Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жүрек қан айналымының артериясы, жүрек бұлшық етіне қанды жеткізіп, одан шығаратын қан тамырлары.
Artery of the coronary circulation which transports blood into and out of the cardiac muscle
Коронарлық артериялар – жүрек қан айналымының артериялық қан тамырлары, олар оттегімен байытылған қанды жүрек бұлшық етіне тасымалдайды. Жүректің жұмыс істеуі және тірі қалуы үшін, денедегі кез келген тіндер мен мүшелер сияқты, үздіріліссіз оттегімен қамтамасыз етілуі қажет. Коронарлық артериялар жүрек пен екі өкпені айналып өтеді. Екі негізгі тармағы – сол және оң коронарлық артериялар. Артериялар жүрекке қан айналымын қамтамасыз ететін аймақтарына қарай да жіктелуі мүмкін. Бұл жіктемелер эпикардтық (эпикардтың үстінде, яғни жүректің ең сыртқы қабатында) және микроқан тамырлық (эндокардқа жақын, яғни жүректің ең ішкі қабатында) деп аталады. Коронарлық артериялардың функциясының төмендеуі жүрекке оттегі мен қоректік заттардың жеткізілуінің азаюына алып келуі мүмкін. Бұл жүрек бұлшық етінің қанмен қамтамасыз етілуіне ғана емес, сонымен қатар жүректің бүкіл денеге қан соғу қабілетіне де әсер етеді. Сондықтан коронарлық артериялардың кез келген бұзылуы немесе ауруы денсаулыққа ауыр салдарлар тигізуі мүмкін, мысалы, стенокардияға, жүрек шабуылына және тіпті өлімге әкелуі мүмкін.
The coronary arteries are the arterial blood vessels of coronary circulation, which transport oxygenated blood to the heart muscle. The heart requires a continuous supply of oxygen to function and survive, much like any other tissue or organ of the body. The coronary arteries wrap around the entire heart and both lungs The two main branches are the left coronary artery and right coronary artery. The arteries can additionally be categorized based on the area of the heart for which they provide circulation. These categories are called epicardial (above the epicardium, or the outermost tissue of the heart) and microvascular (close to the endocardium, or the innermost tissue of the heart). Reduced function of the coronary arteries can lead to decreased flow of oxygen and nutrients to the heart. Not only does this affect supply to the heart muscle itself, but it also can affect the ability of the heart to pump blood throughout the body. Therefore, any disorder or disease of the coronary arteries can have a serious impact on health, possibly leading to angina, a heart attack, and even death.
Клиникалық маңызы
Артериялардың тарылуы атеросклероз (ең көп кездесетіні), артериосклероз немесе артериолосклероз сияқты процестерге байланысты болуы мүмкін. Бұл артерия қабырғаларында холестерин және басқа заттардан тұратын плактардың уақыт өте жиналуынан болады. Коронарлық артерия ауруы (КАА) немесе ишемиялық жүрек ауруы коронарлық артериялардың тарылуын сипаттау үшін қолданылатын терминдер. Ауру прогрессиялағанда, плактар жиналып, жүрек бұлшық етіне қан ағыны ішінара бұғатталуы мүмкін. Қан жеткілікті мөлшерде болмағанда (ишемия), жүрек қалыпты жұмыс істей алмайды, әсіресе күшін жұмсағанда. Тұрақты стенокардия – физикалық күш түсіргенде болатын және демалғанда басылатын кеуде ауруы. Тұрақсыз стенокардия – тынышқанда болатын, тұрақты стенокардиядан ауыррақ сезілетін және/немесе ұзаққа созылатын кеуде ауруы. Бұл артериялардың күрт тарылуынан туындайды. Жүрек шабуылы (инфаркт) плактың кенеттен жарылуынан және қан қыстырғыш (тромб) пайда болып, жүректің бір бөлігіне қан ағынын толығымен бөгеп, тіндің өліміне (инфаркт) әкеледі. КАА сонымен қатар жүрек жеткіліксіздігіне немесе аритмияға да алып келуі мүмкін. Жүрек жеткіліксіздігі – қан ағынының төмендеуінен туындаған созылмалы оттегі жетіспеулігінен болады, ол жүректі уақыт өте әлсіретеді. Аритмия – жүректің электрлік импульсіне кедергі келтіретін жүрекке жеткіліксіз қан жағдайынан туындайды. Коронарлық артериялар түрлі жағдайларға, көбінесе химиялық факторларға жауап ретінде тарылуы мүмкін. Бұл коронарлық рефлекс деп аталады. Сонымен қатар, сирек кездесетін жағдай – спонтанды коронарлық артерияның жарылуы, онда коронарлық артерияның қабырғасы жыртылып, қатты ауырсынуға себеп болады. КАА-дан айырмашылығы, спонтанды коронарлық артерияның жарылуы артерияларда плактар жиналуымен байланысты емес және көбінесе жас адамдарда, соның ішінде жақында