетекшілік еткен сияқты.

Салдары

Көптеген готтар Македонияға қарай қашып құтылуға тырысты, бастапқыда өздерінің лагерінің артында қорғанысты. Бірақ көп ұзамай, олардың көпшілігі және олардың жүк көтергіш малдары, рим атты әскерінің мазалауынан және азық-түлік жетіспеушілігінен қиналғандықтан, аштықтан қайтыс болды. Рим әскері аман қалғандарды іздеп, Хаймус тауында қоршап алды, онда тұтқындалған готтар індетке ұшырады. Қанды, бірақ шешімсіз шайқастан кейін олар қашып құтылды, бірақ берілгенше қайта қуылды. Тұтқындар әскерге қабылданып, жер беріліп, отаршылдарға айналды. Пираттық флот мүшелері Крит және Родосқа жасаған сәтсіз шабуылдардан кейін шегінді, көптегендері де осындай аяққа жетті. Бірақ індет римдіктерге де, император Клавдийге де тарады, ол 270 жылы осы індеттен қайтыс болды. Бұл жеңістің психологиялық әсері соншалықты зор болды, Клавдий ұрпақтарға Клавдий II Готикус Максимус ("готтардың жеңімпазы") ретінде танылды. Бұл жеңіліс қаншалықты ауыр болғанына қарамастан, гот тайпаларының әскери күші толыққанды түрде жойылған жоқ. Сонымен қатар, шығыстағы Зенобиямен және батыстағы Галл империясының бөлінуімен байланысты мәселелер өте шұғыл болды, сондықтан Найсстағы жеңіс қиын жағдайдағы империяға тек уақытша жеңілдік берді. 271 жылы, Аурелиан тағы бір готтардың шабуылын тойтарғаннан кейін, империяның қорғанысын күшейту үшін Дунайдың солтүстігіндегі Дакия провинциясын тастап кетті.