Ирландияның Мөрі: Тарихы мен Эволюциясы

Кіріспе

Ирландия еркін мемлекетінің Ұлы мөрі (Séala Mór do Shaorstát Éireann) – Ирландия еркін мемлекетінің (Saorstát Éireann) белгілі бір түрлерінің ресми құжаттарына қойылатын екі мөрдің бірі: 1925 жылдан бастап генерал-губернатор қол қойған ішкі заңнамалық құжаттар үшін қолданылған "ішкі" Ұлы мөр және 1932 жылдан бастап британ королі қол қойған дипломатиялық құжаттар үшін қолданылған "сыртқы" Ұлы мөр. 1937 жылы Ирландия Конституциясы күшіне енген кезде Ирландия президенті қол қойған құжаттар үшін жаңа мөр ішкі мөрдің орнына қойылды; ал 1949 жылы Ирландия Республикасы заңы күшіне енген кезде сыртқы мөрдің орнына келді.

Ішкі үлкен мөр

Ирландияның Ұлы мөрі 1534 жылы Ирландия Корольдігіне айналған Ирландияның ағылшын патшасының билігінде қолданылды. Мөр 1800 жылғы Одақ актісі бойынша Ирландияның Лорд-лейтенантының Дублин қамалының басқару ісінде пайдалануы үшін сақталды. 1920 жылғы Ирландия үкіметі туралы заң Солтүстік Ирландия мен Оңтүстік Ирландияда пайдалану үшін Лорд-лейтенант пен Ұлы мөрді сақтап қалды. 1921 жылғы Англо-Ирландия келісімі Оңтүстік Ирландияны уақытша үкімет пен уақытша парламентпен алмастыратын Ирландия еркін мемлекетін көздеді. Конституция жобасында Лорд-лейтенанттың орнына генерал-губернатор тағайындалды, бірақ мөр туралы тікелей айтылмады. 1922 жылдың тамызында Уақытша үкіметтің мемлекеттік қызметкерлері мөрді қабылдау үшін министрлік мақұлдауын сұрады. Бұл құқықтық себептермен қажет деп есептелді: келісім мен конституция жобасы Ирландия еркін мемлекетінің Канадамен бірдей конституциялық мәртебесі болатынын, ал Канада 1867 жылғы Конфедерациясынан бастап өз Ұлы мөріне ие екенін нақтылады. 1922 жылғы 6 желтоқсанда генерал-губернатор лауазымын құруға берілген патент қағазында былай делінген: «Осы мемлекеттің Ұлы мөрі болады және Біз осы арқылы Біздің генерал-губернаторымызға осы Ұлы мөрмен өтетін барлық нәрсені сақтауға және мөрлеуге толық өкілеттік береміз. Бірақ, Ұлы мөр дайындалғанша, генерал-губернатордың жеке мөрі осы мемлекеттің Ұлы мөрі ретінде қолданылуы мүмкін». Бұл сөздер Австралия Ұлтастығының Ұлы мөрі үшін 1900 жылы берілген патент қағазымен сәйкес келеді. 1922 жылғы Ирландия еркін мемлекеті (қосымша ережелер) заңы Солтүстік Ирландия үшін жеке губернатор мен Ұлы мөрді де құрды. Физикалық мөр теориялық тұрғыдан генерал-губернатордың жеке пайдалануы үшін сақталды; іс жүзінде оны Атқару кеңесі сақтап, қолданды.