босанған әйелдерде немесе қарқынды жаттығулар жасайтын ерлерде кездеседі. Коронарлық артерияның басымдылығы – оң жақ артқы төменгі артерияны қамтамасыз ететін және жүректің төменгі қабырғасын қамтамасыз ететін коронарлық артерия. Халықтың 80-85%-ында оң жақ коронарлық артерия артқы төменгі артерияны қамтамасыз етеді, бұл оң жүрек басымдығын білдіреді, ал халықтың 7-13%-ында сол жақ коронарлық артерия артқы төменгі артерияны қамтамасыз етеді, бұл сол жүрек басымдығын білдіреді. Халықтың 7-8%-ында оң және сол жақ коронарлық артериялар артқы төменгі артерияны қамтамасыз етеді, бұл оң және сол жаққа тең басымдық береді. Коронарлық артериялардың тарылуы сол жүрек басымдығы бар адамдарда оң жүрек немесе қос жүрек басымдығы бар адамдарға қарағанда жиірек кездеседі.
Narrowing of the arteries can be caused by a process known as atherosclerosis (most common), arteriosclerosis, or arteriolosclerosis. This occurs when plaques (made up of deposits of cholesterol and other substances) build up over time in the walls of the arteries. Coronary artery disease (CAD) or ischemic heart disease are the terms used to describe narrowing of the coronary arteries. As the disease progresses, plaque buildup can partially block blood flow to the heart muscle. Without enough blood supply (ischemia), the heart is unable to work properly, especially under increased stress. Stable angina is chest pain on exertion that improves with rest. Unstable angina is chest pain that can occur at rest, feels more severe, and/or last longer than stable angina. It is caused by more severe narrowing of the arteries. A heart attack results from a sudden plaque rupture and formation of a thrombus (blood clot) that completely blocks blood flow to a portion of the heart, leading to tissue death (infarct). CAD can also result in heart failure or arrhythmias. Heart failure is caused by chronic oxygen deprivation due to reduced blood flow, which weakens the heart over time. Arrhythmias are caused by inadequate blood supply to the heart that interferes with the heart's electric impulse. The coronary arteries can constrict as a response to various stimuli, mostly chemical. This is known as a coronary reflex. There is also a rare condition known as spontaneous coronary artery dissection, in which the wall of one of the coronary arteries tears, causing severe pain. Unlike CAD, spontaneous coronary artery dissection is not due to plaque buildup in arteries, and tends to occur in younger individuals, including women who have recently given birth or men who do intense exercise. Coronary artery dominance is described as the coronary artery that give branches to supply the right posterior descending artery and supplies the inferior wall of the heart. In 80 to 85% of the population, the right coronary artery supplies the posterior descending artery, making it right heart dominant while in 7 to 13% of the population, the left coronary artery supplies the posterior descending artery, making it left heart dominant. In 7 to 8% of the population, both right and left coronary arteries supplies the posterior descending artery, making it right and left co dominance. Narrowing of coronary arteries is more frequent in those who are left dominant when compared to those who have right dominant or co dominant hearts.
Атаудың этимологиясы
Корона сөзі латын тілінен келген және "тақ" деген мағынаны білдіреді, ал ежелгі грек тіліндегі κορώνη (korōnè) сөзі "гүл шоғы" немесе "шүберек" деп аударылады. Бұл атау коронарлық артерияларға олардың сыртқы түрінің шамамен ұқсастығынан берілген (суреттерді салыстырыңыз). "Артерия" сөзі англо-француз тілінде (көне француз тілінде "артаре", латын тілінде "артерий") "тыныс құбыры" және "артерия" мағыналарын білдіреді. Бұл сөз коронарлық артерияларға қатысты қолданылды, себебі артерияларда өлімнен кейін қан қалмайды.
The word corona is a Latin word meaning "crown", from the Ancient Greek κορώνη (korōnè, "garland, wreath"). It was applied to the coronary arteries because of a notional resemblance (compare the photos). The word arterie in Anglo French (artaire in Old French, and artērium in Latin) means "windpipe" and "an artery". It was applied to the coronary arteries because the arteries do not contain blood after death.