Кіріспе
Бүйректің нефронының қанды сүзгілеу бөлігі – бүйрек денешігі (немесе Малпиги денесі) бүйректің нефронының қанды сүзгілеу бөлігі болып табылады. Ол эндотелийлік жасушалардан құралған капиллярлардың шоғыры – гломеруладан және Боуман капсуласы деп аталатын гломерулярлық капсуладан тұрады.
A renal corpuscle (or Malpighian body) is the blood filtering component of the nephron of the kidney. It consists of a glomerulus a tuft of capillaries composed of endothelial cells, and a glomerular capsule known as Bowman's capsule.
Құрылымы
Бүйрек корпускуласы екі құрылымнан тұрады: гломерула және Боуман капсуласы. Гломерула – екі түрлі жасушадан тұратын капиллярлардың кішкентай шоғыры. Эндотелий жасушаларында үлкен тесіктер (феностралар) болады, бірақ олар диафрагмамен жабылмайды. Мезангиалды жасушалар – капиллярлар арасында орналасқан, өзгертілген тегіс бұлшық ет жасушалары. Олар жиырылу арқылы қан ағынын реттейді және клеткадан тыс матрица, простагландиндер мен цитокиндерді бөліп шығарады. Мезангиалды жасушалар фагоциттік қасиетке де ие, гломерулалық базалық мембранада немесе сүзу кедергісінде тұтқындалған ақуыздар мен басқа молекулаларды жояды. Боуман капсуласының сыртқы қабаты қарапайым жалпақ эпителийден тұрады. Ішкі қабаты, модификацияланған қарапайым жалпақ эпителийден құралған, подциттермен қапталған. Подциттерде капиллярларды орап тұратын аяқшелер (педикулалар) болады. Бұл педикулалар көршілес подциттердің педикулаларымен бірігіп, сүзу саңылауларын құрайды. Бүйрек корпускуласында екі полюс бар: қан тамырлық және түтікшелік полюс. Қан тамырлық полюс – гломерула орналасқан жер. Афференттік және эфференттік артериолалар қан тамырлық полюсте Боуман капсуласындағы гломерулаға кіріп, одан шығады. Түтікшелік полюс қан тамырлық полюске қарама-қарсы жатады. Түтікшелік полюсте проксималды иілімді түтік пайда болады.
Функция
Бүйрек корпускулалары қанды сүзгілеуге қызмет етеді. Гломеруладағы қаннан сұйықтық Боуман капсуласына жиналады, нәтижесінде "гломерулалық сүзгі" пайда болады, ол кейін нефрон бойымен өңделіп несепке айналады. Бұл сүзгілік кедергі арқылы жүзеге асырылады. Бүйрек корпускуласының сүзгілік кедергісі гломерулярлық капиллярлардың тесікті эндотелийінен, эндотелий жасушалары мен подциттердің біріккен базальды мембранасынан және подциттердің сүзгілік саңылауларынан тұрады. Бұл кедергі судың, иондардың және қан ағынынан кішкентай молекулалардың Боуман кеңістігіне (висцеральді және париетальді қабаттар арасындағы кеңістікке) өтуіне мүмкіндік береді. Ірі және/немесе теріс зарядталған ақуыздардың Боуман кеңістігіне өтуіне кедергі келтіріледі, осылайша олар қан айналымында сақталады. Базальды мембрана 3 қабаттан тұрады: сыртқы қабат (lamina rara externa), тығыз қабат (lamina densa) және ішкі қабат (lamina rara interna). Ламина рара экстерна подциттердің процестеріне жанасқан. Тығыз қабат IV типті коллаген мен ламининнен тұратын орталық қабат. Бұл қабат ірі ақуыз молекулаларының Боуман кеңістігіне өтуін болдырмайтын ірі молекулалық сүзгі ретінде әрекет етеді. Ішкі қабат эндотелий жасушаларына жанасқан. Бұл қабатта гломерулалық сүзгінің электростатикалық кедергісіне үлес қосатын теріс зарядталған гликозаминогликан – гепаран сульфаты бар.
Епоним
Бүйрек корпускуласы, итальяндық дәрігер және биолог Марчелло Малпигидің (1628–1694) құрметіне Малпиги корпускуласы деп те аталады. Алайда, бұл атау қазіргі кезде кеңінен қолданылмайды, себебі көбінесе сілекейдегі Малпиги корпускуласымен шатастыруға мүмкіндік бар.