Кіріспе
Қару-жарақтың мерзімінен бұрын жарылуы – қоршаған ортаның ыстығынан атылмаған оқ-дәрінің уақытынан бұрын жарылуы. Бұл термин қаруға салмаған оқ-дәрінің жарылуына, сондай-ақ қызудың салдарынан қарудың кездейсоқ атылуына қолданылады. Жылдам пісіру – оттың әсерінен болатын пісіру. Баяу пісіру – оттан кем ыстық әсерлерден туындайды. Пісіп жарылған оқ-дәрі жанындағы басқа оқ-дәрілердің де жарылуына себеп болуы мүмкін. Тәжірибесіз оқ-дәрі сыртқы жылудан кездейсоқ атылу қаупін азайту үшін жасалған.
Cooking off (or thermally induced firing) is unfired weapon ammunition exploding prematurely due to heat in the surrounding environment. The term is used both for detonation of ammunition not loaded into a weapon, and unintended firing of a loaded weapon due to heating. A fast cook off is a cook off caused by fire. A slow cook off is caused by a sustained thermal event less intense than fire. A cooked off round may cause a sympathetic detonation of adjacent rounds. Insensitive munitions are designed to be less vulnerable to accidental firing induced by external heat.
Артиллерия
XVII ғасырдың басындағы швед терісінен жасалған зеңбіректердің конструкциялық ақаулары зеңбірек трубасының қызып кетуіне, оқ-дәрінің мерзімінен бұрын тұтануына және зарядтаушының жарақаттануына әкеп соқты. Сауда және әскери кемелердегі ауызбен зарядталатын зеңбіректер, егер кемелер зарядталған кезде өртенсе, кенеттен оқ атып шығатын. Мысалы, Earl Fitzwilliam сауда кемесі және 1980 жылдардың соңында G5 гаубицаларындағы артиллериялық оқтардың жарылуынан кейін Оңтүстік Африка армиясы "өрт тоқтату" командасын "зарядтауды тоқтату" деп өзгертті. Бұл экипажға кез келген зарядталған оқтарды атып, олардың қызып жарылуына жол бермеуге мүмкіндік берді.
After the cooking off of artillery shells in the G5 howitzers in the late 1980s, the South African Army changed commands from "cease fire" to "cease loading" This allowed crews to fire any loaded shells to prevent them from heating up and exploding.
Жабық бұранда
Қазіргі заманғы жаяу әскерінің шабуылдық мылтықтарының көпшілігі жабық құлпыдан атылады, яғни атуға дайын күйде оқпан камерасында патрон болады және құлпы мен жұмыс істейтін бөліктері алға жылжып, оқпанды жабады. Доңғалақты басу құлпыны немесе соққыны босатып, камерадағы патронның атылуын қамтамасыз етеді. Егер дұрыс жұмыс істесе (кедергілер болмаса), патрон ыстық камерада тұрғандықтан, оның қоздырғышын тұтандыруға жеткілікті жылу сіңіріліп, өздігінен тұтануы мүмкін. Патронның ыстықтанған қоздырғышының өздігінен тұтану мүмкіндігінен басқа, барлық температурада тұрақты бастапқы жылдамдықты қамтамасыз ету үшін арнайы формула қажет.
Қаптамасыз оқ-дәрілер
Қаптамасыз оқ-дәріде әдеттегідей праймер немесе тұтандырғыш пен оқты жылдамдататын ұнтақ зарядты (дымсыз ұнтақ) ұстап тұратын металл қаптама болмайды. Металл қаптама ату кезінде пайда болатын қалдық жылудың көп бөлігін сіңіреді. Осы ыстық, бос қапты шығару арқылы қарудан жылу шығарылады. Қаптамасыз оқ-дәрілерде, әсіресе автоматты ату кезінде, қалдық жылуды азайту үшін басқа шаралар қажет.
Танкілер
Зақымдалған және істен шыққан танктердегі экипаж үшін оқ-дәрілердің жануы аса қауіпті жағдай. Осы мәселені шешу үшін оқ-дәрілерді суға батырып сақтау және оқ-дәрілік бөлімдерді оқшаулау сияқты әрекеттер жасалған. Қазіргі қолданылып жүрген техника, мысалы M1 Abrams танктерінде, бөлімдерді брондау және жарылыс күшін танктың сыртына бағыттап, "құтыдан секіріп шығу" әсерін болдырмау үшін жарылыс панельдерін орнату болып табылады.
Ракеталар мен әуеден түсірілген бомбалар
Ұшақ қару-жарағының жану қаупі ұшуға дайындық кезінде, әсіресе әуе кемелері үшін маңызды қауіпті құрайды. Ондағы ең қауіптісі – жанармай өрттері, олар ұшақ палубасы бойынша жылдам таралып, көптеген ұшақтарды қамти алады. Бұл 1967 жылы "Форрестал" кемесінде болған өрт апатына елеулі үлес қосты, себебі мұндай өрт (көзі жоқ атылған Zuni зымыраны күтіп тұрған A-4 Skyhawk ұшағының жанармай бактарына тиген кезде) зардап шеккен бомбалаушыға жүктелген Корей соғысы кезіндегі екі басқарылмайтын бомбаны жарылып, жақын орналасқан ұшақтардың жанармай бактарын жарып, осыған ұқсас жану бомбаларының тізбекті реакциясын тудырды. Бірінші екі бомбаның ескілігі мен жағдайына байланысты өрттен қорғау тобы оларды жанудан бұрын салқындата алмады, бұл заманауи қарулар үшін жоғары жану температурасында болуы мүмкін еді. 1969 жылы "Энтерпрайз" кемесінде болған жарылыс пен өрттің себебі басқа бір жағдай болды, онда да Zuni зымыраны қатысты. Оқиға кезінде MD 3A "Huffer" Air Start Unit (ASU) құрылғысынан шыққан ыстық газдар тұрған ұшаққа орнатылған Zuni зымырасының оқ-дәрісін қыздырып, оның жануына себеп болды. "Форрестал" апаты сияқты, бұл процедуралар мен жабдықтарда өзгерістерге әкелді, әсіресе ASU құрылғыларына қатысты.