Дизайн

Ұлы мөрде кельт арфасының суреті, кельт түйіндерімен оралып, гаэль әрпімен жазылған "SAORSTÁT ÉIREANN" сөздері бейнеленген. Мөр құрамына құжатқа басылатын жазылған мыс матрица және оның астына қойылатын рельефті болат паттрикс кіреді. Ұлы мөрдің дизайнына қатысты, Бас прокурор Хью Кеннеди Дублин қамалындағы Қару-жарақ кеңсесінің тіркеушісі Томас Садлеирге жүгінді. Садлиер жауабында, ол "арфаның 12 ғасырдың басында-ақ ирландиялық белгі болғанына" көз жеткізгенін айтты. 1919-1922 жылдардағы өзін-өзі жариялаған Ирландия Республикасының революциялық Дэйлінің мөрінде "Sigullum Reipublicae Hibernicae — Seala Saorstáit Éireann" сөздерімен оралған арфа бейнеленген. Ал 1922 жылғы Уақытша үкіметтің мөрі төрт провинцияның гербтерінен құралған. Уақытша үкіметтің жеке хатшысы Хью Кеннедиге еркін мемлекет үшін осыған ұқсас мөрді ұсынды: "Егер дизайнға Ольстердің қазіргі бөлінуін көрсету қажет деп шешілсе, мұны гербті толық аяқтамай, бұрышын сындырып көрсетуге болады". Ұлттық әдебиет қоғамының президенті Джордж Сигерсон, жаңа генерал-губернатор Тим Хиллиге арфаны еркін мемлекеттің символы ретінде қабылдауды ұсынды. Оның пікірінше: 1923 жылғы 28 тамызда Атқарушы кеңес Дублиндегі Тринити колледжіндегі "Брайан Бору" арфасының жаңа мөрдің негізі болатынына шешім берді. Ұлттық музейдің өнер бөліміндегі Арчибальд МакГуган дизайнды жетілдірді, ал гербтік суретшілер отбасынан шыққан Мейбел МакКоннеллмен Атқарушы кеңес мөр үшін матрица құю үшін Англиядағы Корольдік монетаханасы қолданған эскиздерді жасауға келісім шарт жасасты. Колониялық кеңсе дизайнды Король Кеңесі алдынан мақұлдауы керек деп наразылық білдірді: яғни, Ұлыбританияның құпия кеңесіне ұсынылып, Корольге ресми мақұлдау үшін Кеңес бұйрығын шығаруды ұсыну қажет. 1925 жылы Корольдік монетахана мұндай бұйрық болмағанмен, тапсырманы орындады.

The Great Seal features an image of a Celtic harp surrounded by Celtic knotwork and the words "SAORSTÁT ÉIREANN" in Gaelic script. The die comprises an inscribed copper matrix to be placed over the document to be sealed, and a counterpart relief steel patrix to be placed under it. Regarding the design of the Great Seal, an approach was made by Hugh Kennedy, the Attorney General, to Thomas Sadleir, Registrar of the Office of Arms at Dublin Castle. In his reply Sadlier noted that he was "satisfied that the harp was very early in the 12th century an Irish badge ". The 1919–1922 seal of the revolutionary Dáil of the self proclaimed Irish Republic showed a harp surrounded by the words "Sigullum Reipublicae Hibernicae — Seala Saorstáit Éireann". By contrast, the 1922 Provisional Government's seal was a quartering of the arms of the four provinces. The Provisional Government's private secretary suggested to Hugh Kennedy a similar seal for the Free State: "If considered desirable to symbolise in the design the present partition of Ulster, this could be done by leaving the Arms incomplete and broken at the corner.". George Sigerson, the President of the National Literary Society, recommended to Tim Healy, the new Governor General, that the harp should be adopted as the symbol of the Free State. His view was that: On 28 August 1923 the Executive Council determined that the "Brian Ború" harp in Trinity College Dublin, would be the basis of the new seal. Archibald McGoogan of the Art Department of the National Museum perfected the design, Mabel McConnell, from a family of heraldic artists, was contracted by the Executive Council to make the sketches which the Royal Mint in England used to cast the die matrix for the seal. The Colonial Office objected that the design ought to have been pre approved by the King in Council: that is, submitted to the Privy Council of the United Kingdom, which would advise the King to issue an Order in Council for formal approval. In 1925 the Royal Mint fulfilled the commission despite the lack of such an order.

Сессияны ауыстыру

Еркін мемлекеттің республика емес, монархия екендігі саяси тұрғыдан даулы болды және 1922–1923 жылдардағы Ирландия азаматтық соғысына себеп болды. Республикашылар соғыста жеңіліп қалса да, дауға бейім Еркін Мемлекеттің басшылары генерал-губернатордың ресми өкілеттіктерін біртіндеп жойды немесе оларды басқа жерге ауыстырды. Министрлер және хатшылар туралы 1924 жылғы заң Ұлы мөрге ұқсас, бірақ жазуына қосымша элементтер енгізілген, Атқарушы кеңестің жеке мөрін құрды. 1932 жылғы Ирландия сайлауынан кейін республикалық Азамат соғысының көшбасшысы Эмон де Валера Атқарушы кеңестің президенті болған кезде генерал-губернаторды ығыстыру күшейді, нәтижесінде Конституцияға (№ 27) 1936 жылғы түзету заңы осы лауазымды толығымен жойды және оның қалған функцияларын Атқарушы кеңеске берді. Бұл функциялармен байланысты ішкі Ұлы мөрді пайдаланудың орнына Атқарушы кеңестің мөрі қолданылды. 1937 жылы де Валера: «Мен сол [ішкі Ұлы мөр] қандай мөр екенінен хабарсызмын. Есімде болса, осы мөрмен бекітілген құжатты ешқашан көрген емеспін» деді. Еркін мемлекеттің ішкі мөрінің қалыбы қазір Дублиндегі Ирландия Ұлттық мұражайында – Сәндік өнер және тарих бөлімінде қойылған. Генерал-губернаторлық лауазымын жоюға байланысты, 1936 жылғы Атқарушы билік (сыртқы қатынастар) заңы Корольдің Сыртқы Ұлы мөрін пайдалануын жалғастырды. 1937 жылғы Ирландия Конституциясы Ирландия Президенті лауазымын құрды және Президент мөрі Президенттің ресми құжаттарға ресми қол қоюы үшін жасалды, ол ішкі Еркін Мемлекет мөрінің қолданылу тәсілімен бірдей болды және конституция мемлекеттің атын өзгерткендіктен, «Saorstát Éireann» дегенінің орнына «Éire» дегені қосылды. Сыртқы Ұлы мөрдің арт жағындағы мәтін де сол сияқты өзгертілді, ал британ монархы VI Георг дипломатиялық құжаттарға қол қоюды осы мөрмен жалғастырды. Бұл қарама-қайшылық мемлекет басшысы кім екендігі туралы түсініксіздікті көрсетті. 1948 жылғы Ирландия Республикасы заңы дипломатиялық функцияларды Президентке жүктеді, бұл Сыртқы Ұлы мөрді қолданусыз қалдырды.

The fact that the Free State was a monarchy rather than a republic was politically controversial, and caused the 1922–23 Irish Civil War. Although the republicans lost the war, Free State leaders sensitive to the controversy gradually abolished the Governor General's formal powers, or transferred them elsewhere. The Ministers and Secretaries Act 1924 created a separate Executive Council seal, similar to the Great Seal but with added to the inscription. When republican Civil War leader Éamon de Valera became President of the Executive Council after the 1932 Irish election, sidelining the Governor General accelerated, until the Constitution (Amendment No. 27) Act 1936 abolished the office altogether and transferred its remaining functions to the Executive Council. Rather than using the internal Great Seal in connection with these functions, the Executive Council seal was used. In 1937 de Valera said "I have no idea of what sort of seal that [the internal Great Seal] was. As well as I remember, I never saw a document sealed with it." The die of the internal Free State seal is now on public display at National Museum of Ireland – Decorative Arts and History in Dublin. Ancilllary to the abolition of the Governor Generalship, the Executive Authority (External Relations) Act 1936 continued the use of the External Great Seal by the King. The 1937 Constitution of Ireland created the office of President of Ireland, and the Seal of the President was created for the President's formal signature of official documents in the same manner as the internal Free State seal had been used, and having the same design except substituting "Éire" for "Saorstát Éireann", since the constitution had changed the name of the state. The text on the reverse of External Great Seal was changed likewise, and the British monarch, George VI, continued to sign diplomatic documents using it. This dichotomy reflected ambiguity over who was head of state. The Republic of Ireland Act 1948 transferred diplomatic functions to the President, rendering the External Great Seal obsolete.